Evidence Dialectics in Historical Fiction: “Praying for an Impossible Prayer”

Öz

When it comes to the discipline of history, it may be argued that scholarly work depends less on drawing arbitrary hypothetical inferences than on the researcher’s ability to ask meaningful questions to which answers can actually be found and to work through these questions in a dialectical relationship with the evidence. The fragmentary and polysemous nature of sources often compels historians to fill narrative gaps fictionally. In this context, the central research question of this study is as follows: At what point does the dialectical bond between the question the historian asks and the evidence at hand break, and at what point does this rupture turn scholarly inquiry into speculation? The study aims to examine the tension between the fictional freedom that the historian possesses in historical writing and the epistemological limits imposed by the document, together with the historian’s responsibility toward the document. Conceptual analysis and epistemological analysis, drawn from qualitative research approaches, were employed. Theories of historiography were evaluated in light of, in particular, the perspectives of the social logic of the text and historical criticism. The findings show that a historian’s pursuit of questions that cannot possibly be answered undermines the dialectic of evidence. The study concludes that no datum can acquire the status of “evidence” unless it is related to a specific question, and that the legitimacy of historical fiction is possible only by respecting the epistemological limits of the document and ethical responsibilities. By offering a conceptual framework for the balance between fiction and evidence in historiography, the study aims to contribute to the literature.

Anahtar Kelimeler

• Historical Narrative
• Question-Evidence Dialectic
• Epistemological Boundaries
• Documentary Responsibility

Tarihî Kurguda Kanıt Diyalektiği: “Olmayacak Duaya Âmin Demek”

Öz

Tarih ilmi sözkonusu olduğunda rastgele varsayımsal çıkarımda bulunulmasından ziyade, araştırmacının cevap bulabileceği anlamlı soruları sorma becerisine ve bu soruları kanıtlarla diyalektik bir ilişki içinde işlemesine dayandığı ileri sürülebilir. Kaynakların parçalı ve çok anlamlı yapısı, çoğu zaman anlatısal boşlukları kurgusal olarak doldurmaya zorlayabilmektedir. Bu bağlamda bu çalışmanın temel araştırma sorusu şudur: Tarihçinin sorduğu soru ile eldeki kanıt arasındaki diyalektik bağ ne zaman kopar ve bu kopuş hangi noktada bilimsel sorgulamayı spekülatif mecrâya dönüştürür? Bu çalışma, tarih yazımında tarihçinin sahip olduğu kurgusal özgürlük ile belgenin dayattığı epistemolojik sınırlar arasındaki gerilimli ilişkiyi ve tarihçinin belgeye karşı sorumluluğunu incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımlarından kavramsal analiz ve epistemolojik çözümleme yöntemleri kullanılmıştır. Tarih yazımı kuramları; özellikle metnin sosyal mantığı ve tarih tenkidi perspektifleri ışığında değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Çalışmanın bulguları, tarih araştırmacısının cevaplama imkânı bulunmayan sorular peşinde koşmasının kanıt diyalektiğini zedelediğini göstermektedir. Belirli bir soruyla ilişkilendirilmedikçe hiçbir verinin “kanıt” niteliği kazanamayacağı; tarihî kurgunun meşruiyetinin ise ancak belgenin epistemolojik sınırlarına ve etik sorumluluklara riayet etmekle mümkün olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma, tarih yazımında kurgu-kanıt dengesine dair kavramsal bir çerçeve sunarak literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tarihsel Kurgu
• Soru-Kanıt Diyalektiği
• Epistemolojik Sınırlar
• Belge Sorumluluğu

Kaynakça

1. Aron, R. (2017). I. Le schéma de la causalité historique. In Introduction à la philosophie de l’histoire : Essai sur les limites de l’objectivité historique (pp. 201–208). Gallimard. https://shs.cairn.info/introduction-a-la-philosophie-de-l-histoire-essai-sur-les-limites-de-l-objectivite-historique--9782070723539-page-201?lang=fr
2. Barzun, J., & Graff, H. F. (2010). Modern araştırmacı (F. Dilber, Çev.). Kırmızı Yayınları. (Original work published 1957).
3. Belgi, F. (2021). Tarih, bilgi ve tarihsel bilgi: Tarih epistemolojisi üzerine bir deneme. Tarihyazımı, 3(1), 24–43. https://izlik.org/JA73CE63YU
4. Beyhakî, M. H. (1971). Târîh-i Beyhakî (A. A. Fayyâd, Thk.). University of Mashhad.
5. Bloch, M. (1992). The historian’s craft. Manchester University Press. (Original work published 1949).
6. Burke, P. (2011). Tarih ve toplumsal kuram (M. Tunçay, Çev.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları. (Original work published 1992).
7. Carr, E. H. (2016). Tarih nedir? (M. G. Gürtürk, Çev.). İletişim Yayınları. (Original work published 1961).
8. Duby, G. (1961). Histoire des mentalités. In C. Samaran (Ed.), L’histoire et ses méthodes (pp. 937–966). Gallimard. https://doi.org/10.3917/gallrel.sama.1961.01.0937

9. Gökdemir, O. (2018). Tarih yazımında iki yeni yaklaşım: Sözlü ve yerel tarih. In A. Şimşek (Ed.), Tarih nasıl yazılır? Tarihyazımı için çağdaş bir metodoloji (ss. 199–222). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
10. Halkin, L.-E. (2014). Tarih tenkidinin unsurları (B. Yediyıldız, Çev.; 3. bs.). Türk Tarih Kurumu Yayınları. (Original work published 1963).
11. İbnü’l-Esîr. (1985). İslâm tarihi: El-Kâmil fi’t-târih tercümesi (Cilt 1; A. Ağırakça, Y. Apaydın, A. Özaydın, Z. Tüccar, & M. B. Eryarsoy, Çev.; M. Tulum, Yay. Haz.). Bahar Yayınları.
12. Kütükoğlu, M. S. (2020). Tarih araştırmalarında usûl. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
13. Labriola, A. (1986). La théorie des facteurs historiques et la conception matérialiste de l’histoire. Devenir social, (10), 20.
14. Morazé, C. (1968). The application of the social sciences to history. Journal of Contemporary History, 3(2), 207–215.
15. Mytrowytch, K. (1958). Review of L’histoire et la vie: Les lois, le hasard, la volonté humaine, by A. Choulguine. Revue d’histoire économique et sociale, 36(3), 380–382. http://www.jstor.org/stable/24073263
16. Öz, Ş. (2021). Bir tarih türü olarak biyografi: Stefan Zweig örneği. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 37, 1–36. https://doi.org/10.35209/ksuifd.857019
17. Poirrier, P. (2006). L’oubli historiographique: La postérité historienne d’Histoire et destin de Gaston Roupnel. In Le temps des sciences humaines : Gaston Roupnel et les années trente (pp. 237–256). Le Manuscrit. https://hal.science/halshs-00566075
18. Reyhan, C. (2018). Toplumsal kuram açısından tarihî malzeme. In A. Şimşek (Ed.), Tarih nasıl yazılır? Tarihyazımı için çağdaş bir metodoloji (ss. 151–177). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
19. Sakal, F. (2014). Tarih yazımında temel kavramlar. In A. Şimşek (Ed.), Tarih nasıl yazılır? Tarihyazımı için çağdaş bir metodoloji (ss. 29–49). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
20. Spiegel, G. M. (1990). History, historicism, and the social logic of the text in the Middle Ages. Speculum, 65(1), 59–86. https://doi.org/10.2307/2864472
21. Şanbey, C. Z. (1960). Leopold von Ranke tarihçilere yol gösteren bir tarih üstadı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 18(3–4), 273–289.