Strategic Russian Cities Established on the Caucasus Line

Öz

In the historical context, Tsarist Russia made the Don-Volga, Kuban-Terek rivers the center of military-economic, security and population strategies. In the North Caucasus, local peoples were exiled on the Caucasus line established following the rivers, and fortress cities were established on the northern skirts of the Greater Caucasus Mountains. Tsarist Russia strengthened its position in the region through Russian expansion by benefiting from the supporter population it settled in the region in terms of security, military, trade, socio-cultural and religious aspects. Russian language and culture expanded through these hydropolitical channels. The study examines the reasons and how Tsarist Russia built the Caucasus line and how the fortresses it established here turned into cities. The concrete space method, historical analysis method and geographical determinism theory were used for the study. As a result of the study, it was understood that the ethnic size of the population before the Caucasus War in the cities established in the 18th and 19th centuries on the Caucasus line changed in favor of Russians, Armenians and Ukrainians and that the Russians dominated the region.

Anahtar Kelimeler

• Caucasus
• Russia
• Biopolitics
• Hydropolitics
• City

Kafkas Hattı’nda Kurulan Stratejik Rus Kentleri

Öz

Tarihi bağlamda Çarlık Rusya’sı; Don-Volga, Kuban-Terek nehirlerini askeri-ekonomi, güvenlik ve nüfus stratejilerinin merkezi haline getirmiştir. Kuzey Kafkasya’da akarsuları takiben kurulan Kafkas hattında yerli halklar sürgün edilmiş, Büyük Kafkas Dağları’nın kuzey eteklerinde kale kentler kurulmuştur. Çarlık Rusya’sı, bölgeye yerleştirdiği taraftar nüfustan güvenlik, askeri, ticari, sosyo-kültürel ve dini açıdan faydalanarak, Rus yayılmacılığı üzerinden bölgedeki konumunu sağlamlaştırmıştır. Rus dili ve kültürü bu hidropolitik kanallarla genişlemiştir. Çalışma, Çarlık Rusya’sının Kafkas hattını hangi nedenlerle nasıl inşa ettiğini ve burada kurduğu kalelerin kentlere nasıl dönüştüğünü incelemektedir. Çalışma için somut mekân yöntemi, tarihsel analiz yöntemi ve coğrafi determinizm teorisi kullanılmıştır. Çalışma sonucunda Kafkas hattında 18. ve 19. yy. da kurulan kentlerde Kafkas Savaşı öncesindeki nüfusun etnik boyutunun Ruslar, Ermeniler ve Ukraynalılar lehine değişim gösterdiği ve Rusların bölgede hâkimiyet kurduğu anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Kafkasya,
• Rusya,
• Nüfus,
• Hidropolitika.
• Kent

Kaynakça

1. Akhmadov, Ya. Z., Khasmagomadov E.Kh. (2005). История Чечни в XIX—XX веках. Moskova: M.: Puls. P. 690.ISBN 5-93486-046-1.
2. Allen, W.E.D., Muradoff, P. (1966). 1828-1921 Türk Kafkas sınırındaki harplerin tarihi. Ankara: Genelkurmay Basımevi.
3. Azerenko, A.S. (1986). Kubandaki ana idari bölgesel dönüşümler. (1793-1985). Krasnodar: Krasnodar Kitap Yayınevi.
4. Baddeley, J. F. (1989). Rusların Kafkasya’yı istilası ve Şeyh Şamil. (Çev. S. Özden). İstanbul: Kayıhan Yayınları.
5. Bauman, Z. (2010). Küreselleşme toplumsal sonuçları. (Çev. A. Yılmaz). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
6. Berkok, İ. (1958). Tarihte Kafkasya. İstanbul: İstanbul Matbaası.
7. Bilge, S. (2005). Osmanlı Devleti ve Kafkasya. İstanbul: Eren Yayıncılık.
8. Burykina, L.V. (t.y). 19. Yüzyılda Kuzeybatı Kafkasya’nın Çerkesoğulları. Tarih Bilimleri.

9. Canbek, A. (1978). Kafkasya’nın ticaret tarihi. Eski Çağlar’dan XVII. Yüzyıl’a kadar. İstanbul: Kuzey Kafkasyalılar Kültür ve Yardım Derneği Yayını.
10. Coene, F. (2010). The Caucasus. New York: Routledge.
11. Çatalkılıç, D. (2022). Kafkasya'da bir Rus kalesi: Vladikafkas (1784-1860). Asead 10. Uluslararası Sosyal Bilimler Sempozyumu Ejser 10th Internatıonal Symposıum On Socıal Scıences 19-21 Kasım / November 2022 Türkiye/Turkey.
12. Çatalkılıç, D. (2019). Çarlık Rusya’sının bir kolonizasyon modeli olarak Mozdok Hattı (1735-1832). Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, İzmir. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp adresinden edinilmiştir.
13. Çaycıoğlu, S.O. (2022). Çarlık Rusya’nın Kafkas hattının inşası ve Kuzey Kafkasya’da hâkimiyet kurma mücadelesi. Türk Tarih Kurumu Belleten, 86(306), 717-754.
14. Dadaev, Yu.Y., (2017). Роль Российской Империи В Возникновении И Развитии Городов Северного Кавказа (Kuzey Kafkasya Şehirlerinin Kökeninde ve Gelişiminde Rus İmparatorluğunun Rolü). (122-128). Grozni'nin Kuruluşunun 200. Yıldönümüne Adanmış Forum Grozni.
15. Deniz, T. (2015). Siyasi Coğrafya penceresinden sorunlar yumağı Kuzey Kafkasya. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
16. Forsyth, J. (2019). Kafkasya. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
17. Gammer, M. (1992). Russıan Strategıes ın the Conquest of Checnıa and Daghestan, 1825-1859. 45-61. (Ed. M.B. Broxup). The North Caucassus Barrier. The Russian Advance Toward the Muslim World. ST. Martin Press New York.
18. Gorbunova, N.V. (2017). Формирование Населенных Пунктов И Городов В Предкавказье И Северном Кавказе В Конце Xvııı – Начале Xıx В.: Правительственная Политика И Законодательные Основания. (103-112Grozni'nin Kuruluşunun 200. Yıldönümüne Adanmış Forum Grozni.
19. Grigoriantz, A. (1999). Kafkasya halkları tarihi ve etnografik bir sentez. (Çev. D. Yurdakul). İstanbul: Yeni Binyıl yayınları.
20. Hasanov, A. (2010). Jeopolitik. Teorileri, metodolojisi, aktörleri, tarihi, karakteristiği, kavramları. İstanbul: Babıali Kültür Yayıncılık.
21. İbrahimova, Z. Kh. (2006). Çarlık istatistiklerinin aynasında Çeçenler (1860-1900). M. Probel.
22. Jaimoukha, A. (2005). The Chechens A Haandbook. Routledge Curzon. London and New York.
23. Kaya, İ. (2013). Nitel araştırma yöntemleri. Y. Arı ve İ. Kaya (Ed.), Coğrafya araştırma yöntemleri içinde (277-301). Balıkesir: Coğrafyacılar Derneği Yayınları.
24. Klaproth, J. (1814). Travels in the Caucasus and Georgia. London.
25. Koçyiğit Türk, M. (2024). Kafkasya’dan Maverayı Kafkasya’ya Türkiye için jeopolitikalar. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Elazığ. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp adresinden erişilmiştir.
26. Kravchenko V. (2002). Ekaterina-Potemkin: “Buna göre olmak” "Stavropolskaya Pravda"(30 Ağustos 2002).
27. Kuçiev, A.G. (1995). Gorod Mozdok: İstoriçeskiy Oçerk, Vladikavkaz.
28. Kurat, A.N. (2014). Rusya tarihi. Başlangıçtan 1917’ye kadar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
29. Lordkıpanıdze, V., Totadze A. (2010). The Populatıon of the Caucasus. Caucasus Regıon Political, Economİc and Securıty Issues. Nova Science Publishers, Inc. New York.
30. Nevruz, Y. (2017). Rusya ve Kabardey ilişkilerinin gerçek yüzü. Çerkes Dernekleri Federasyonu. Araştırma-Analiz.
31. Nurmagomedovna, G.N. (2007). Российские города-крепости в контексте политики России на Северо-Восточном Кавказе в XVIII – первой половине ХIХ в.: проблемы политической, экономической и культурной интеграции. Tarih Bilimleri, Doktora Tezi, Mahaçkale.
32. Petrenko, V. (2002). Bozkırdaki kale. "Stavropolskaya Pravda"(9 Ağustos 2002).
33. Potto, V. A. (1887). Кавказская война въ отдѣльныхъ очеркахъ, эпизодахъ, легендахъ и біографіяхъ Томъ 2-й: Ермоловское время. (2. Baskı). St. Petersburg.
34. Sabol, S. (2002). Orta Asya’da Rus-İngiliz rekabeti. Türkler Ansiklopedisi, Cilt 18. (587-595).
35. Saydam, A. (2010). Kırım ve Kafkasya göçleri 1856-1876. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
36. Tavkul, U. (2015). Kafkasya gerçeği. İstanbul: Selenge Yayınları.
37. Tolstoy, L. (2006). Kazaklar. (Çev. L. Soykut). İstanbul: İletişim Yayınları.
38. Yakunin M.A, Fedkin. M.I. (1977). Tarihsel ve yerel tarih makalesi “Georgievsk”. Stavropol: Stavropol Kitap Yayınevi.
39. Yılmaz, H., Kaşıkçı, Y. (2006). Tarihin sıkıştığı coğrafya Kafkasya. Ankara: Elips Kitap.
40. Kempinsky, E.V. & Kudryavtsev, E.A. (2004). Новопавловск. Büyük Rus Ansiklopedisi, 35. Cilt.
41. Кавказская линия (1894). Энциклопеди́ческий Слова́рь Брокга́уза И Ефро́на (Brouchaus ve Efron Ansiklopedik Sözlüğü). 86 ciltte (82 cilt ve 4 ek). Petersburg. https://ru.wikisource.org/wikiЭСБЕ/Кавказская_линия. Краснодарский край (t.y). Rusya’nın şehirleri ve bölgeleri hakkında Halk Ansiklopodisi. “Benim Şehrim”. Krasnodar.
42. Курганинск (t.y). Rusya’nın şehirleri ve bölgeleri hakkında Halk Ansiklopodisi. “Benim Şehrim”. Kurganinsk.
43. Лезгинская линия (1911-1915). Askeri Ansiklopedi.https://ru.wikisource.org/wiki/
44. Лезгинская линия (1911-1915). Военная Энциклопедия Сытина. (Sytin'in Askeri Ansiklopedisi). 18. Cilt. 18 ciltte / ed. V. F. Novitsky. Petersburg.
45. Майкоп (1896). Энциклопеди́ческий Слова́рь Брокга́уза И Ефро́на (Brouchaus ve Efron Ansiklopedik Sözlüğü). 86 ciltte (82 cilt ve 4 ek). Petersburg. https://ru.wikisource.org/wiki/ ЭСБЕ/Майкоп.
46. Терский (1901). Энциклопеди́ческий Слова́рь Брокга́уза И Ефро́на (Brouchaus ve Efron Ansiklopedik Sözlüğü). XXXIII.
47. Черноморская Кордовая Линия (1903). Энциклопеди́ческий Слова́рь Брокга́уза И Ефро́на (Brouchaus ve Efron Ansiklopedik Sözlüğü). 86 ciltte (82 cilt ve 4 ek). Petersburg. https://ru.wikisource.org/wiki/ ЭСБЕ/Черноморская_кордонная_линия.
48. Yermolov'un bölge ofislerinin Stavropol'e devredilmesine ilişkin raporu (6 Eylül 1824). 02.04.2023 tarihinde http://gorodkresta.ru/index.php/docs/decrees/54-rap_ermolov_pris_mesta adresinden erişilmiştir.
49. Прохладный (2010). 04.04.2023 tarihinde https://ru.wikipedia.org/wiki/ adresinden erişilmiştir.
50. Владикавказ (t.y). 04.04.2023 tarihinde https://ru.wikipedia.org/wiki/ adresinden erişilmiştir.
51. Крепость_Назрань. (t.y). 04.04.2023 tarihinde https://ru.wikipedia.org/wiki/ adresinden erişilmiştir.
52. История_Грозного. (t.y). 04.04.2023 tarihinde https://ru.wikipedia.org/wiki/ adresinden erişilmiştir.
53. Agieva, L.T. (2016). 05.04.2023 tarihinde Sunja hattı sorunu üzerine (Bölüm I) ghalghay.com adresinden erişilmiştir.
54. Усть-Лабинск. (t.y). 05.04.2023 tarihinde https://ru.wikipedia.org/wiki/ adresinden erişilmiştir.
55. Кропоткин. (t.y). 05.04.2023 tarihinde https://ru.wikipedia.org/wiki/ adresinden erişilmiştir.
56. Армавир_(Россия). (2020). 06.04.2023 tarihinde https://ru.wikipedia.org/wiki/ adresinden erişilmiştir.
57. О городе Кропоткин. (2021). 06.04.2023 tarihinde https://www.gorod-kropotkin.ru/Kropotkin adresinden erişilmiştir.
58. Белореченск. (t.y). 06.04.2023 tarihinde https://ru.wikipedia.org/wiki/ adresinden erişilmiştir.
59. Краснодар. (t.y). 06.04.2023 tarihinde https://ru.wikipedia.org/wiki/ adresinden erişilmiştir.
60. Лабинск. (t.y). 06.04.2023 tarihinde https://ru.wikipedia.org/wiki/ adresinden erişilmiştir.
61. Курганинск. (t.y). 06.04.2023 tarihinde https://ru.wikipedia.org/wiki/ adresinden erişilmiştir.
62. Черкесск. (t.y). 06.04.2023 tarihinde https://ru.wikipedia.org/wiki/ adresinden erişilmiştir.
63. Славянск-на-Кубани. (2020). 07.04.2023 tarihinde https://ru.wikipedia.org/wiki/ adresinden erişilmiştir.
64. Невинномысск. (t.y). 09.04.2023 tarihinde https://ru.wikipedia.org/wiki/ adresinden erişilmiştir.
65. Кисловодск. (2010). 10.05.2023 tarihinde https://ru.wikipedia.org/wiki/ adresinden erişilmiştir.
66. Stavropol Raporu (1824). 12.09.2023 tarihinde https://gorodkresta.ru/index.php/docs/decrees/54-rap_ermolov_pris_mesta adresinden erişilmiştir.
67. Кавказская газета (1869). 24.05.2024 tarihinde https://ru.wikipedia.org/wiki/ adresinden erişilmiştir. Кропоткин. R. (2021). 24.05.2024 tarihinde https://www.gorod-kropotkin.ru/o-gorode/o-gorode-kropotkine/ adresinden erişilmiştir.