Halk Evlerinin Köycülük Faaliyetlerine ve Yerel Uygulamalara Bir Örnek: Adana Halkevi Köycülük Şubesi (1933–1951)

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 6, 676 - 694, 26.12.2025

Erdem Çanak

Öz

Halkevleri, Cumhuriyet’in değerlerini bireylere kazandırmak amacıyla kurulmuş kurumlardır. 1932–1951 yılları arasında faaliyet gösteren bu kurumlar, yalnızca şehir merkezlerinde değil, kırsal alanlarda da çalışmalar yürütmüştür. Köycülük Şubesinin girişimleriyle köylülerin Cumhuriyet ilkeleriyle tanıştırılması ve köylerin daha yaşanabilir mekânlara dönüştürülmesi yönünde çabalar sarf edilmiştir. Bu çalışma, Adana Halkevi Köycülük Şubesinin faaliyetlerine odaklanarak köylerdeki eğitim, sağlık ve ekonomik dezavantajların giderilmesi için alınan önlemleri ortaya koymakta; böylece yaşam koşullarının iyileştirilmesini gözler önüne sermektedir. Buna göre Halkevleri, yalnızca inkılabın tecrübe edilerek öğrenildiği kurumlar değil, aynı zamanda toplumsal birliktelik ve kapsamlı ilerleme temelli bir kalkınma projesi olarak da değerlendirilebilir. Bu çalışma, Halkevlerinin kırsal alanlardaki çalışmalarına örnek teşkil eden bir uygulama olarak, önceki yayınlar, arşiv belgeleri ve süreli yayınlardan yararlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Adana Halkevi , Köycülük Şubesi , Seyhan , Çukurova , modernleşme.

An Example of People’s Houses Village Activities and Local Implementation: Adana People’s House Village Branch (1933–1951)

Öz

The People’s Houses were institutions established to instill the values of the Republic in individuals. Operating between 1932 and 1951, these institutions carried out activities not only in urban centers but also in rural areas. Through the initiatives of the Village Branch, efforts were made both to familiarize villagers with the principles of the Republic and to transform villages into more livable environments. This study, focusing on the activities of the Village Branch of the Adana People’s House, highlights the measures taken to overcome educational, health, and economic disadvantages in villages, thereby improving living conditions. Accordingly, the People’s Houses can be regarded not only as institutions where the revolution was learned through practice, but also as a development project based on social cohesion and comprehensive progress. Serving as an illustrative example of rural Republican reforms, this study draws upon previous publications, archival documents, and periodicals.

Anahtar Kelimeler

Adana People’s House , Village Branch , Seyhan , Çukurova , modernization.

Kaynakça

• Akgünler. (1935–1936). Akgünler.
• Adana Halkevi. (1938). Adana. Adana.
• Akyol, Y. (2008). İzmir Halkevi (1932–1951). İzmir Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
• Arıkan, Z. (1999). Halkevlerinin kuruluşu ve tarihsel işlevi. Atatürk Yolu, 6(23), 261–281.
• Berkes, N. (2017). Unutulan yıllar. İletişim Yayınları.
• CHP Halkevleri Çalışma Talimatnamesi. (1940). Ankara.
• CHP Halkevleri Öğreneği. (1935). Ankara.
• CHF Halkevleri Talimatnamesi. (1932). Ankara.
• Cumhuriyet. (1931). Cumhuriyet.
• Çanak, E. (2013). Akgünler Gazetesi ve gazetede Adana Halkevi. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 29(85), 1–45.
• Çanak, E. (2015). Menemen Olayı’nın Adana basınına yansıması. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(39), 280–291.
• Çanak, E. (2022). Adana’daki erken Cumhuriyet dönemi yapılarına bir örnek: Adana Halkevi binası. İçinde A. Çatalcalı Ceylan & Ç. M. Kaya (Ed.), Sosyal & Beşerî Bilimlerde Araştırma ve Değerlendirmeler-I (ss. 539–571). Gece Kitaplığı Yayınları.
• Dülger, B. R. (1936). Köyün gücü. Ülkü, 7(37), 52–54.
• Facebook/Adana Halkevi Binasi. (2025, 20 Aralık). Adana Halkevi Binasıhttps://www.facebook.com/puduhe
• Görüşler. (1937–1946). Görüşler.
• Kandemir, S. (1935). Köycülüğümüz. Ülkü, 6(31), 32–36.
• Karacakaya, S. F. (2023). Cumhuriyet döneminde Türk Ocakları ve Halkevine geçiş. Ötüken Neşriyat.
• Koçak, C. (1996). Türkiye’de Millî Şef dönemi (1938–1945) (Cilt 2). İletişim Yayınları.
• Malkoç, E. (2009). Devrimin kültür fidanlığı Halkevleri ve Kadıköy Halkevi. Derlem Yayınları.
• Okyar, O., & Seyitdanlıoğlu, M. (1999). Fethi Okyar’ın anıları (Atatürk, Okyar ve Çok Partili Türkiye). Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Olgun, K. (2008). Yöresel kalkınmada Adapazarı Halkevi. Değişim Yayınları.
• Özacun, O. (1996). Halkevlerinin dramı. Kebikeç, 2(3), 91–92.
• Presidency of the Republic of Türkiye, Directorate of State Archives, Republic Archive (BCA). (n.d.). Dosya No: 490.01.842.331.1–8.
• Resmi Gazete. (1951). Resmi Gazete.
• Sarınay, Y. (2004). Türk milliyetçiliğinin tarihi gelişimi ve Türk Ocakları. Ötüken Neşriyat.
• Seyhan. (1938). Seyhan. İstanbul.
• TCBİGD (Türkiye Cumhuriyeti Başvekâlet İstatistik Genel Direktörlüğü). (1937). 1935 Genel Nüfus Sayımı. Hüsnütabiat Basımevi.
• Türk Sözü. (1931–1950). Türk Sözü.
• Yeni Adana. (1933–1937). Yeni Adana.
• Yetkin, Ç. (1982). Serbest Cumhuriyet Fırkası Olayı. Karacan Yayınları.