Azərbaycan kulinariya irsi tarixi mənbələrdə

Öz

Məqalədə Azərbaycan kulinariya irsinin tarixi inkişaf xüsusiyyətləri və onun müxtəlif dövrlərə aid yazılı mənbələrdə əksi tədqiq edilmişdir. Araşdırma antik müəlliflərin əsərləri, orta əsr yazılı abidələri, klassik Azərbaycan ədəbiyyatı nümunələri, səyyah qeydləri və etnoqrafik materiallar əsasında aparılmışdır. Tədqiqat nəticələri göstərir ki, Azərbaycan milli mətbəxi əlverişli təbii-coğrafi şərait, təsərrüfat həyatı, beynəlxalq ticarət əlaqələri və etnomədəni qarşılıqlı təsirlər zəminində formalaşaraq zəngin kulinariya ənənələri yaratmışdır. Tarixi mənbələrdə yemək və içki növləri, qənnadı məmulatları, süfrə adətləri, qonaqpərvərlik ənənələri və mərasim mədəniyyəti ilə bağlı məlumatlar Azərbaycan mətbəxinin qədim köklərə və davamlı inkişaf xəttinə malik olduğunu təsdiqləyir. Klassik ədəbi nümunələrdə və səyyah təsvirlərində milli yeməklərin, ziyafət məclislərinin və musiqili toplantıların əks olunması kulinariya mədəniyyətinin xalqın sosial və mənəvi həyatında mühüm yer tutduğunu göstərir. Nəticə etibarilə, Azərbaycan kulinariya irsi yalnız qidalanma sistemi deyil, həm də xalqın tarixi yaddaşını, mədəni kimliyini və etnomədəni dəyərlərini yaşadan mühüm mədəni irs sahəsidir.

Anahtar Kelimeler

• Azərbaycan mətbəxi
• kulinariya irsi
• süfrə mədəniyyəti
• tarixi mənbələr
• səyyah qeydləri
• etnomədəni irs

Azerbaijani Culinary Heritage in Historical Sources

Öz

This article examines the historical development of Azerbaijani culinary heritage and its representation in written sources from different periods. The study draws upon the works of ancient authors, medieval written monuments, examples of classical Azerbaijani literature, travel accounts, and ethnographic materials. The findings demonstrate that Azerbaijani cuisine emerged within a favorable natural environment and evolved through agricultural practices, commercial interactions, and long-term cultural exchanges. Historical sources provide valuable information on traditional foods, beverages, confectionery products, table customs, hospitality practices, and ceremonial traditions, revealing the deep historical roots and continuity of Azerbaijani culinary culture. References found in literary works and travelers’ narratives further illustrate the prominent role of food culture in social life, festive gatherings, and cultural practices. The study also highlights the close relationship between cuisine, collective memory, and cultural identity. The persistence of many traditional dishes and culinary customs into the present day reflects the continuity of cultural heritage across generations. Consequently, Azerbaijani culinary heritage should be regarded not only as a system of nourishment but also as an important component of the nation’s historical memory, cultural identity, and intangible cultural heritage.

Anahtar Kelimeler

• Azerbaijani cuisine
• culinary heritage
• food culture
• historical sources
• travel accounts
• cultural identity

Kaynakça

1. Abdullayeva, S. (2002). Azərbaycan xalq çalğı alətləri (musiqişünaslıq-orqanoloji tədqiqat). Adiloğlu.
2. Aşurbəyli, S. (1998). Bakı şəhərinin tarixi. Azərnəşr.
3. Berezin, İ. N. (1850). Puteşestvie po Dagestanu i Zakavkazyu.
4. Bünyadova, Ş. (2007). Azərbaycanın təsərrüfatı və maddi mədəniyyəti (XII–XVI əsrlər). Elm. Çelebi, E. (1983). Kniga puteşestviy (Vıp. 3). Nauka.
5. Çələbi, E. (1997). Səyahətnamə (Azərbaycan tarixinə aid seçmələr). Azərnəşr.
6. Düma, A. (1985). Qafqaz səfəri. Yazıçı. Əfəndiyev, O. (2005). Venesiyalılar Şah I Təhmasibin sarayında (Mikele Membre və Vinçenso Alessandri). Təhsil.
7. Gerodot. (1999). İstoriya v IX tomah (G. A. Stratanovski, Tərc.). Ladomir–AS.
8. Heydər Əliyev Fondu. (2013). Milli yaddaş keşiyində (C. 5).

9. Hüseynov, Y. (2018). Qarabağ.
10. Kacar, Ç. (2007). Staraya Şuşa. Şərq-Qərb.
11. Karnamə (Qacarlar dövrünün xörəklərinə dair risalə). (2013). Elm və Təhsil.
12. Kitabi-Dədə Qorqud. (1988). Yazıçı.
13. Mahmudov, Y. (1985). Səyyahlar, kəşflər, Azərbaycan.
14. Mahmudov, Y. (2006). Azərbaycan diplomatiyası: Ağqoyunlu və Səfəvi dövlətlərinin Avropa ölkələri ilə əlaqələri (XV–XVII yüzilliklər).
15. Magerramova, S. (2017). Myasnıye blyuda. Azerbaydjantsı. Nauka.
16. Mehtizadə, S. (2023). Azərbaycanın mədəni həyatı Qərbi Avropa səyyahlarının gündəliklərində (XV–XVII əsrlər). Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 10(2).
17. Mirzə Xosrov Axundov. (1992). Ömürdən səhifələr. Yazıçı.
18. Nizami Gəncəvi. (1982). İskəndərnamə. Yazıçı.
19. Oleariy, A. (1870). Opisanie puteşestviya v Moskoviyu i çerez Moskoviyu v Persiyu i obratno (P. Barsov, Tərc.).
20. Puteşestvenniki ob Azerbaydjane. (1961). Vol. 1.
21. Qacar, Ç. (2019). Köhnə Şuşa. Şərq-Qərb.
22. Strabon. (1964). Geografiya v 17 knigah (G. A. Stratanovski, Tərc. və şərhlər). Nauka.
23. Streys, Y. (1935). Tri puteşestviya (E. Borodina, Tərc.).
24. Süleymanov, N. (2021). Azərbaycan Səfəvi dövləti XVII əsrdə. Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti Nəşriyyatı.
25. Sümər, F. (1992). Oğuzlar. Yazıçı. Şeyx Səfi təzkirəsi (Səfvətüs-səfa). (2006). XVI əsr türk tərcüməsi. Nurlan.
26. Xaqani Şirvani. (1956). Seçilmiş əsərləri. Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Nəşriyyatı.