Karakoyunlu (15. yy) Ordusunun Savaş Taktikleri

Öz

15. yüzyılda Azerbaycan ve Yakın Doğu tarihinin önemli bir evresini teşkil eden Karakoyunlu Devleti, bölgenin askerî ve siyasî hayatında başat bir rol oynamıştır. Bu dönemde askerî sistemin tahlili ve ordu teşkilatlanması meselelerinin incelenmesi, savaşlarda uygulanan taktiklerin araştırılması, dönemin askerî-siyasî ortamının anlaşılması bakımından büyük önem arz etmektedir. Azerbaycan tarihinde belirli bir aradan sonra Türk etnik kimliğinin yeniden yükseliş sürecine girmesi ve bu yükselişin askerî örgütlenmede de karşılık bulması, Karakoyunlu döneminin ordu teşkilatının sistemli biçimde ele alınmasını gerekli kılan başlıca etkenlerdendir. Karakoyunlu Devleti’nin savaş taktikleri, 14. ve 15. yüzyıllarda Yakın Doğu’da etkin olan Türkmen kökenli göçebe bir hanedanın askeri yapısına ve kültürüne dayanıyordu. Bu devletin savaş anlayışı, göçebe Türk-Moğol savaş geleneği ile yerleşik İslam-Türk devlet anlayışının bir sentezi olarak değerlendirilebilir. Bu makalede, Kara Yûsuf ve varisleri döneminde gerçekleştirilen askeri harekâtlarda uygulanan savaş taktikleri hakkında dönemin kaynaklarına ve bilimsel literatüre dayanarak ayrıntılı bilgiler verilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Azerbaycan
• Kara Yûsuf
• Karakoyunlu Devleti
• Savaş Taktikleri

War Tactics of Karakoyunlu (15th century) Army

Abstract

In the 15th century, the Karakoyunlu State, which constituted an important stage in the history of Azerbaijan and the Near East, played a dominant role in the military and political life of the region. Analysing the military system and army organisation in this period, investigating the tactics applied in wars are of great importance in terms of understanding the military-political environment of the period. The re-emergence of the Turkish ethnic identity after a certain interval in the history of Azerbaijan and the reflection of this rise in the military organisation are among the main factors that make it necessary to systematically examine the military organisation of the Karakoyunlu period. The war tactics of the Karakoyunlu State were based on the military structure and culture of a nomadic Turkmen dynasty that was active in the Near East in the 14th and 15th centuries. The warfare approach of this state can be considered as a synthesis of the nomadic Turko-Mongol warfare tradition and the settled Islamic-Turkish state approach. This article provides detailed information about the war tactics used in the military operations during the reign of Kara Yûsuf and his heirs based on the sources and scientific literature of the period.

Keywords

• Azerbaijan
• Kara Yûsuf
• Karakoyunlu State
• War Tactics

Kaynakça

1. Abru, Kh. (2007). Zayl-i djami at-tavarikh-i Raşidi. Perevod s persidskogo, predisloviye, kommentariy, primeçaniya i ukazateli E. R. Talışkhanova. Nafta-Press.
2. Aka, İ. (1994). Mirza Şahruh ve Zamanı. TTK Yayınları.
3. Alan, H. (2011). Tavacı. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (C. XXXX, s. 177-178). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
4. Arayancan, A. A. (2010). Karakoyunlu Cihan Şah ve Dönemi (Siyaset-Teşkilat-İkti¬sad-Din ve Kültür) 1438-1467 [Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi]. Yök Tez.
5. Barbaro, J. (2016). Anadoluya ve İrana Seyahat. (Terc. T. Gündüz). Yeditepe Yayınevi.
6. Cahen, C. (1971). Hisar (General Remarks ). Encyclopedia of Islam (Second Editian). (Vol. III, s. 469-470).
7. Devletşah, (2011). Şair Tezkireleri. (Çev. N. Lugal). Pinhan Yayıncılık.
8. Devletşah, (1957). Tezkiretü’ş Şûara, (Devletşah Tez¬ki¬re¬si). (Çev. N. Lugal). Tercüman 1001 Temel Eser.

9. Donuk, A. (2008). Türk Ordu Teşkilatının Yabancı Ordulara Te’siri Mes’elesi. Eskiçağ’dan Modern Çağ’a Ordular-Oluşum, Teşkilat ve İşlev. Feridun M. Emecen (Ed). Kitabevi Yayınları.
10. Erdem, İ. (2005). Ak-Koyunlu ve Karakoyunlu Ordularına Genel Bir Bakış. Tarih Araştırmalar Dergisi, 24/37, 57-77.
11. Əl-Bağdadi, A. F. (2010). Əl-Düvəlül-İslamiyyə fî əl-Şark. (Tah. Tarık Nafi əl-Həm¬dani). Dar ve Mektebetül-Hilal.
12. Əmir Teymurun vəsiyyətləri. (1991). (Özbəkcədən çevirəni M. Osmanoğlu). Azər¬nəşr.
13. Feridun Bey. (1274). Münşaat üs-selatin. (C. 1). Darüt-Tıbbatil-Amire.
14. Fərzəlibəyli, Ş. (2003). XV əsr Azərbaycan dövlətlərinin quruluşu. Elm-Təhsil.
15. Korkmaz, A. (2021). Karakoyunlu Ordusunda İnsan Unsuru ve Görevlilerç Genel Türk Tarihi Araştır¬ma¬lar Dergisi, 5/3, Ocak 2021, 65-76.
16. Korkmaz, A. (2022). Karakoyunlu Devletinin Askeri Teşkilatı. Efe Akademi Yayınları.
17. Nəcəfli, T. (2012). Azər¬¬baycan Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətləri. Çaşıoğlu.
18. Paydaş, K. (2002). Akkoyunlularda Devlet Teşkilatı. Türkler, (C. VII, s. 212-220). Yeni Türkiye Yayınları.
19. Piriyev, V. (2003). Azərbaycan XIII-XIV əsrlərdə. Elm və təhsil.
20. Rumlu, H. B. (2017). Əhsənüt-təvarix (Tarixlərin ən yaxşısı). (Fars dilin¬dən tər¬cü¬mə və şərhlər: AMEA-nın müxbir üzvü, t.e.d., prof. Oqtay Əfən¬diyev, t.ü.f.d., dos. N. Musalı). Uzanlar.
21. Süleymanov, M. (2016). Azərbaycanın qədim və orta əsrlər hərb tarixi. Elm və təhsil.
22. Sümer, F. (1984). Kara Koyunlular (Başlanğıcdan Cihan – Şaha kadar). (C.1). Türk Tarih Ku-rumu Ba¬sıme¬vi.
23. Şami, N. (1987). Zafername. (Çev. N. Lugal). TTK Yayınları.
24. Tabatabai, H. M. (1352). Fərmanhay-yi Türkmanan-ı Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu. Çapxane-i Hökumət-i Kum.
25. Tehrani, Ə. (1998). Kitabi-Diyarbəkriyyə. (Fars dilindən tərcümə edən, ön söz və şərhlərin müəl¬lifi R. Şükürova). Elm.
26. Tihranî, E. B. (2001). Kitâb-ı Diyârbekriyye. (Çev. M. Öztürk). Kültür Bakanlığı Yayınları.
27. Timurlenk. Timur’un Prensipleri. (2011). (Haz. A. Basad Kocaoğlu). (1. B.). İlgi- Kültür- Sanat Yayın¬ları.
28. Timurun Günlüğü – Tüzükat-ı Timur. (2010). (Haz. K. Şakirov-A. Aslan). İnsan Yayınları.
29. Uzunçarşılı, İ. H. (2011). Anadolu Beylikleri, Akkoyunlu ve KarakoyunluDevletleri. TTK Yayınları.
30. Yınanç, M. H. (1978). Cihan-Şah. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 1 , s. 173-189). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.