Türkiye’de Hortumların Sinoptik Desen Sınıflamaları

Sema Özen Bayraktar; İhsan Çiçek

doi:10.33688/aucbd.1358374

Türkiye’de Hortumların Sinoptik Desen Sınıflamaları

Öz

Ani gelişen meteorolojik kökenli doğal afetler içerisinde yer alan hortumlar, son yıllarda Türkiye’de can ve mal kayıplarına neden olmaktadır. Kısa zamanda gerçekleşmeleri nedeniyle tahmin edilmeleri zordur. Hortumlu günlerin sinoptik koşullarının detaylı değerlendirildiği çalışmalarda hortumların birbirine benzeyen meteorolojik koşullarda oluştukları sonucuna ulaşılmıştır. Bu nedenle Türkiye’de etkili olan hortumların benzer desenlerini ortaya amacıyla 2000-2020 yılları arasında gerçekleşmiş hortumlar ve hortumlu günler için sinoptik desen sınıflaması yapılmıştır. Bu sınıflama asıl olarak 500 hPa seviyesinin sirkülasyon tipine ve yüzey özellikleriyle bağlantılı olarak, oluk ve sırt eksenlerinin konumu ve yönüne dayanmaktadır. Buna göre Türkiye’de 520 hortum olayı ve 408 hortumlu gün incelenerek “Keskin Oluk”, “Yayvan Oluk” ve “Kapalı Sistem” olmak üzere 3 sinoptik tipe ayrılmıştır. Keskin oluklar en fazla hortum üreten hâkim sinoptik tiptir. Türkiye’de hortum olaylarına özgü belirlenen sinoptik modelleri ve bunların tehdit seviyelerini belirlemek, tahminciler için hortum gelişimini ne zaman ve nerede arayacaklarına dair iyi bir fikir sağlar.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ahrens, C. D., Samson, P. (2011). Extreme Weather and Climate, Chapter 12: Tornadoes, Brooks/Cole, Cengage Learning, ISBN: 0495118575.
Canpolat, E., Keserci, F., Döker, M. F. (2021). Finike ve Kumluca ovalarında yaşanan su hortumlarının oluşum süreçleri ve etkileri. Türk Coğrafya Dergisi, (77), 19- 36. doi: 10.17211/tcd.827607
Coşkun, M., Aksoy, B. (2007). 19 Haziran 2004 Çubuk-Sünlü (Ankara) hortum olayı. Doğu Coğrafya Dergisi, 12 (17), 203-22. https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunidcd/issue/2442/31153 adresinden alınmıştır.
Flocas, H.A., Karacostas, T.S. (1996). Cyclogenesis over the Aegean Sea: identification and synoptic categories. Meteorological Applications, (3), 53–61.doi: 10.1002/met.5060030106
Flocas, H. A., Simmonds, I., Kouroutzoglou, J., Keay, K., Hatzaki, M., Bricolas, V., Asimakopoulos, D. (2010). On cyclonic tracks over the Eastern Mediterranean. Journal of Climate, (23), 5243–5257. doi: 10.1175/2010JCLI3426.1
Gilbert. (1823). Von Wasserhosen und Erdtromben und ihrer verw€ustenden Kraft, neuere Bemerkungen (On waterspouts and tornadoes and their devastating power, newer comments). Annalen der Physik. (Berlin), 73, 95–110. doi: 10.1002/andp.18230730108
Kahraman, A., Markowski, P. M. (2014). Tornado climatology of Turkey. Monthly Weather Review, 142 (6), 2345–2352. doi: 10.1175/MWR-D-13-00364.1
Kahraman, A. (2021). Synoptic climatology of supercell-type tornado and very large hail days in Turkey. Weather, (76) 129-134. doi: doi.org/10.1002/wea.3829

Karaca, M., Deniz, A., Tayanç, M. (2000). Cyclone track variability over Turkey in association with regional climate. International Journal of Climatology, (20), 1225–1236. doi: 10.1002/1097-0088(200008)20:103.3.CO;2-T
Kocatürk, O. (2012). The great storm and tornado incident in Istanbul (19 July 1914), International Journal of Turcologia, 7 (13), 27–37.
Koç, İ., Ünlüler, M. (2017). 26 Kasım 2010 günü Muğla’nın Çallı köyünde meydana gelen hortum olayının incelenmesi. III. Meteorolojik Uzaktan Algılama Sempozyumu, Meteoroloji Genel Müdürlüğü.
Kolay, O., Özdemir, E. T., Yetemen, Ö. (2020). Flash flood and tornado disaster in Bodrum: case study of november 29, 2018, Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 5 (4), 491–497. doi: 10.35229/jaes.759162
Mihajlović, J., Ducić, V., Burić, D. (2016). Tornadic waterspout event in Split (Croatia) analysis of meteorological environment. Journal of the Geographical Institute Jovan Cvijic SASA, 66 (2), 185-202. doi:10.2298/IJGI1602185M
Özen Bayraktar, S., Çiçek, İ. (2022). Türkiye’de hortum olayları. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 9 (86), 1604-1616. doi: 10.26450/jshsr.3202
Özen Bayraktar, S., Çiçek, İ., Yılmaz, E. (2023). Türkiye’de etki alanlarına göre hortumlar. Premium E-Journal of Social Science, 7 (34), 1140-1151. doi: 10.5281/zenodo.8404891
Rauhala, J., Brooks, H. E., Schultz, D. M. (2012). Tornado climatology of Finland. Monthly Weather Review, 140, 1446–1456. doi: 10.1175/MWR-D-11-00196.1
Renko, T., Kuzmić, J., Šoljan, V., Mahovic, N.S. (2016). Waterspouts in the eastern Adriatic from 2001 to 2013. Natural Hazards, (82), 441–470. doi: 10.1007/s11069-016-2192-5
Sioutas, M.V. (2003). Tornadoes and waterspouts in Greece. Atmospheric Research, 67– 68, 645–656. doi: 10.1016/S0169-8095(03)00078-4
Sioutas, M.V. (2011). A tornado and waterspout climatology for Greece. Atmospheric Research, 100 (4), 344-356. doi: 10.1016/j.atmosres.2010.08.011
Sioutas, M.V., Flocas, H.A. (2003). Hailstorms in northern Greece: Synoptic and thermodynamic environment. Theoretical and Applied Climatology, (75), 189–202. doi:10.1007/s00704-003-0734-8
Sioutas, M.V., Keul A.G. (2007). Waterspouts of the Adriatic, Ionian and Aegean Sea and their meteorological environment. Atmospheric Research, (83), 542–557. doi: 10.1016/j.atmosres.2005.08.009
Trigo, I.F., Bigg G.R., Davies T.D. (2002). Climatology of cyclogenesis mechanisms in the Mediterranean. Monthly Weather Review, (130), 549–569. doi: 10.1175/1520-0493(2002)130<0549:COCMIT>2.0.CO;2
Trigo, I.F., Davies T.D., Bigg, G.R. (1999). Objective climatology of cyclones in the Mediterranean region. Journal of Climate, (12), 1685–1696. doi: 10.1175/1520-0442(1999)012<1685:OCOCIT>2.0.CO;2
Türkeş, M. (1998). Influence of geopotential heights, cyclone frequency and Southern oscillation on rainfall variations in Turkey. International Journal of Climatology, (18), 649-680. doi:10.1002/(SICI)1097-0088(199805)18:6<649::AID-JOC269>3.0.CO;2-3
Türkeş, M. (2021). Türkiye’de hortumlar artıyor mu?, EKOIQ, (Mart) 96-101. https://www.researchgate.net/publication/350020864 adresinden alınmıştır.
Yurtseven, M. (2013). “Gelişmiş-V” Yapılı Oraj Fırtına Modeli Olarak Elâzığ-Maden Hortumu. Ankara: Meteoroloji Genel Müdürlüğü Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Doğal Afetler

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Sema Özen Bayraktar ^*
0000-0002-0239-3982
Türkiye

İhsan Çiçek
0000-0002-9000-2805
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

26 Ekim 2023

Yayımlanma Tarihi

30 Ekim 2023

Gönderilme Tarihi

11 Eylül 2023

Kabul Tarihi

23 Ekim 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 21 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.33688/aucbd.1358374

IZ

https://izlik.org/JA59TN98ZC

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Özen Bayraktar, S., & Çiçek, İ. (2023). Türkiye’de Hortumların Sinoptik Desen Sınıflamaları. Coğrafi Bilimler Dergisi, 21(2), 594-615. https://doi.org/10.33688/aucbd.1358374

AMA

1.Özen Bayraktar S, Çiçek İ. Türkiye’de Hortumların Sinoptik Desen Sınıflamaları. CBD. 2023;21(2):594-615. doi:10.33688/aucbd.1358374

Chicago

Özen Bayraktar, Sema, ve İhsan Çiçek. 2023. “Türkiye’de Hortumların Sinoptik Desen Sınıflamaları”. Coğrafi Bilimler Dergisi 21 (2): 594-615. https://doi.org/10.33688/aucbd.1358374.

EndNote

Özen Bayraktar S, Çiçek İ (01 Ekim 2023) Türkiye’de Hortumların Sinoptik Desen Sınıflamaları. Coğrafi Bilimler Dergisi 21 2 594–615.

IEEE

[1]S. Özen Bayraktar ve İ. Çiçek, “Türkiye’de Hortumların Sinoptik Desen Sınıflamaları”, CBD, c. 21, sy 2, ss. 594–615, Eki. 2023, doi: 10.33688/aucbd.1358374.

ISNAD

Özen Bayraktar, Sema - Çiçek, İhsan. “Türkiye’de Hortumların Sinoptik Desen Sınıflamaları”. Coğrafi Bilimler Dergisi 21/2 (01 Ekim 2023): 594-615. https://doi.org/10.33688/aucbd.1358374.

JAMA

1.Özen Bayraktar S, Çiçek İ. Türkiye’de Hortumların Sinoptik Desen Sınıflamaları. CBD. 2023;21:594–615.

MLA

Özen Bayraktar, Sema, ve İhsan Çiçek. “Türkiye’de Hortumların Sinoptik Desen Sınıflamaları”. Coğrafi Bilimler Dergisi, c. 21, sy 2, Ekim 2023, ss. 594-15, doi:10.33688/aucbd.1358374.

Vancouver

1.Sema Özen Bayraktar, İhsan Çiçek. Türkiye’de Hortumların Sinoptik Desen Sınıflamaları. CBD. 01 Ekim 2023;21(2):594-615. doi:10.33688/aucbd.1358374

Cited By

Analyzing Wintertime Extreme Winds over Türkiye and Their Relationships with Synoptic Patterns Using Cluster Analysis

Atmosphere

https://doi.org/10.3390/atmos15020196