Spiritual meanings in the ancient Turkish mythological worldview

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 6, 281 - 288, 26.12.2025

Shasaddin Mikayılov

https://doi.org/10.5281/zenodo.18096782

Öz

This study examines the spiritual dimensions of the ancient Turkish mythological worldview within the broader system of archaic beliefs. Early human attempts to explain the origin and structure of the universe led different societies to develop philosophical-theological concepts that placed a primordial divine being or a fundamental element, such as water, at the beginning of creation. Similar to the views of the Milesian school, ancient Turkic cosmogonies also regarded water as the initial source of existence. Remarkably, parallels between the mythological traditions of the Turks and those of various Indigenous American cultures highlight the universal nature of archaic cosmological thinking. The article further argues that mythological and religious values transcended ethnic boundaries and contributed to the moral foundations of diverse societies. In the ancient Turkish worldview, notions such as homeland, familial unity, and the sanctity of the hearth held significant spiritual meaning. The Book of Dede Korkut exemplifies this through its emphasis on ancestral land and the

Anahtar Kelimeler

archaic ideas , ancient Turks , philosophical-theological views , values , family god , human spirit , worldview

Eski Türk mitolojik dünya görüşünde manevi anlamlar

Öz

Bu çalışma, eski Türk mitolojik dünya görüşünün manevi boyutlarını, arkaik inançlar sisteminin daha geniş bağlamı içinde incelemektedir. İnsanlığın başlangıç dönemlerindeki evrenin kökenini ve yapısını açıklama çabaları, farklı toplumların, yaratılışın başına aşkın bir ilke olarak ilksel bir ilahî varlık ya da su gibi temel bir unsur yerleştiren felsefî-teolojik kavramlar geliştirmesine yol açmıştır. Milet okulunun görüşlerinde olduğu gibi, eski Türk kozmogonilerinde de su, varlığın ilk kaynağı olarak kabul edilmiştir. Dikkat çekici bir biçimde, Türklerin mitolojik gelenekleri ile Amerika’nın çeşitli yerli kültürlerinin mitolojik gelenekleri arasındaki paralellikler, arkaik kozmolojik düşüncenin evrensel niteliğini ortaya koymaktadır. Makalede ayrıca mitolojik ve dinî değerlerin etnik sınırları aştığı ve farklı toplumların ahlaki temellerinin oluşumuna katkıda bulunduğu ileri sürülmektedir. Eski Türk dünya görüşünde vatan, aile birliği ve ocak kutsallığı gibi kavramlar, önemli manevi anlamlar taşımaktadır. Dede Korkut Kitabı, ata yurdu vurgusu ve hane/ocak kavramının simgesel rolü üzerinden bu durumu somutlaştırmaktadır. Genel olarak, çalışma ruhlara ilişkin mitlerin, etik davranışın ve kişisel kimliğin şekillenmesinde temel bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

arkaik düşünceler , eski Türkler , felsefî-teolojik görüşler , değerler , aile tanrısı , insan ruhu , dünya görüşü

Kaynakça

• Azerbaijan Mythological Texts. (1988). Elm Publishing.
• Azerbaijan Philosophy History (Vol. 1). (2014). Elm.
• Book of Dede Korkut: Original and simplified texts. (2004). Öndər Publishing.
• Cicero. (1945). Tusculan disputations (Trans. J. E. King). Harvard University Press. (Loeb Classical Library)
• Habiboglu, V. (1996). Worldview of the ancient Turks. Qartal Publishing.
• Shasaddin, M. S. (2024). Philosophy: Textbook for higher education. [Publisher not specified].
• Shukurov, A. (1988). Mythology (Vol. 1). [Publisher not specified].