Postmodern epistemik galat paradoksu: Üretken yapay zekâ kullanımı için bir etiketleme çerçevesi
Öz
Üretken Yapay Zekâ (ÜYZ) kullanımının artmasıyla birlikte şeffaflık, doğrulanabilirlik ve akademik dürüstlük sorunları çevrim içi ortamlarda daha görünür hâle gelmiştir. ÜYZ araçları kişiselleştirme, öğrenci desteğini ölçekleme ve öğrenme analitiği açısından önemli fırsatlar sunarken, kaynağı belirsiz sentetik içeriklerin yayılımını hızlandırarak bilginin güvenilirliğini de zayıflatabilmektedir. Bu durum, bilginin doğruluk iddiasıyla dolaşıma girip zamanla hatalı biçimde yeniden kurulmasını ifade eden “epistemik galat anlatıları” kavramı çerçevesinde ele alınmaktadır. Çalışma, ÜYZ kullanımının etik ve sorumlu biçimde raporlanmasına yönelik iki katmanlı bir şeffaflık çerçevesi önermektedir. Bu kapsamda, katkı türünü nitel olarak sınıflandıran aiTARAS yaklaşımı ile katkı yoğunluğunu 0–6 arasında sayısallaştıran aiLE ölçeği birlikte sunulmaktadır. Sonuç olarak çalışma, çevrim içi ortamlarda ÜYZ kullanımını görünür, karşılaştırılabilir ve denetlenebilir kılmaya yönelik ölçeklenebilir bir kavramsal katkı sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Alam, A. (2022). Employing adaptive learning and intelligent tutoring robots for virtual classrooms and smart campuses: Reforming education in the age of artificial intelligence. Lecture Notes in Electrical Engineering, 914, 395-406. https://doi.org/10.1007/978-981-19-2980-9_32
- Alkaissi, H., & McFarlane, S. I. (2023). Artificial hallucinations in ChatGPT: Implications in scientific writing. Cureus, e35179. https://doi.org/10.7759/cureus.35179
- Allcott, H., & Gentzkow, M. (2017). Social media and fake news in the 2016 election. Journal of Economic Perspectives, 31(2), 211-236. https://doi.org/10.1257/JEP.31.2.211
- Âşirefendizâde Mehmed Hafîd Efendi. (2018). Ed-Dürerü’l-Müntehabâti’l-Mensûre fî Islâhi’l-Galatâti’l-Meşhûre (Yakup Yılmaz, Ed.). Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu – Türk Dil Kurumu Yayınları (TDK Yayınları).
- Ayduğ, D., & Altınpulluk, H. (2025). Are Turkish pre-service teachers worried about AI? A study on AI anxiety and digital literacy. AI & Society, 40(8), 5823-5834. https://doi.org/10.1007/S00146-025-02348-0
- Bender, E. M., Gebru, T., McMillan-Major, A., & Shmitchell, S. (2021). On the dangers of stochastic parrots: Can language models be too big? Proceedings of the 2021 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency, 610–623. https://doi.org/10.1145/3442188.3445922
- Bozkurt, A. (2023). Generative AI, Synthetic Contents, Open Educational Resources (OER), and Open Educational Practices (OEP): A New Front in the Openness Landscape. Open Praxis, 15(3), 178–184. https://doi.org/10.55982/openpraxis.15.3.579
- Bozkurt, A. (2024). GenAI et al.: Co-creation, authorship, ownership, academic ethics and integrity in a time of generative AI. Open Praxis, 16(1), 1-10. https://doi.org/10.55982/openpraxis.16.1.654
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Eğitim Teknolojisi ve Bilgi İşlem
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Sefa Emre Öncü
*
0009-0008-2314-4628
Türkiye
Aras Bozkurt
0000-0002-4520-642X
Türkiye
Halil Elibol
0000-0002-4227-147X
Türkiye
Fatih Özer
0000-0003-3835-4640
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
6 Temmuz 2026
Gönderilme Tarihi
3 Nisan 2026
Kabul Tarihi
30 Haziran 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 12 Sayı: 2