Pivotal Moments in Azerbaijan–United Kingdom Relations in the 1990s: A Historiographical Analysis

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 6, 833 - 851, 26.12.2025

Balamirzə Məmmədli

https://doi.org/10.5281/zenodo.18098409

Öz

This article offers a historiographical analysis of key developments in Azerbaijan–United Kingdom relations during the first post–Cold War decade. Drawing on a wide corpus of Azerbaijani historical scholarship, it examines the transition from limited pre-independence diplomatic engagement to the establishment of a strategic partnership by the late 1990s. Special attention is given to the role of energy diplomacy—particularly the 1994 "Contract of the Century"—as a critical juncture aligning British economic and geopolitical interests with Azerbaijan’s evolving foreign policy orientation. The study also undertakes a comparative reading of Azerbaijani and Western historiographical interpretations, observing that while Azerbaijani scholars tend to highlight the long-term political dimensions of the bilateral relationship, Western analysts often frame it primarily within the context of energy security. By analyzing high-level diplomatic visits, formal diplomatic recognition, and major foreign investments in the oil and gas sector, the article illustrates how these developments transformed Azerbaijan’s international standing. Ultimately, the research underscores the impact of historiographical narratives on national memory, foreign policy discourse, and broader understandings of post-Soviet geopolitical transformations.

Anahtar Kelimeler

Azerbaijan–United Kingdom relations , post–Cold War diplomacy , energy geopolitics , strategic partnership , historiography , Caspian region.

1990’larda Azerbaycan–Birleşik Krallık İlişkilerinde Dönüm Noktaları: Tarihyazımsal Bir Analiz

Öz

Bu makale, Soğuk Savaş sonrası ilk on yılda Azerbaycan–Birleşik Krallık ilişkilerindeki temel gelişmeleri tarihyazımsal bir bakış açısıyla ele almaktadır. Geniş bir Azerbaycan tarih yazımı külliyatından yararlanılarak, bağımsızlık öncesi dönemde sınırlı olan diplomatik ilişkilerden 1990’ların sonlarına doğru kurulan stratejik ortaklığa geçiş süreci incelenmektedir. Özellikle 1994 tarihli “Yüzyılın Anlaşması” bağlamında enerji diplomasisinin oynadığı kritik rol, Britanya’nın ekonomik ve jeopolitik çıkarları ile Azerbaycan’ın şekillenen dış politika yönelimi arasındaki uyumun sağlanmasında bir dönüm noktası olarak değerlendirilmektedir. Çalışma ayrıca Azerbaycan ve Batı tarihyazımı yaklaşımlarını karşılaştırmalı olarak analiz etmekte; Azerbaycanlı akademisyenlerin ikili ilişkilerin uzun vadeli siyasi boyutlarını ön plana çıkarırken, Batılı analistlerin bu ilişkileri daha çok enerji güvenliği bağlamında ele aldıklarını ortaya koymaktadır. Üst düzey diplomatik ziyaretler, resmi tanıma süreçleri ve petrol ve doğalgaz sektörlerindeki büyük yabancı yatırımlar incelenerek, söz konusu gelişmelerin Azerbaycan’ın uluslararası konumunu nasıl dönüştürdüğü gösterilmektedir. Sonuç olarak araştırma, tarihyazımı anlatılarının ulusal hafıza, dış politika söylemi ve Sovyet sonrası bölgesel dinamiklerin anlaşılması üzerindeki etkisini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Azerbaycan–Birleşik Krallık ilişkileri , Soğuk Savaş sonrası diplomasi , enerji jeopolitiği , stratejik ortaklık , tarihyazımı , Hazar bölgesi.

Kaynakça

• Abbasbeyli, A. N. (1999). Azerbaidzhan v sisteme mezhdunarodnykh i regionalnykh organizatsii. Azerneshr. (in Russian).
• Abdullayev, V. İ. (2004). Azərbaycan Respublikasının dövlət suverenliyi və yeni diplomatiya məkanı. [Siyasi elmlər doktoru dissertasiyası]. Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası.
• Adigozalov, Z. N. (2015). Azərbaycan Respublikasının Avropa İttifaqı ölkələri ilə siyasi əlaqələri (1991–2006). CBS PP.
• Alakbarov, C. M. (2018). Azərbaycan–Böyük Britaniya əlaqələri (1991–2008-ci illər) [Tarix üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyası]. Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası.
• Aliyev, I. H. (2003). Kaspiiskaia neft Azerbaidzhana. Izvestia. (in Russian).
• Aliyev, H. (1998, July 21). Conversation with Queen Elizabeth II – London, Buckingham Palace. Aliyev Heritage Foundation. https://lib.aliyev-heritage.org/en/794988.html
• Aliyev, N. A. (2010). Neft i neftianoi faktor v ekonomike Azerbaidzhana v XXI veke. Letterpress. (in Russian).
• Aliyeva, M. M. (2013). Azerbaidzhano-britanskie otnosheniia na sovremennom etape. MVM. (in Russian).
• Alizadeh, I. H. (2022). Heydər Əliyevin neft strategiyasının reallaşmasında BP və tərəfdaşlarının iştirakı və rolu (1994–2013-cü illər) [Tarix üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyası]. Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası.
• Archive of the Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Azerbaijan. (1993–1995). Folder No. 14, folios 100–104. Unpublished archival material.
• Archive of the Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Azerbaijan. (1994). Folder No. 14, folios 1–5, 86–89. Unpublished archival material.
• Avery, P. (1965). Modern Iran. Ernest Benn.
• Barylski, R. (1995). Russia, the West and the Caspian Energy Hub. Middle East Journal, 49(2), 217–232.
• Compendium of Contracts. (2008). Vol. 1. Qanun.
• Cornell, S. (2001). Small Nations and Great Powers: A Study of Ethnopolitical Conflict in the Caucasus. Routledge.
• Dadashova, R. B. (2021). Azərbaycan Respublikasının BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləri ilə əməkdaşlığı. ADMİU Press.
• Data compiled from Britannica: https://www.britannica.com/place/United-Kingdom
• Data provided by the International Monetary Fund: https://www.imf.org/external/datamapper/
• Data provided by the Stockholm International Peace Research Institute: https://www.sipri.or
• De Waal, T. (2003). Black Garden: Armenia and Azerbaijan through Peace and War. New York University Press.
• Gasimli, M. J. (1996). Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində: 1991–1995-ci illər. Gənclik.
• Gasimli, M. J. (2015). Azərbaycan Respublikasının xarici siyasəti (1991–2003): II hissə. Mütərcim.
• Gasimli, M. J. (2021). Azərbaycan Respublikasının tarixi (1991–2021): I cild. Baku State University Press. George W. Bush Presidential Library. (n.d.). U.S.–U.K. special relationship: Topic guide. https://www.georgewbushlibrary.gov/research/topic-guides/us-uk-special-relationship
• Habibbeyli, A. İ. (2006). Azərbaycan Respublikasının Böyük Britaniya ilə xarici iqtisadi əlaqələrinin əsas istiqamətləri [İqtisad üzrə elmlər namizədi dissertasiyası]. Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası.
• Hajiyeva, X. Z. (2001). Azərbaycan Respublikasının xarici siyasətində aparıcı Qərb dövlətləri və NATO (1991–1995) [Tarix üzrə elmlər namizədi dissertasiyası]. Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası.
• Hasanov, A. M. (1998). Azərbaycanın xarici siyasəti: Avropa dövlətləri və ABŞ (1991–1996). Azərnəşr.
• Hasanov, A. M. (2000). Azərbaycanın ABŞ və Avropa dövlətləri ilə münasibətləri (1991–1996). Elm.
• Hill, F., & English, R. (2003). British Intelligence and Diplomacy in the Post-Cold War Era. Brookings Institution Press.
• Huseynova, H. K. (1998). Azərbaycan Avropa inteqrasiya prosesləri sistemində. Military. Publishing House.
• Ibrahimov, M. N. (2020). Sahilyanı dövlətlərin xarici siyasətində Xəzər problemi (XX əsrin sonu–XXI əsrin əvvəlləri). Turxan NPB.
• Institute for Government. (n.d.). U.S.–U.K. special relationship: Explainer. https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/us-uk-special-relationship
• Karimov, N. A. (2023). Xəzər dənizinin hüquqi statusu və sahilyanı dövlətlərin maraqları. Mütərcim.
• Mahmudov, Y. M. (1991). Vzaimootnosheniia gosudarstv Akkoiunlu i Sefevidov s zapadnoevropeiskimi stranami. Baku University Press. (in Russian).
• Mammadli, E. J. (2003). Azərbaycan–Böyük Britaniya münasibətləri (1991–2003-cü illər). Adiloğlu.
• Masimov, A. X. (2018). BP–Azərbaycan Beynəlxalq Əməliyyat Şirkətinin yaranması və fəaliyyəti. Elm və Təhsil.
• Musa, İ. (2011). Azərbaycanın xarici siyasəti: Hissə 3. Baku University Press.
• Musayeva, G. M. (2023). Neftianoi faktor v azerbaidzhanskoi politike Velikobritanii (1991–2022 gg.). Aspoliqraf. (in Russian).
• Mustafayev, A. Kh. (2025). Qarabağ müharibəsi: geosiyasi və tarixi kontekst. Nəşriyyat şöbəsi. Mustafazadeh, T. T. (2021). XVIII–XXI əsrin əvvəllərində Azərbaycanın beynəlxalq siyasi münasibətləri. Avropa.
• National Security Council. (1997). A National Security Strategy for a New Century. https://csps.aerospace.org/sites/default/files/2021-
• Oxford Nizami Ganjavi Centre. (2025). Official website. https://www.ongc.ox.ac.uk/ (Accessed July 31, 2025).
• Papers Relating to the Foreign Relations of the United States. The Paris Peace Conference. 1919, Vol. IX, 959.
• President.az. (2017, September 14). “Azəri-Çıraq-Günəşli” neft yatağının işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında yenilənmiş sazişin imzalanması mərasimi. https://president.az/az/
• Rzayev, A. (2017). Azərbaycan–Böyük Britaniya münasibətləri. In Azərbaycan Respublikasının xarici siyasətinin əsas istiqamətləri (1991–2016). Poliart.
• Savory, R. (1980). Iran under the Safavids. Cambridge University Press.
• Shaffer, B. (2001). Caspian energy. Journal of International Affairs.
• Shaffer, B. (2002). Borders and Brethren: Iran and the Challenge of Azerbaijani Identity. MIT Press.
• Swietochowski, T. (1985). Russian Azerbaijan, 1905–1920. Cambridge University Press.
• UK Parliament. (1993, November 29). Written Answers. Hansard. https://publications.parliament.uk/pa/cm199394/cmhansrd/1993-11-29/Writtens-5.html
• Viets, S. (1992, October 7). BP Moves Into Baku Oilfields. The Moscow Times. https://www.themoscowtimes.com/archive/bp-moves-into-baku-oilfields
• Yusif-zade, S. Z. (1998). Pervaia Azerbaidzhanskaia Respublika: istoriia, sobytiia, fakty anglo-azerbaidzhanskikh otnoshenii. Maarif. (in Russian).
• Yusif-zade, S. Z. (2008). Azerbaidzhano-britanskie otnosheniia v nachale XX veka. Təhsil. (in Russian).