Araştırma Makalesi

Robert Boyle’un Yaklaşımından Hareketle Deney Kavramının Bilim Tarihi ve Felsefesindeki Yeri, Gelişimi ve Önemi

Cilt: 12 Sayı: 6 26 Aralık 2025
PDF İndir
EN TR

Robert Boyle’un Yaklaşımından Hareketle Deney Kavramının Bilim Tarihi ve Felsefesindeki Yeri, Gelişimi ve Önemi

Öz

Bilim tarihi ve felsefesi bağlamında modern bilim dönemine bakıldığında deney kavramı merkezî bir yere sahiptir. Deneyin nasıl anlaşılması gerektiği, bilimsel bilgiye nasıl katkı sağladığı, sürecinin nasıl yürütülmesi gerektiği ve tümevarım mı yoksa tümdengelim mi temel alınacağı gibi sorular uzun süredir tartışılmaktadır. Bu tartışmalarda etkili bir isim olmasına rağmen literatürde yeterince öne çıkarılmayan önemli bir düşünür Robert Boyle’dur. Boyle, deneysel yöntemi sistematik biçimde uygulamasıyla modern bilimin gelişiminde belirleyici bir rol oynamış, bilgi üretiminde gözlem ve deneysel kanıtın gerekliliğini savunmuştur. Ona göre deneyler tekrarlanabilir, düzenli ve amaç doğrultusunda yürütülmelidir. Bu çalışma, Boyle’un özellikle deney kavramı çerçevesinde bilim tarihi ve felsefesi için taşıdığı önemi görünür kılmayı ve alan araştırmalarında bu isme daha fazla yer verilmesi gerektiğini göstermeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Anstey, P., & Hunter, M. (2008). Robert Boyle’s “Designe about natural history”. Early Science and Medicine, 13(2), 83–126.
  2. Anstey, P. (2014). Philosophy of experiment in early modern England: The case of Bacon, Boyle and Hooke. Early Science and Medicine, 19(2), 103–132.
  3. Anstey, P., & Jones, J. E. (2025). Robert Boyle. In E. N. Zalta & U. Nodelman (Eds.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2025 ed.). https://plato.stanford.edu/archiv
  4. Aristoteles. (2014). Fizik (Çev. S. Babür). Yapı Kredi Yayınları.
  5. Bacon, F. (2008). Yeni Atlantis (Çev. Ç. Dürüşken). Kabalcı Yayınları.
  6. Bacon, F. (2015). Novum organum (Çev. T. Kabadayı). BilgeSu Yayıncılık.
  7. Bishop, D., & Gill, E. (2020). Robert Boyle on the importance of reporting and replicating experiments. Journal of the Royal Society of Medicine, 113(2), 79–83.
  8. Boyle, R. (1660). New experiments physico-mechanical, touching the spring of the air and its effects. H. Hall for Tho. Robinson.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Bilim Felsefesi, 17. Yüzyıl Felsefesi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

26 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

1 Aralık 2025

Kabul Tarihi

25 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 12 Sayı: 6

Kaynak Göster

APA
Gül, F., & Badem, K. K. (2025). Robert Boyle’un Yaklaşımından Hareketle Deney Kavramının Bilim Tarihi ve Felsefesindeki Yeri, Gelişimi ve Önemi. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 12(6), 663-675. https://doi.org/10.5281/zenodo.18098004
AMA
1.Gül F, Badem KK. Robert Boyle’un Yaklaşımından Hareketle Deney Kavramının Bilim Tarihi ve Felsefesindeki Yeri, Gelişimi ve Önemi. ATDD. 2025;12(6):663-675. doi:10.5281/zenodo.18098004
Chicago
Gül, Fikri, ve Karani Kağan Badem. 2025. “Robert Boyle’un Yaklaşımından Hareketle Deney Kavramının Bilim Tarihi ve Felsefesindeki Yeri, Gelişimi ve Önemi”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 12 (6): 663-75. https://doi.org/10.5281/zenodo.18098004.
EndNote
Gül F, Badem KK (01 Aralık 2025) Robert Boyle’un Yaklaşımından Hareketle Deney Kavramının Bilim Tarihi ve Felsefesindeki Yeri, Gelişimi ve Önemi. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 12 6 663–675.
IEEE
[1]F. Gül ve K. K. Badem, “Robert Boyle’un Yaklaşımından Hareketle Deney Kavramının Bilim Tarihi ve Felsefesindeki Yeri, Gelişimi ve Önemi”, ATDD, c. 12, sy 6, ss. 663–675, Ara. 2025, doi: 10.5281/zenodo.18098004.
ISNAD
Gül, Fikri - Badem, Karani Kağan. “Robert Boyle’un Yaklaşımından Hareketle Deney Kavramının Bilim Tarihi ve Felsefesindeki Yeri, Gelişimi ve Önemi”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 12/6 (01 Aralık 2025): 663-675. https://doi.org/10.5281/zenodo.18098004.
JAMA
1.Gül F, Badem KK. Robert Boyle’un Yaklaşımından Hareketle Deney Kavramının Bilim Tarihi ve Felsefesindeki Yeri, Gelişimi ve Önemi. ATDD. 2025;12:663–675.
MLA
Gül, Fikri, ve Karani Kağan Badem. “Robert Boyle’un Yaklaşımından Hareketle Deney Kavramının Bilim Tarihi ve Felsefesindeki Yeri, Gelişimi ve Önemi”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, c. 12, sy 6, Aralık 2025, ss. 663-75, doi:10.5281/zenodo.18098004.
Vancouver
1.Fikri Gül, Karani Kağan Badem. Robert Boyle’un Yaklaşımından Hareketle Deney Kavramının Bilim Tarihi ve Felsefesindeki Yeri, Gelişimi ve Önemi. ATDD. 01 Aralık 2025;12(6):663-75. doi:10.5281/zenodo.18098004

 

Copyright and Licensing Policy

Academic Journal of History and Idea / Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi adopts an open access publishing policy in accordance with the Budapest Open Access Initiative (BOAI).

Copyright in published articles remains with the author(s). By submitting a manuscript, authors retain the copyright to their work and grant the journal the right of first publication. Authors do not transfer ownership of copyright to the journal.

The journal provides immediate and free open access to all published content under the terms of the Creative Commons Attribution–NonCommercial 4.0 International License (CC BY-NC 4.0):
https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/

Under the CC BY-NC 4.0 license, users may read, download, copy, distribute, share, reproduce, adapt, translate, and otherwise reuse the published material in any medium or format for non-commercial purposes, provided that appropriate credit is given to the original author(s) and source, a link to the license is provided, and any changes are indicated where applicable.

Any use of the published material for commercial purposes is not permitted under the CC BY-NC 4.0 license.

The authors bear full scientific, ethical, and legal responsibility for the content of their manuscripts. Opinions, interpretations, and claims expressed in published articles are solely those of the author(s) and do not necessarily reflect the views of the editors or the Editorial Board.

The journal does not claim ownership of the copyright in published articles.

© Academic Journal of History and Idea / Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi (ATDD). Individual articles are licensed under the CC BY-NC 4.0 license.

 

download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiYnkucG5nIiwicGF0aCI6IjkwMWYvMjY0NS82ZDAyLzZhNzNiZGFhMDQ1YjU3LjY0NjA0OTIwLnBuZyIsImV4cCI6MTc4NTk3MzY5MCwibm9uY2UiOiI2MmM2ODQzMmQxZDY5NzY2ZmI5ZTkxOGQ4MmY4MzdmOSJ9.y4SC5MPockrmqFSBIeba9s6E_Jf6fjC9K-Fn6WAkhGM

         download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiaW1hZ2UucG5nIiwicGF0aCI6ImM1NTQvZmM4OS8yMmIxLzZhNzNiZTM1OGFmMDk5LjE5Mzg2NTI0LnBuZyIsImV4cCI6MTc4NTk3MzgyOSwibm9uY2UiOiJjMTYzMzJlZDA1NzkzOTUyOWE5YWEwMzM0YzNkOWJhOSJ9._tQb_6jWIXbyfAStrBGmJMpaWAJV86U8BAHyYGxkyUU   

Journal Performance & Bibliometric Indicators (2025)

2025 SOBİAD Journal Metrics
Citation Count: 90 • Impact Value: 0.205 • Quartile: Q2

https://atif.sobiad.com/ 

download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiUTIucG5nIiwicGF0aCI6IjU4MDMvM2Y2My8wMzJmLzZhNzNjOGRlNTUxMmM4LjMxOTI1MzY0LnBuZyIsImV4cCI6MTc4NTk3NjU1OCwibm9uY2UiOiI5NzA2NTcwYjJjZGVhZmM4ODU2NDljNWJkZjNhNjQ3ZSJ9.S8EaUu-fmZna_dXRXNuK26x6n-V5w3fzzPHpnIYT6-o