XX. Yüzyılın 50-60'lı Yıllarında Azerbaycan'da Ulusal Uyanış

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 3, 600 - 614, 28.07.2025

Kamal - Mahmudov

https://doi.org/10.5281/zenodo.17184473

Öz

Bu makale, 1950'li ve 1960'lı yıllarda Azerbaycan'da totaliter Sovyet rejimi tarafından uygulanan politikanın temel yönlerini, ülkedeki sosyo-politik dinamikleri ve ulusal uyanış eğilimlerini incelemektedir. Azerbaycan'daki Ulusal Uyanış, merkezden yükselen şovenizm, Cumhuriyetin liderliğine ve milliyetçi entelektüellere karşı cezalandırma eylemleri ve Azerbaycan SSC'deki Ermeniler arasında ayrılıkçı duyguları körükleyen Ermenilerin Ermenistan SSC'deki Azerilere baskı yapmak için durumu istismar etme çabaları analiz edilmektedir. Makale, Sovyet rejiminin ideolojik baskı ve zulmüne rağmen, muhalif düşünen bireylerin, aydınlar ve gençler arasında artan ulusal bilincin ortasında örgütlenme çabalarını ve mevcut rejime karşı eleştirel bir duruşu teşvik ettiğini vurgulamaktadır. Azerbaycan'da 1950'ler ve 1960'larda gerçekleşen Milli Uyanış, sadece milli devlet geleneklerinin korunması ve gelecek nesillere aktarılması açısından değil, aynı zamanda bağımsızlık mücadelesine zemin hazırlaması açısından da büyük önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Totaliter Rejim , Sürgün , Milli Uyanış , Anadil , Milli Benlik Bilinci

National Awakening in Azerbaijan in the 50-60s of the XX Century

Öz

The article explores the key aspects of the policy implemented by the totalitarian Soviet regime in Azerbaijan during the 1950s and 1960s, as well as the socio-political dynamics in the country and the trends of national revival. It analyzes the National Awakening in Azerbaijan, the rise of chauvinism from the center, punitive actions against the Republic's leadership and nationalistic intellectuals, and the efforts by Armenians to exploit the situation to oppress Azerbaijanis in Armenian SSR, which fueled separatist sentiments among Armenians in Azerbaijan SSR. Despite the ideological pressure and repression from the Soviet regime, the article highlights the efforts of opposition-minded individuals to organize amidst the growing national consciousness among the intelligentsia and youth, fostering a critical stance towards the existing regime. The National Awakening that took place in Azerbaijan during the 1950s and 1960s was crucial not only for preserving the traditions of national statehood and passing them on to future generations but also for laying the groundwork for the struggle for independence.

Anahtar Kelimeler

Totalitarian Regime , Deportation , National Revival , Native Language , National Self-Awareness

Kaynakça

• Aliyev, H.Ə. (1997). Müstəqilliyimiz əbədidir. III kitab. Azərnəşr.
• Aliyev, H.Ə. (2006). Müstəqilliyimiz əbədidir. XIX kitab. Azərnəşr.
• Aliyev, İ. (1989). Dağlıq Qarabağ: tarix, faktlar, hadisələr. Elm.
• Azərbaycan tarixi. (2008). C. VII. Elm.
• Azərbaycan multikulturalizmi. (2017). Мütərcim.
• Gasanly, D.P. (2009). Vserossiyskoye teleshou (1954-1959). Finlyandiya.
• Həsənov, R. (2009) Gürcü-Osetin münaqişəsi. Tarix və onun problemləri, 1-2, 261-270. Mustafazadə, T.T. (1998) Ümumi tarix. C. 4. Elm. Orucov, H. (2001). Heydər Əliyev və Azərbaycanda milli siyasət. Şərq-Qərb.
• Ocherki, Istorii Kommmnisticheskoy partii Ayerbaydzhana. (1963). Azerbaydzhanskiy.
• Qasımov, C. (2008). Azərbaycan Təhlükəsizlik orqanlarının qısa tarixi: Dərslik. MTN-nin nəşriyyatı. XX əsr Azərbaycan tarixi. C. II. (2004). Ali məktəblər üçün dərslik. Y.B. Yusifov və T.T. Vəliyevin redaktəsilə. Çaşıoğlu. Xudiyev, N. (1997). Heydər Əliyev və Azərbaycan dili. Təhsil. Zeynalov, İ.X. (2004). Azərbaycanın sosial-iqtisadi inkişafı-XX əsrin ikinci yarısında. Azərnəşr.