Otel Kat Hizmetleri Örgütlerinde Örgüt Kültürü, Paternalist Liderlik, Bağlamsal Performans İlişkisi

Öz

Örgütler için çalışanların gösterdiği performans, sözleşmeden doğan yükümlülükleri aşan özverili performans, örgütsel performans açısından kritik öneme sahiptir. Çalışan performansı noktasında örgüt kültürü ve yöneticinin uyguladığı liderlik tipi de kritik konulardır. Bu kapsamda, çalışmanın amacı otel kat hizmetleri departmanında örgüt kültürü, paternalist liderlik ve bağlamsal performans arasındaki doğrusal ve dolaylı ilişkileri tespit etmektir. Anket tekniğiyle Doğu Karadeniz illerinde yer alan beş yıldızlı otellerin kat hizmetleri çalışanlarından (n= 300) veri toplanmış; veriler tanımlayıcı analizler, doğrulayıcı faktör analizi, korelasyon ve regresyonlar analizleri ile incelenmiştir. Bulgular kat hizmetleri yöneticilerinin büyük ölçüde paternalist liderler olarak algılandığını, ayrıca çalışanların kendi bağlamsal performanslarını yüksek bulduklarını göstermektedir. Örgüt kültürü açısından destekleyici örgüt kültürü en yüksek ortalamaya sahip kültür tipidir. Korelasyon analizi bütün değişkenler arasında pozitif anlamlı ilişkiler olduğunu göstermiştir. Regresyon analizleri paternalist liderlik, destekleyici örgüt kültürü ve yenilikçi örgüt kültürünün bağlamsal performansı pozitif etkilediğini ortaya koymuştur. Aracı etki analizleri ise yenilikçi ve destekleyici örgüt kültürlerinin bağlamsal performansa etkisinde paternalist liderliğin aracı etkiye sahip olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

• İş performansı
• bağlamsal performans
• örgüt kültürü
• paternalist liderlik
• kat hizmetleri

The Relationship Between Organizational Culture, Paternalist Leadership and Contextual Performance in Hotel Housekeeping Organizations

Öz

For organizations, employee performance, including dedicated performance that exceeds contractual obligations, is critical to organizational performance. Organizational culture and the type of leadership a manager implements are also critical issues in employee performance. In this context, the study aimed to identify linear and indirect relationships between organizational culture, paternalistic leadership, and contextual performance in a hotel housekeeping department. Data was collected from housekeeping employees (n=300) of five-star hotels in the Eastern Black Sea provinces using a survey technique, and analyzed using descriptive analysis, confirmatory factor analysis, correlation analysis, and regression analysis. Findings indicate that housekeeping managers are largely perceived as paternalistic leaders, and employees also rate their own contextual performance high. In terms of organizational culture, supportive organizational culture has the highest mean score. Correlation analysis revealed positive and significant relationships among all variables. Regression analyses revealed that paternalistic leadership, supportive organizational culture, and innovative organizational culture positively affect contextual performance. Mediating analysis revealed that paternalistic leadership mediates the effects of innovative and supportive organizational cultures on contextual performance.

Anahtar Kelimeler

• Job performance
• contextual performance
• organizational culture
• paternalistic leadership
• housekeeping

Kaynakça

1. Adıgüzel, H. M. (2023). İş yeri maneviyatının iş performansına etkisi: kişi iş uyumunun aracılık rolü (Unpublished master’s thesis). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Nevşehir.
2. Akpa, V. O., Asikhia, O. U., & Nneji, N. E. (2021). Organizational culture and organizational performance: A review of literature. International Journal of Advances in Engineering and Management, 3(1), 361–372. https://doi.org/10.35629/5252 0301361372
3. Akyürek, Ç. E., Toygar, Ş. A., & Şener, T. (2013). Örgütsel kültür ve alt kültürün örgütsel bağlılığa etkisi: sağlık çalışanları üzerine bir araştırma. Ankara Sağlık Hizmetleri Dergisi, 12(2), 55–62. https://doi.org/10.1501/Ashd_0000000091
4. Arıkan, S. (2001). Otokratik ve demokratik liderlik tarzları açısından Atatürk’ün liderlik davranışlarının değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(1), 231–257. Retrieved January 12, 2026, from https://dergipark.org.tr/tr/pub/huiibfd/issue/4955/68982
5. Aslan, M., & Yıldırım, A. (2017). Hastanede çalışan hemşirelerde bağlamsal performans ölçeğinin geçerlik ve güvenirliği. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 14(2), 104–111. Retrieved January 12, 2026, from https://dergipark.org.tr/tr/pub/heads/issue/49814/610371
6. Aslan, M., & Doğan, S. (2020). Dışsal motivasyon, içsel motivasyon ve performans etkileşimine kuramsal bir bakış. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 11(26), 291–301. https://doi.org/10.21076/vizyoner.638479
7. Ataş, M. (2020). Liderlik ve liderlik yaklaşımları. Avrasya Bilimler Akademisi Avrasya Eğitim ve Literatür Dergisi, 13, 76–97. Retrieved January 12, 2026, from https://dergipark.org.tr/tr/pub/atrss/article/1766594
8. Aycan, Z. (2005). The interplay between cultural and institutional/structural contingencies in human resource management practices. The International Journal of Human Resource Management, 16(7), 1083–1119. https://doi.org/10.1080/09585190500144083

9. Aydemir, S. (2020). Otokratik liderlik. In H. T. Uysal, C. Aksoy, & F. Yılmaz (Eds.), Liderlik tarzları: Çağdaş yönetim yaklaşımıyla insan sanatında ustalaşma (pp. 41–53). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık
10. Bhardwaj, B., & Kalia, N. (2021). Contextual and task performance: role of employee engagement and organizational culture in hospitality industry. Vilakshan XIMB Journal of Management, 18(2), 187–201. https://doi.org/10.1108/XJM-08-2020-0089
11. Borman, W. C., & Motowidlo, S. J. (1997). Task performance and contextual performance: The meaning for personnel selection research. Human Performance, 10(2), 99–109. https://doi.org/10.1207/s15327043hup1002_3
12. Bozok, M. (2018). Türkiye’de ataerkillik, kapitalizm ve erkeklik ilişkilerinde biçimlenen babalık. Fe Dergi, 10(2), 31–42. https://doi.org/10.46655/federgi.676599
13. Çalışkan, N. (2015). Ulusal kültürün örgüt kültürü ve paternalist liderlik algısı üzerindeki etkisi (Unpublished master’s thesis). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Nevşehir.
14. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları. Ankara: Pegem Akademi.
15. Danışman, A., & Özgen, H. (2003). Örgüt kültürü çalışmalarında yöntem tartışması: Niteliksel niceliksel yöntem ikileminde niceliksel ölçümler ve bir ölçek önerisi. Yönetim Araştırmaları Dergisi, 3(2), 91–124. Retrieved January 12, 2026, from https://dergipark.org.tr/tr/pub/yad/issue/24689/262851
16. Doğan, H. (2020). İş performansı ve performans değerleme sistemi üzerine kavramsal bir değerlendirme. International Journal of Business and Economic Studies, 2(1), 44–55. Retrieved January 12, 2026, from https://dergipark.org.tr/en/pub/uiecd/issue/57330/683348
17. Durğun, S. (2006). Örgüt kültürü ve örgütsel iletişim. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(2), 112–132. Retrieved January 12, 2026, from https://dergipark.org.tr/tr/pub/yyuefd/issue/13718/166060
18. Elkovan, C. G. (2019). Örgüt kültürü algısının örgüte bağlılığa etkisi üzerine bir araştırma (Unpublished master’s thesis). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
19. Eryılmaz, İ., & Gülova, A. A. (2019). Örgüt kültürü ve bağlamsal performans arasındaki ilişkide temel motivasyon kaynaklarının biçimleyici rolü. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 26(2), 495–514. https://doi.org/10.18657/yonveek.594360
20. Fogaça, N., Rego, M. C. B., Melo, M. C. C., Armond, L. P., & Coelho Jr, F. A. (2018). Job performance analysis: scientific studies in the main journals of management and psychology from 2006 to 2015. Performance Improvement Quarterly, 30(4), 231–247. https://doi.org/10.1002/piq.21248
21. Giffen, R., Brown, E. A., & Jaurequi, M. (2023). Hotel organizational culture and employee personality type: Relationship with person organization fit. Journal of Human Resources in Hospitality & Tourism, 22(3), 417–434. https://doi.org/10.1080/15332845.2023.2180735
22. Güler, M., & Gümüştekin, G. (2022). Örgüt kültürünün kadın çalışanların örgütsel bağlılığına ve performansına etkisi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 9(4), 246–260. Retrieved January 12, 2026, from https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2645019
23. Gün, G. (2015). Örgüt kültürü tiplerinin kariyer yönetim sistemi uygulamalarına etkisi: Bir araştırma (Unpublished doctoral dissertation). İnönü Üniversitesi, Malatya.
24. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2014). Exploratory factor analysis. In Multivariate data analysis. Prentice Hall.
25. Karaca, M. (2022). Örgüt kültürü modellerinin incelenmesine yönelik bir literatür çalışması. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 5(3), 123–144. https://doi.org/10.53001/uluabd.2022.35
26. Katı, Y., & Toptaş, A. (2021). Paternalist liderliğin iş performansı ve alt boyutlarına etkisi: X, Y ve Z kuşakları üzerine bir araştırma. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(46), 1073–1092. https://doi.org/10.31795/baunsobed.941355
27. Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling. London: The Guilford Press.
28. Koopmans, R., & Veit, S. (2014). Ethnic diversity, trust, and the mediating role of positive and negative interethnic contact: A priming experiment. Social Science Research, 47, 91–107. https://doi.org/10.1016/j.ssresearch.2014.03.014
29. Köse, S., Tetik, S., & Ercan, C. (2001). Örgüt kültürünü oluşturan faktörler. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 8(1), 219–242. Retrieved January 12, 2026, from https://dergipark.org.tr/tr/pub/yonet/issue/44475/559702
30. Lau, P. Y. Y., McLean, G. N., Hsu, Y. C., & Lien, B. Y. H. (2017). Learning organization, organizational culture, and affective commitment in Malaysia: A person–organization fit theory. Human Resource Development International, 20(2), 159–179. https://doi.org/10.1080/13678868.2016.1250159
31. Meydan, C. M., & Şeşen, H. (2015). Yapısal eşitlik modellemesi AMOS uygulamaları. Ankara: Detay Yayıncılık.
32. Mohd Isa, M. F., Ugheoke, S. O., & Wan Mohd Noor, W. S. (2016). The influence of organizational culture on employees’ performance: Evidence from Oman. Journal of Entrepreneurship and Business, 4(2), 1–12. https://doi.org/10.17687/jeb.v4i2.73
33. Özmen, A. (2019). Paternalist liderlik ile mobbing ilişkisi: Kamu kurumunda bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakülte Dergisi, 24(2), 253–262. Retrieved January 12, 2026, from https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1005675
34. Pellegrini, E. K., & Scandura, T. A. (2008). Paternalistic leadership: A review and agenda for future research. Journal of Management, 34(3), 566–593. https://doi.org/10.1177/0149206308316059
35. Şimşek Evren, E. (2021). Babacan liderlik. In E. Erkılıç & F. Kaya (Eds.), Turizm işletmelerinde liderlik (pp. 7–22). Ankara: Detay Yayıncılık.
36. Tekin, E. (2019). Paternalist liderliğin iş tatmini ve çalışan performansına etkisi üzerine bir araştırma. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 54(1), 178–204. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.19.03.1087
37. Tofur, S. (2018). Örgüt kültürünü oluşturan unsurlar: “Die Welle (Tehlikeli Oyun)” filmi analizi. Electronic Turkish Studies, 13(19), 1765–1780. Retrieved January 12, 2026, from https://dergipark.org.tr/tr/pub/ts/issue/39979/478132
38. Wallach, E. J. (1983). Individuals and organizations: The cultural match. Training and Development Journal, 37(2), 28–36. https://doi.org/10.1177/036354658303700207
39. Wang, H., & Guan, B. (2018). The positive effect of authoritarian leadership on employee performance: The moderating role of power distance. Frontiers in Psychology, 9, Article 357. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00357
40. Yahyagil, Y. M. (2004). Denison örgüt kültürü ölçme aracının geçerlilik ve güvenirlik çalışması: Ampirik bir uygulama. İ.Ü. İşletme Fakültesi İşletme İktisadı Enstitüsü Yönetim Dergisi, 47, 53–76. Retrieved January 12, 2026, from https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuifbe/issue/25369/267288
41. Yıldız, B., & Çakı, N. (2018). Algılanan örgütsel desteğin bağlamsal performans üzerindeki etkisinde bireysel şükranın aracı rolü. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (32), 69–86. Retrieved January 12, 2026, from https://dergipark.org.tr/tr/pub/pauessd/issue/41358/489630
42. Yuan, C. K., & Lee, C. Y. (2011). Exploration of a construct model linking leadership types, organization culture, employees performance and leadership performance. Procedia — Social and Behavioral Sciences, 25, 123–136. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.10.442