Dokumanın Çağdaş Yorumları: Alaca Dokuma Kolektifi’nin Sergileri Üzerine Bir İnceleme

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 6, 865 - 888, 26.12.2025

Esra Kocaman Divanoğlu , Esen Baydemir

https://doi.org/10.5281/zenodo.18098490

Öz

Alaca Dokuma Kolektifi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) Geleneksel Türk Sanatları Bölümü Halı, Kilim ve Geleneksel Kumaş Desenleri Anasanat Dalı bünyesinde Dr. Öğretim Üyesi Esen Baydemir ve öğrencileri tarafından kurulmuş, geleneksel kirkitli dokuma tekniklerini çağdaş sanat yaklaşımlarıyla buluşturan kolektif bir oluşumdur. Kolektifin üye profili farklı deneyimlere, estetik bakış açılarına ve üretim pratiklerine sahip sanatçı ve tasarımcılardan oluşmaktadır. Bu çalışmada, Alaca Dokuma Kolektifi’nin kuruluş süreci, üye profili ve sergi deneyimleri nitel araştırma desenlerinden durum çalışması yöntemiyle incelenmiştir. Araştırma, kolektifin 2022–2025 yılları arasında gerçekleştirdiği beş sergiden temsil niteliği Taşıyan dört sanatçının birer eserinin çözümlenmesiyle sınırlandırılmıştır. Görüşme, gözlem ve doküman analizi yoluyla elde edilen veriler, sanatçıların doğa, benlik, toplumsal hafıza ve bireysel duygu durumları gibi temaları geleneksel kirkitli dokuma tekniklerini deneysel yaklaşımlarla harmanlayarak yorumladıklarını göstermektedir. Çalışma, Alaca Dokuma Kolektifi’nin özgün üretimlerinin, öğrencilerin sergi pratiği ve motivasyonu açısından akademik ve sanatsal bağlamda, güncel sanat eğitimi bağlamında ilham verici bir model sunduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Alaca Dokuma Kolektifi , Kirkitli Dokuma , Çağdaş Sanat , Kolektif Üretim , Kültürel Miras

Contemporary Interpretations of Weaving: A Study on the Exhibitions of the Alaca Weaving Collective

Öz

The Alaca Weaving Collective is an artistic formation established by Assistant Professor Esen Baydemir and her students within the Carpet, Kilim and Traditional Fabric Patterns Main Art Division of the Department of Traditional Turkish Arts at Mimar Sinan Fine Arts University (MSGSÜ). The collective brings together traditional kirkitli weaving techniques with contemporary art approaches. Its members consist of artists and designers with diverse experiences, aesthetic viewpoints, and production practices. This study examines the foundation process, member profile, and exhibition experiences of the Alaca Weaving Collective through a qualitative case study design. The research is limited to the analysis of one representative work by four artists selected from five exhibitions held by the collective between 2022 and 2025. Data obtained through interviews, observation, and document analysis indicate that the artists interpret themes such as nature, self, collective memory, and individual emotional states by blending traditional kirkitli weaving techniques with experimental approaches. The study demonstrates that the original productions of the Alaca Weaving Collective offer an inspiring model for academic and artistic practice, particularly in terms of students’ exhibition experience and motivation within contemporary art education.

Anahtar Kelimeler

Alaca Weaving Collective , Kirkitli Weaving , Contemporary Art , Collective Production , Cultural Heritage

Kaynakça

• Acar, B. (1982). Kilim, cicim, zili, sumak: Türk düz dokuma yaygıları. Antik A.Ş.
• Akbıyık, S. (2025). Ahenk [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• Aktan, B. (2022). Prairie [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• Aktan, B. (2024). Metamorfoz [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• Alaca Dokuma Kolektifi. (2024, April 16). [Fotoğraf]. Instagram. https://www.instagram.com/p/C4Qb_erouQV/
• Alaca Dokuma Kolektifi. (2025, May 23). [Fotoğraf]. Instagram. https://www.instagram.com/p/DKB5YhUCjH6/
• Alaca Dokuma Kolektifi. (2025). 5. Sergisi Afişi [Görsel]. https://www.instagram.com/p/DKB5YhUCjH6/
• Alaca 2 Dokuma Sergisi. (2023, Mayıs). MSGSÜ e-Bülten [Newsletter]. https://msgsu.edu.tr/wp-content/uploads/2023/05/Mayis-2023.pdf
• Antmen, A. (2008). 20. yüzyıl Batı sanatında akımlar. Sel Yayıncılık.
• Balpınar, B. (2025). Through woven times [Sergi]. Anna Laudel. https://annalaudel.gallery/exhibitions/belkis-balpinar-through-woven-times-march-6-april-27-
• Baydemir, E. (2022–2025). Alaca Dokuma Kolektifi Sergi Arşivi [Fotoğraf koleksiyonu].
• Batu, Z. E. (2022). Yaradılış [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• BekTaş, Ş. (2025). Manzara [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• Bursa Kent Müzesi. (2025, April 14). Alaca dokuma sergisi. https://www.bursamuze.com/alaca-dokuma-sergisi
• Bursa Kent Müzesi. (2025). Alaca 4. Dokuma Sergisi Afişi [Görsel]. https://www.bursamuze.com/alaca-dokuma-sergisi
• Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün & S. B. Demir, Çev. Ed.). Siyasal Kitabevi.
• Çelik, M. (2024, March 17). Mardin’de Alaca dokuma karma sergisi. Mardin Söz. https://www.mardinsoz.com/haber/mardin-de-alaca-dokuma-karma-sergisi-20032.html
• Eren, N. (2023). Shut [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• Eren, N. (2025). Lotus [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• Erbil, D. (t.y.). İstanbul, İpek Halı [Görsel]. https://www.devrimerbil.com/halilar/
• ERA Project. (t.y.). Güncel sergiler [Görsel]. (15 Nisan 2025 tarihinde erişildi) http://eraproject.org/guncel-sergiler/
• Ergün, D. & Çevik, B. S. (2024). Ölümsüz Kadın [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• Erzurumlu Jorayev, Ö. (2019, April 18–20). Sanatsal tekstillerde dokuma yönteminin kullanımı ve görsel anlatıma etkisi. Alanya VI. Uluslararası Güzel Sanatlar Sempozyumu (ss. 185–199). https://kongre.akademikiletisim.com/files/asos2019alanya/2019Alanya_GuzelSanatlar.pdf
• Erzurumlu Jorayev, Ö. (2019). Tapestry sanatı ve Türkiye’de gelişim süreci / Tapestry art and development process in Turkey. Sanat-Tasarım Dergisi, (10), 47–54. https://doi.org/10.35333/Sanat.2019.88
• Esen Baydemir Arşivi. (2022). ALACA Dokuma Sergisi, Antik Cisterna Antik Hotel, İstanbul [Fotoğraf].
• Esen Baydemir Arşivi. (2023). Alaca 2. Dokuma Sergi Açılışı, MSGSÜ Tophane-i Amire Kültür ve Sanat Merkezi, İstanbul [Fotoğraf].
• Esen Baydemir Arşivi. (2024). Alaca 3. Dokuma Sergi Açılışı, Uluslararası Tasarım Vakfı Sanat Galerisi, Artuklu-Mardin [Fotoğraf].
• Esen Baydemir Arşivi. (2025). Alaca Dokuma Kolektifi 5. Sergi Açılışı, Güray Müze, Avanos-Nevşehir [Fotoğraf].
• Gevrek, D. (2025). Cenin [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• Gombrich, E. H. (2011). Sanatın öyküsü (E. Erduran & Ö. Erduran, Çev.). Remzi Kitabevi. (Orijinal eser 1997).
• Gücer, A. (2025). Nova [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• Gür Üstüner, S. (2017). Tekstil tasarım tarihine genel bir bakış. Sanat-Tasarım Dergisi, (8), 49–58. https://doi.org/10.17490/Sanat.2018.21
• Gür Üstüner, S. (2018, October 18–20). Türkiye’de tekstil sanatının bugünü. Uluslararası Kültür, Sanat ve Toplum Sempozyumu (ss. 1037–1066). https://www.academia.edu/38061401/
• İslam, E. B. (2023). Ölüm ve Yaşam [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• İslam, E. B. (2024). Selvi [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• Kaçar, F. (2022). Keşif [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• Karaca, A. (2025, April 21). Alaca dokuma sergisi Merinos Tekstil Sanayi Müzesi’nde. World Türk. https://worldturk.com.tr/alaca-dokuma-sergisi-merinos-tekstil-sanayi-muzesinde/
• Küçükkalay, A. M. (1997). Endüstri Devrimi ve ekonomik sonuçlarının analizi. Süleyman Demirel Üniversitesi İİBF Dergisi, 2(2), 51–68.
• Merriam, S. B. (2023). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için rehber (S. Turan, Ed.; Orijinal 2018). Nobel Akademik Yayıncılık. MSGSÜ e-Bülten. (2023, May). Alaca Dokuma 2 Sergisi Afişi [Görsel]. https://msgsu.edu.tr/wp-content/uploads/2023/05/Mayis-2023.pdf
• Nacaroğlu, O., & BekTaş, O. (2023). Durum çalışması. In O. Nacaroğlu & O. BekTaş (Eds.), Nitel araştırma süreci ve uygulamaları. Asos Yayınları.
• Neziroğlu, F. (n.d.). [Görsel koleksiyonu]. https://firatneziroglu.wixsite.com/firatneziroglu/sanat-eserleri (Retrieved June 6, 2025)
• Neziroğlu, F. (2012). Abu Dhabi Art Fair, UAE [Görsel]. https://firatneziroglu.wixsite.com/firatneziroglu/sanat-eserleri?lightbox=dataItem-iteibr131
• Öngen, G. A. (2016). Çağdaş Türk kirkitli dokuma sanatçıları. Akdeniz Sanat, 9(17), 59–69. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/275517
• Önlü, N. (2018, October 18–20). Sanat objesi olarak tekstiller, yaratıcılık ve yaratım süreci. Uluslararası Kültür, Sanat ve Toplum Sempozyumu (ss. 759–781). https://www.yyu.edu.tr/images/files/TAM_METİN_KİTAPÇIGi.pdf
• Özkan, M. M. (2025). Panik Atak [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• Sakarya Üniversitesi. (2025, May 15). Bahara övgü dokuma sergisi [Görsel]. https://haber.sakarya.edu.tr/sakarya-niversitesinde-bahara-vg-dokuma-sergisi
• Şaşmaz, B. (2025). Koca Ağız [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• Taş, S. E. (2024). Ammo Bahe [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• Taş, S. E. (2025). Deli Ayten [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• Victoria and Albert Museum. (t.y.). Arts and crafts: An introduction. https://www.vam.ac.uk/articles/arts-and-crafts-an-introduction
• Yılancı, M. E. (2023). Benlik [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• Yıldırım, F. G. (2023). Korkolçak [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.
• Yurt Haber. (2024, March 17). Alaca sergisine yoğun ilgi. https://www.yurthaber47.com/haber/alaca_sergisine_yogun_ilgi-10763.html
• Zaim, E. (2021). Placebo [Görsel]. Esen Baydemir Arşivi.