Kanunnamelere Göre 15-16. Yüzyıllarda Karaman Vilayeti’nin Ekonomik Yapısı Üzerine Bir Değerlendirme

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 6, 969 - 993, 26.12.2025

Abdüllatif Armağan

https://izlik.org/JA84MH44LE

Öz

Osmanlı kanunnameleri, tarih başta olmak üzere sosyal bilimler için önemli birer başvuru kaynağıdır. Bu çalışmada, kanunnameler ve diğer arşiv belgelerine dayanarak yalnızca belirli bir bölgenin ekonomik yapısının ortaya konulmasıyla yetinilmeyip, aynı zamanda Osmanlı kanunnamelerinin bütününe uygulandığında ülkenin genel ekonomik yapısına dair sağladığı verilerin de değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Çalışma, 15-16. yüzyıllarda Karaman Vilayeti’nin ekonomik yapısını ve kanunnamelerin bu yapı üzerindeki düzenleyici rolünü ele almaktadır. Bölge ekonomisi; ham madde üretimi, mamul madde üretimi ve hizmet üretimi olmak üzere üç ana başlık altında incelenmiştir. Tarım ve hayvancılık temel üretim alanları olarak öne çıkarken; dokumacılık, deri işçiliği ve metal işçiliği mamul üretiminde belirleyici sektörler olmuştur. Hizmet alanı ise ticaret yolları, loncalar ve vakıf kurumları aracılığıyla şekillenmiştir. Kanunnamelerde yer alan vergi düzenlemeleri, üretim ilişkileri ve şehir ekonomisine yönelik hükümler ekonomik istikrar ve yönlendirme sağlamış; Karaman Vilayeti Osmanlı klasik dönem ekonomisinin tipik ancak dinamik bir örneği olarak değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Karaman Vilayeti , 15-16. yüzyıllar , Osmanlı ekonomisi , kanunnameler , ekonomik yapı.

An Evaluation of the Economic Structure of Karaman Province in the 15th–16th Centuries Based on Kanunnames

https://izlik.org/JA84MH44LE

Öz

Ottoman kanunnames are among the fundamental sources not only for historical studies but also for the broader field of social sciences. Building on this premise, this study aims not only to examine the economic structure of a specific region through kanunnames and other archival materials, but also to evaluate the overall efficiency of these legal texts in providing data on the economic structure of the Ottoman Empire as a whole. The research focuses on the economic structure of Karaman Province in the 15th–16th centuries and investigates the regulatory role of Ottoman kanunnames in shaping this structure. The regional economy is examined under three main categories: raw material production, manufactured goods production, and service activities. Agriculture and animal husbandry constituted the primary production sectors, while weaving, leathercraft, and metalworking emerged as key branches of manufacturing. The service sector developed through trade routes, guild organizations, and waqf institutions. Kanunnames provided a comprehensive legal framework regarding taxation, production relations, and the urban economy, contributing to economic regulation and stability. In this context, Karaman Province stands as a typical yet dynamic example reflecting the economic structure of the classical Ottoman period.

Anahtar Kelimeler

Karaman Province , 15th–16th centuries , Ottoman economy , kanunnames , economic structure.

Kaynakça

• Akgündüz, A. (1990). Osmanlı Kanunnameleri ve Hukuki Tahlilleri (C. 1). FEY Vakfı Yayınları.
• Akgündüz, A. (1991). Osmanlı Kanunnameleri ve Hukuki Tahlilleri (C. 3). FEY Vakfı Yayınları. . Akgündüz, A. (1992). Osmanlı Kanunnameleri ve Hukuki Tahlilleri (C. 4). FEY Vakfı Yayınları. Anhegger, R. & İnalcık, H. (1956). Kanunname-i Sultani Ber Muceb-i Örf-i Osmani. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Barkan, Ö. L. (1943). XV ve XVI. Asırlarda Osmanlı İmparatorluğunda Ziraî Ekonominin Hukukî ve Mali Esasları, I, Kanunlar. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
• Beldiceanu, N., & Steinherr, I. (1997). Bitinya’da Gayrimüslim Nüfus. İçinde. E. A. Zachariadou (Ed.), Osmanlı Beyliği 1300-1389.
• Beldiceanu, N. & Beldiceanu-Steinher, I. (1968). Recherche’s sur la Province de Qaraman au XVIe siècle. JESHO, IX, s. 114-129.
• Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Tapu Tahrir Defteri (TD) 63. (1518 Tarihli Karaman Vilayeti Mufassal Tahrir Defteri) [Arşiv belgesi].
• Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Tapu Tahrir Defteri (TD) 387. (1530 Tarihli Karaman ve Rûm Vilayeti Muhasebe İcmal Defteri) [Arşiv belgesi].
• Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Tapu Tahrir Defteri (TD) 968. (1575 Tarihli Karaman Vilayeti Tahrir Defteri) [Arşiv belgesi].
• Diyanet İslam Ansiklopedisi. (2001). Kânun. İçinde. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 24, s. 323-324). TDV Yayınları.
• Elibüyük, M. (1995). Matematik Coğrafya Evren, Gezegenler, Dünya, Zaman. Ekol Yayınevi.
• Erdoğru, M. A. (1993). Karaman Vilayeti Kanunnameleri. OTAM: Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 4, 467-516.
• Faroqhi, S. (1993). Osmanlı’da Kentler ve Kentliler (N. Kalaycıoğlu, Çev.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Faroqhi, S. (2014). Osmanlı Kültürü ve Gündelik Yaşam- Ortaçağdan Yirminci Yüzyıla (Çev. E. Kılıç, Çev.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Gümüşçü, O. (1997). XVI. Yüzyıl Larende (Karaman) Kazasında Yerleşme ve Nüfus (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• İnalcık, H. (1965). Adaletnameler. Belgeler, 2 (3-4), s. 49-145.
• İnalcık, H. (1988). Mehmed II. İçinde. İslam Ansiklopedisi (C. 7, s. 506-535). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• İnalcık, H. (1991). Osmanlı Fetih Metodları. Yeni Forum, 12 (263), 21-28.
• İnalcık, H. (1995). The Çift-Hane System and Peasant Taxation. From Empire to Republic: Essays on Ottoman and Turkish Social History. The Isis Press.
• İnalcık, H. (2001). Kanunnâme. İçinde. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 24, s. 333-337).TDV Yayınları.
• İnalcık, H. (2003). Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600) (R. Sezer, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
• İslamoğlu-İnan, H. (1991). Osmanlı İmparatorluğu’nda Devlet ve Köylü. İletişim Yayınları.
• Kankal, A. (2011). XVI. Yüzyılda Çankırı. Çankırı Belediyesi Kültür Yayınları.
• Katip Çelebi. (1982). Bozuklukların Düzeltilmesinde Tutulacak Yollar (Düstûrul-amel li-ıslahil-halel) (A. Can, Haz.). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Koçi Bey. (1994). Koçi Bey Risalesi (Y. Kurt, Haz.). Ecdad Yayınları.
• Kunt, M. (1978). Sancaktan Eyalete: 1550-1650 Arasında Osmanlı Ümerası ve İl İdaresi. Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
• Paris Milli Kütüphanesi Eski Türkçe Yazmalar Kataloğu No. 85. [Arşiv belgesi].
• Tapu Kadastro Kuyud-ı Kadime Arşivi (TK. KKA), Evkaf Defteri (EV) 564. (1476 Tarihli Evkaf Defteri). [Arşiv belgesi].
• Tapu Kadastro Kuyud-ı Kadime Arşivi (TK. KKA), Tapu Tahrir Defteri (TD) 104. (1584 Tarihli Mufassal Defter). [Arşiv belgesi].
• Uysal, A. (1982). Zanaatkârlar Kanunu (Kanun-name-i Ehl-i Hıref). Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Yusuf Has Hâcib. (1991). Kutadgu Bilig II Çeviri (R. R. Arat, Çev.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• 387 Numaralı Muhâsebe-i Vilâyet-i Karaman ve Rûm Defteri (H. 937/M. 1530) I. (1996). Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayınları.