The Place of Archaisms in Vahid Aziz's Poetry

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 3, 515 - 526, 28.07.2025

Gülnar Rzayeva

https://doi.org/10.5281/zenodo.17183822

Öz

Outdated words are a means of reflecting the past state of every language. Outdated words reflecting the lifestyle and daily life of the past are used to give the stylistic features of literary language. Vahid Aziz, who stands out with the simplicity of his language, uses outdated words extensively in his works. In this article, the possibilities of using archaisms in Vahid Aziz's poems are analysed by bringing examples from his poems. Referring to words that are rarely used in our modern language but are characteristic of our classical literature, the poet seems to revive these words and tries to say that they are not incomprehensible at all. "Makr", "tuti", "hanek", "nan" are precisely these words. Archaisms of real Azerbaijani origin are revived in the poems of the folk poet. Vahid Aziz also turns to historicisms in his works. Although the word "senek" is used in literary literature, it has become a historicism. The wordsmith used the historicism of "mud" as it is in Turkic Turkish and as a result gave life to the word again. "Rubab" is a historicism often found in Eastern poetry, including the works of Azerbaijani classics. The poet's poems also include a description of the musical instrument called "rubab". The folk poet resorted to the historicism of "arshin". This word, first encountered in the epic "Kitabi-Dede Korkut", is not used now, but it was used quite a lot in classical literature. Therefore, from the examples of poems presented in the article, it is clear that Vahid Aziz's use of archaisms in his work is due to the poet's in-depth knowledge of the subtleties of our language and its use in appropriate places.

Anahtar Kelimeler

Vahid Aziz , Poetry , Archaism , Language

Vahid Əzizin Şeir Dilində Arxaizmlərin Yeri

Öz

Köhnəlmiş sözlər hər bir dilin keçmiş vəziyyətini əks etdirən vasitədir. Keçmişin həyat tərzini, məişətini əks etdirən köhnəlmiş sözlərdən bədii dilin üslub xüsusiyyətlərin vermək üçün istifadə edilir. Dilinin sadəliyi ilə seçilən Vahid Əziz yaradıcılığında köhnəlmiş sözlərdən intensiv istifadə edir. Məqalədə Vahid Əziz şeirlərində arxaizmlərin işlənmə imkanları şeirlərdən nümunələr gətirilməklə tədqiq edilmişdir. Müasir dilimizdə az işlənən, lakin klassik ədəbiyyatımız üçün xarakterik olan sözlərə müraciət edən şair sanki, həmin sözlərə yenidən həyat verir və onların heç də anlaşılmaz olmadığını deməyə çalışır. “Məkr”, ”tuti”, “hənək”, “nan” sözləri məhz belə sözlərdəndir. Xalq şairinin şeirlərində əsl Azərbaycan mənşəli arxaizmlər yenidən həyat qazanır. Vahid Əziz öz yaradıcılığında tarixizmlərə də müraciət edir. ”Sənək” sözü bədii ədəbiyyatda işlənsə də artıq tarixizmə çevrilmişdir. Söz sənətkarı ”çamur” tarixizmini Türkiyə türkcəsində olduğu kimi işlətmiş, nəticədə sözə yenidən həyat qazandırmışdır. ”Rübab” Şərq poeziyasında, o cümlədən, Azərbaycan klassiklərinin yaradıcılığında tez-tez rast gəlinən tarixizmdir. Şairin şeirlərində musiqi aləti olan rübabın təsvirinə də rast gəlinir. Xalq şairi “arşın” tarixizminə müraciət edir. İlk dəfə “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanında rast gəlinən bu söz hazırda işlək olmasa da klassik ədəbiyyatda kifayət qədər işlənmişdir. Beləliklə, məqalədə təqdim olunan şeir nümunələrindən aydın oldu ki,Vahid Əzizin öz yaradıcılığında arxaizmlərə müraciət etməsi şairin dilimizin incəliklərini dərin bilməsi və yerli-yerində işlətməsi ilə bağlıdır.

Anahtar Kelimeler

Vahid Əziz , Şeir , Arxaizm , Dil

Kaynakça

• Azərbaycan etnoqrafiyası. (2007). Şərq-Qərb nəşriyyatı.
• Bayramov, İ. (2002). Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Elm.
• Cavid, H. (2005). Seçilmiş əsərləri. Lider Nəşriyyat.
• Dədə Qorqud Kitabı. Ensiklopedik lüğət. (2004). Öndər.
• Əziz, V. (2008). Alça çiçəyinə bənzəyən ömür (şeirlər). Azərnəşr.
• Hacıyev, T. (2018). Seçilmiş əsərləri. Elm.
• Kitabi-Dədə Qorqud dilinin izahlı lüğəti. (1999). Elm.
• Mahmud Kaşğari. (2006). Divanü lüğat-it-türk. Ozan.
• Məmmədli, M. (2019). Azərbaycan dialektologiyası. Dərslik. Zərdabi LTD.
• Türk mənşəli arxaizmlər lüğəti. (2018). Elm və təhsil.
• https://obastan.com/biiman/4173/?l=az
• https://obastan.com/wiki/Rubab#cite_note-2
• http://enene.musigi-dunya.az/dastan/koroglu.pdf