İNGİLİZ BASIN KAYNAKLARI IŞIĞINDA 9 OCAK 1917’DE MEİS’TE BATIRILAN HMS BEN-MY-CHREE’NİN KURTARILMASI

Öz

Gemi kurtarma hizmetleri, insanlığın suyla kurduğu ilişkinin en erken dönemlerine kadar uzanan köklü bir denizcilik faaliyetidir. İlkel kıyı topluluklarının karaya oturan tekneleri kurtarma çabalarından, yelkenli gemiler çağının sonlarında kurumsallaşan profesyonel gemi kurtarma faaliyetlerine kadar bu hizmet, deniz ticaretinin ve deniz savaşlarının ayrılmaz bir parçası olmuştur. Zaman içinde teknik donanım, hukuki düzenlemeler ve örgütsel yapılar bakımından gelişen gemi kurtarma faaliyetleri, 19. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın başlarında ulusal ve uluslararası ölçekte uzmanlaşmış şirketler tarafından yürütülen bir sektör hâline gelmiştir. Bu makalede, Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti sınırlarına çok yakın bir mesafede bulunan Meis açıklarında batırılan İngiliz Kraliyet Donanması’na ait HMS Ben-my-Chree deniz uçağı gemisinin kurtarılma süreci incelenmektedir. Çalışmada, 9 Ocak 1917 tarihinde Mustafa Ertuğrul komutasındaki sahil bataryası tarafından batırılan erken dönem deniz uçağı gemilerinden biri olan HMS Ben-my-Chree’nin savaş sonrasında yüzdürülerek Yunanistan’ın Pire Limanı’na yedeklenmesi ortaya konulmaktadır. Söz konusu kurtarma süreci, İngiliz basın haberleri başta olmak üzere gazeteler, hatıratlar ve arşiv belgeleri çerçevesinde karşılaştırmalı ve eleştirel biçimde analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Gemi kurtarma
• HMS Ben-my-Chree
• Meis Harekâtı
• Mustafa Ertuğrul
• Birinci Dünya Savaşı

The Salvage of HMS Ben-my-Chree, Sunk at Meis on 9 January 1917, in the Light of British Press Sources

Abstract

Ship salvage services constitute a long-established maritime activity dating back to the earliest periods of humankind’s relationship with water. From the efforts of primitive coastal communities to refloat stranded vessels to the professional salvage operations that became institutionalized toward the end of the age of sail, this activity has formed an integral part of maritime trade and naval warfare. Over time, ship salvage operations developed in terms of technical equipment, legal regulations, and organizational structures, evolving into a specialized sector conducted by nationally and internationally organized companies, particularly in the late nineteenth and early twentieth centuries. This article examines the salvage process of HMS Ben-my-Chree, a seaplane carrier of the British Royal Navy, which was sunk off the coast of Meis in close proximity to the borders of the Ottoman Empire during the First World War. The study demonstrates that HMS Ben-my-Chree, one of the early seaplane carriers sunk on 9 January 1917 by the coastal battery under the command of Mustafa Ertuğrul, was subsequently refloated and towed to the Port of Piraeus in Greece. The salvage process is analyzed comparatively and critically in the light of British press reports, along with newspapers, memoirs, and archival documents.

Keywords

• Ship salvage
• HMS Ben-my-Chree
• Meis Operation
• Mustafa Ertuğrul
• First World War

Kaynakça

1. Akgül, S. (2024). 1. Dünya Savaşı’nda Antalya kıyı muharebeleri ve bir Türk subayının başarıları. Türk Tarih Kurumu.
2. Asmalı, Ö. (2019). Gemi kurtarma operasyonları ve kriz yönetimi. Kutup Yıldızı Yayınları.
3. Atik, O. (2007). Gemi kurtarma–yardım hizmetleri ve Türkiye uygululaması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
4. Aydemir, M. (2004). Ben bir Türk zabitiyim. Denizler Kitabevi.
5. Burns, I. M. (2008). Ben-my-Chree, woman of heart. Colin Huston.
6. Cumhuriyet. (1940, 10 Aralık). [Gazete haberi]. s. 3.
7. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı. (1965). Gemi kurtarma notları. Deniz Basımevi.
8. Doust, W. (1979). Salvage adventures in Turkey. Vantage Press.

9. Doust, W. A. (1920–1923). Salvage operations in Near Eastern Waters [Photograph album]. National Maritime Museum, Royal Museums Greenwich. Koleksiyon kaydı
10. Lloyd’s Register of Shipping. (1921). Register of shipping (Vol. 1). Author.
11. Sanders, L. (2006). Türkiye’de beş sene. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
12. The Daily Mail. (1908, 13 Temmuz). [Gazete haberi]. s. 5. (Arşiv No: FEE 1866535916).
13. The Daily Mail. (1915, 31 Aralık). [Gazete haberi]. s. 5. (Arşiv No: FEE 1862961035).
14. The Daily Mail. (1917, 12 Ocak). [Gazete haberi]. s. 5. (Arşiv No: FEE 1863203819).
15. The Daily Mail. (1917, 24 Ocak). [Gazete haberi]. s. 3. (Arşiv No: FEE 1865104914).
16. The Daily Mail. (1920, 23 Ocak). [Gazete haberi]. s. 5. (Arşiv No: FEE 1863138066).
17. The Times. (1917, 12 Ocak). [Gazete haberi]. s. 6. (Arşiv No: FCS 102 828 076; Erişim: 6 Ocak 2026)
18. The Times. (1917, 15 Ocak). [Gazete haberi]. s. 7. (Arşiv No: FCS 119 08 1007).
19. The Times. (1917, 1 Şubat). [Gazete haberi]. s. 10. (Arşiv No: FCS 168 757 313).
20. The Times. (1919, 1 Kasım). [Gazete haberi]. s. 17. (Arşiv No: CS 285 412 705).
21. The Times. (1920, 25 Ağustos). [Gazete haberi]. s. 12. (Arşiv No: FCS 2025 756 41).
22. Türk Ticaret Kanunu, 6102 (2011). https://www.mevzuat.gov.tr
23. Williams, D. (1991). Salvage! Rescued from the deep. Ian Allan.