Milli eğitim bakanlığı bünyesinde dijital içerik geliştiren öğretmenlerin deneyimlerinin kendini belirleme kuramı çerçevesinde incelenmesi

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1, 112 - 136, 03.02.2026

Kemal Tarık Arıcıoğlu , Hakan Sarıçam

https://doi.org/10.51948/auad.1858929

Öz

Bu araştırma, Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) bünyesinde tam zamanlı dijital içerik geliştirme sürecine dâhil olan öğretmenlerin yaşadığı mesleki dönüşümü ve psikososyal süreçleri odağına almaktadır. Çalışmanın temel amacı, sınıf ortamından uzaklaşarak dijital mimarlığa evirilen bu öğretmenlerin deneyimlerini Kendini Belirleme Kuramı (KBK) çatısı altında; özerklik, yeterlilik ve ilişkisellik ihtiyaçları ekseninde derinlemesine analiz etmektir. Nitel araştırma bakış açısıyla kurgulanan çalışmada olgu bilim (fenomenoloji) deseni tercih edilmiş; 15 farklı alandan öğretmenle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler, tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, öğretmenlerin dijital içerik üretimi sürecinde ileri düzey teknolojik yetkinlikler kazanarak güçlü bir "yeterlilik" doyumu yaşadıklarını, ancak kurumsal standartların ve bürokratik sınırların "özerklik" hissini baskıladığını göstermektedir. Sınıf içi dinamiklerden kopmanın yarattığı duygusal boşluğun, meslektaşlar arası güçlü bir dayanışma ve "ilişkisellik" ağıyla dengelendiği saptanmıştır. Ayrıca, mesai sınırlarının belirsizleşmesi iş-yaşam dengesini zorlasa da, öğretmenlerin "eğitimde fırsat eşitliği" idealine duydukları inancın, süreci anlamlandıran en temel güdü kaynağı olduğu görülmüştür. Sonuç olarak çalışma, dijital eğitim politikalarının sürdürülebilirliği için öğretmenlerin sadece teknik birer operatör olarak değil, yaratıcı birer mimar olarak desteklendiği esnek bir kurumsal iklimin gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dijital İçerik Geliştirme , Kendini Belirleme Kuramı , Öğretmen Deneyimleri , Eğitimde Dijital Dönüşüm , Mesleki Kimlik Dönüşümü

Kaynakça

• Akden, G., & Koç, M. (2022). Covıd-19 dönemi uzaktan eğitiminde kullanılan bilişim teknolojilerinin öğrenme verimliliğine yönelik öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Yalvaç Akademi Dergisi, 7(1), 58-75.
• Anderson, T., & Dron, J. (2011). Three generations of distance education pedagogy. The International Review of Research in Open and Distributed Learning, 12(3), 80–97. https://doi.org/10.19173/irrodl.v12i3.890
• Arslan, Y., & Şumuer, E. (2020). Covid-19 Döneminde Sanal Sınıflarda Öğretmenlerin Karşılaştıkları Sınıf Yönetimi Sorunları. Milli Eğitim Dergisi, 49(1), 201-230. https://doi.org/10.37669/milliegitim.791453
• Bakioğlu, B., & Çevik, M. (2020). Covid-19 pandemisi sürecinde fen bilimleri öğretmenlerinin uzaktan eğitime ilişkin görüşleri. Turkish Studies, 15(4), 109-129. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.43502
• Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 231-274.
• Bogdan, R. C., & Biklen, S. K. (2007). Qualitative research for education: An introduction to theories and methods. Pearson.
• Bozkurt, A. (2017). Türkiye’de uzaktan eğitimin dünü, bugünü ve yarını. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 3(2), 85-124.
• Bozkurt, A. (2020). Koronavirüs (Covid-19) pandemi süreci ve pandemi sonrası dünyada eğitime yönelik değerlendirmeler: Yeni normal ve yeni eğitim paradigması. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 6(3), 112-142.
• Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
• Cavas, B., Cavas, P., Karaoğlan, B., & Kışla, T. (2009). A study on science teachers’ attitudes toward information and communication technologies in education. The Turkish Online Journal of Educational Technology-TOJET, 8(2), 20-35.
• Ceylan, V. K., & Gündoğdu, K. (2017). Öğretmenlerin E-İçerik Geliştirme Becerileri: Bir Hizmet İçi Eğitim Deneyimi. Eğitim Ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori Ve Uygulama, 8(15), 48-74.
• Çardak, U., & Güler, Ç. (2022). Uzaktan eğitim ve uzaktan öğretmen yetiştirme bağlamında akademisyen uygulama, görüş ve önerileri. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(Özel Sayı), 323-353. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1068111
• Çoban, M., & Göktaş, Y. (2013). Üç boyutlu sanal dünyalarda öğretim materyalleri geliştiren tasarımcıların karşılaştıkları sorunlar. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(2), 275-287. https://doi.org/10.17860/efd.92942
• Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1995). Human autonomy: The basis for true self-esteem. In Efficacy, agency, and self-esteem (pp. 31-49). Boston, MA: Springer US.
• Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11, 227–268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
• Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2008). Self-determination theory: A macrotheory of human motivation, development, and health. Canadian Psychology / Psychologie canadienne, 49(3), 182–185. https://doi.org/10.1037/a0012801
• Deci, E. L., Ryan, R. M., Gagné, M., Leone, D. R., Usunov, J., & Kornazheva, B. P. (2001). Need satisfaction, motivation, and well-being in the work organizations of a former Eastern bloc country: A cross-cultural study of self-determination. Personality and Social Psychology Bulletin, 27(8), 930–942. https://doi.org/10.1177/0146167201278002
• Demir, F., & Özdaş, F. (2020). Covid-19 Sürecindeki Uzaktan Eğitime İlişkin Öğretmen Görüşlerinin İncelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 49(1), 273-292. https://doi.org/10.37669/milliegitim.775620
• Elkatmış, M., & Tanık, M. (2022). Üniversite öğrencilerinin uzaktan eğitime ilişkin metaforik algıları “Kırıkkale Üniversitesi örneği”. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 219-238. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1030963
• Fidan, M., & Cura Yeleğen, H. (2022). Öğretmenlerin dijital yeterliklerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi ve dijital yeterlik gereksinimleri. Ege Eğitim Dergisi, 23(2), 150-170. https://doi.org/10.12984/egeefd.1075367
• Güler, H., Demirtaş, E., & Edi, A. (2022). Covid-19 sürecinde öğretmen adaylarının uzaktan eğitime yönelik görüşlerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 11(1), 348-373.
• Horzum, M. B., Özkaya, M., Demirci, M., Alpaslan, M. (2013). Türkçe uzaktan eğitim araştırmalarının incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(2), 79-100.
• İş, E. (2025). Millî Eğitim Bakanlığı EBA (Eğitim Bilişim Ağı) portalı arayüzü tasarımı ve kullanılabilirliğinin öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. Asya Studies, 9(33), 169-188. https://doi.org/10.31455/asya.1704274
• Kapıdere, M., & Çetinkaya, H. N. (2017). Eğitim Bilişim Ağı (EBA) mobil uygulamasının değerlendirilmesi. International Journal of Active Learning, 2(2), 1-14.
• Kavuk, E., & Demirtaş, H. (2021). COVID-19 Pandemisi sürecinde öğretmenlerin uzaktan eğitimde yaşadığı zorluklar. E-Uluslararası Pedandragoji Dergisi, 1(1), 55–73.
• Kesik, C., & Baş, Ö. (2021). Sınıf öğretmenlerinin perspektifinden eba ve eğitim portalları ile ilk okuma ve yazma öğretimi. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 11(1), 93-115. https://doi.org/10.17943/etku.769901
• Kocaman Karoğlu, A., Bal, K., & Çimşir, E. (2020). Toplum 5.0 sürecinde Türkiye’de eğitimde dijital dönüşüm. Journal of University Research, 3(3), 147-158. https://doi.org/10.32329/uad.815428
• Koşar, D., & Bakır, N. (2022). Covid-19 pandemi sürecinde öğretmenlerin uzaktan eğitim deneyimleri. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 12(4), 2231-2245. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1167272
• Kurt, A. A., Telli, E., Bardakcı, S., … Sarsar, F. (2022). Dijital okuryazarlık ve yenilikçilik bağlamında öğretmenlerin Web 2.0 hızlı içerik geliştirme öz yeterlik inançları. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 12(2), 608-629. https://doi.org/10.18039/ajesi.1014101
• Kurt, A., Kuzu, A., Dursun, Ö., Güllepınar, F., & Gültekin, M. (2013). FATİH projesinin pilot uygulama sürecinin değerlendirilmesi: Öğretmen görüşleri. Öğretim Teknolojileri ve Öğretmen Eğitimi Dergisi, 1(2), 1-23.
• Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1986). But is it rigorous? Trustworthiness and authenticity in naturalistic evaluation. New Directions for Program Evaluation, 30, 73-84. https://doi.org/10.1002/ev.1427
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). An expanded source book qualitative data analysis (2nd ed.). Sage Publications.
• Öztürk, M., & Sarıçam, H. (2025). Öğretmenlerin Görüşlerine Göre COVID-19’un Etkileri: Öğrencilerde Dijital Bağımlılık. Online Journal of Technology Addiction and Cyberbullying, 12(1), 1-27.
• Park, J. ve Ocak, C. (2022). Ortaokul öğretmenleri dijital içerik hazırlama özyeterlilik ölçeği geliştirme çalışması. Turkish Journal of Primary Education, 7(1), 1-22. https://doi.org/10.52797/tujped.1068712
• Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3rd ed.). Sage.
• Ryan, R. M. (1991). The nature of the self in autonomy and relatedness. In J. Strauss & G. R. Goethals (Eds.), The self: Interdisciplinary approaches (pp. 208–238). Springer Verlag.
• Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54–67. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1020
• Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2011). A self-determination theory perspective on social, institutional, cultural, and economic supports for autonomy and their importance for well-being. In V. Chirkov, R. Ryan, & K. Sheldon (Eds.), Human autonomy in cross-cultural context. Cross-cultural advancements in positive psychology (Vol. 1). Springer. https://doi.org/10.1007/978-90-481-9667-8_3
• Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2017). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. The Guilford Press. https://doi.org/10.1521/978.14625/28806
• Ryan, R. M., Duineveld, J. J., Di Domenico, S. I., Ryan, W. S., Steward, B. A., & Bradshaw, E. L. (2022). We know this much is (meta-analytically) true: A meta-review of meta-analytic findings evaluating self-determination theory. Psychological Bulletin, 148(11–12), 813. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/bul0000385
• Ryan, R. M., Reeve, J., Kaplan, H., Matos, L., & Cheon, S. H. (2023). Education as flourishing: Self-determination theory in schools as they are and as they might be. In R. M. Ryan (Ed.), The Oxford handbook of self-determination theory (pp. 591–618). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780197600047.013.60
• Şahin, M. (2024). The sociology of digital classroom: an analytic autoethnograhy on ınteraction problems. Yeni Medya, 17, 89-104. https://doi.org/10.55609/yenimedya.1522354
• Teker, S. Ç. (2016). Effects of motivation and job satisfaction on the productivity. International Journal of Electronics Mechanical and Mechatronics Engineering, 6(2), 1151-1163.
• Uslu, F., & Demir, E. (2023). Nitel bir veri toplama tekniği: derinlemesine görüşme. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 40(1), 289-299. https://doi.org/10.32600/huefd.1184085
• Wilig, C. (2008). Introducing qualitative research in psychology (Second Ed.). McGraw-Hill Open University Press.
• Yorulmaz, Y. İ., & Çolak, İ. (2023). Exploring teacher autonomy through teachers‟ perspectives: A qualitative case study. Research on Education and Psychology (REP), 7(Special Issue 2), 537-556.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Yılmaz, E. O., & Toker, T. (2022). Covid-19 salgını öğretmenlerin dijital yeterliliklerini nasıl etkiledi? Milli Eğitim Dergisi, 51(235), 2713-2730. https://doi.org/10.37669/milliegitim.896996