From Rural Population Problem to Urban Population Problem in Provinces with Metropolitan Municipalities: An Evaluation Based on the Degree of Urbanisation Classification (DEGURBA)

Öz

This study critically examines the suitability of the Degree of Urbanisation (DEGURBA) method for classifying urban and rural settlements and determining population in Türkiye, focusing on the thirty provinces where metropolitan municipalities have been established. It aims to evaluate the accuracy of the data produced by TURKSTAT using this method, to identify its methodological limitations, and to propose an alternative classification and methodological approach that more accurately reflects on-the-ground settlement characteristics. The study’s originality lies in its proposal of a more precise and context-sensitive hybrid model that addresses the limitations of the DEGURBA framework for distinguishing between urban and rural areas. Employing a hybrid methodology, the study integrates TURKSTAT’s neighbourhood-level DEGURBA data with satellite imagery, administrative boundary analysis, and extensive field validation conducted with local officials and community leaders. Furthermore, it reveals that the 115 district centres in provinces with metropolitan municipalities that are defined as entirely rural by TURKSTAT are towns with characteristic administrative, socio-economic, and infrastructural features.

Anahtar Kelimeler

• Urban and rural settlement classification
• Urban and rural population determination
• Degree of urbanisation (DEGURBA)
• Turkish Statistical Institute (TurkStat)
• City
• Town and village settlements

Büyükşehir Belediyeli İllerde Kırsal Nüfus Sorunundan Kentsel Nüfus Sorununa: Kentleşme Derecesi Sınıflaması (DEGURBA) Üzerinden Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışma Türkiye'nin kentsel ve kırsal yerleşme sınıflandırılması ve nüfus tespiti hususunda, büyükşehir belediyesi kurulan otuz ili merkeze alarak, Kentleşme Derecesi (DEGURBA) yönteminin kullanılmasının uygunluğunu eleştirel bir bakış açısıyla incelemektedir. Çalışma, TÜİK’in bu yönteme göre ürettiği verilerin doğruluğunu değerlendirmekte, yöntemin sınırlılıklarını belirleyerek saha gerçekliğini merkeze alan sınıflandırma ve yöntem önerisi geliştirmeyi hedeflemektedir. DEGURBA'yı, merkeze alıp kentsel-kırsal ayrımı için daha doğru ve bağlama duyarlı bir karma sınıflandırma modeli önermesi çalışmanın özgün değerini yansıtmaktadır. Çalışma TÜİK'in mahalle düzeyindeki DEGURBA verilerini uydu görüntüleri, idari sınır analizi, yerel yöneticiler ve muhtarlar aracılığıyla yapılan kapsamlı saha doğrulamaları ile birleştiren hibrit bir metot kullanmıştır. Bulgular, TÜİK’e göre kırsal olarak sınıflandırılan birçok alanın aslında işlevsel olarak kentsel olduğunu, kentsel olarak belirlenen bazı alanların ise gerçekte kırsal nitelikte olduğunu göstermektedir. Ayrıca, TÜİK'in tamamıyla kırsal olarak tanımladığı büyükşehir belediyesi bulunan illerdeki 115 ilçe merkezinin karakteristik idari, sosyoekonomik ve altyapı özelliklerine sahip kasabalar olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kentsel ve kırsal yerleşme sınıflandırılması
• Kentsel ve kırsal nüfus tespiti
• Kentleşme Derecesi (DEGURBA)
• Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)
• Şehir
• Kasaba ve köy yerleşmeleri

Kaynakça

1. AKS (2024, 27 Aralık). Adres Kayıt Sistemi. Erişim adresi: https://adres.nvi.gov.tr/VatandasIslemleri/AdresSorgu Angel, S., Parent, J., Civco, D. L., Blei, A. & Potere, D. (2016). Atlas of urban expansion. Lincoln Institute of Land Policy.
2. Ankara Büyükşehir Belediyesi Kent Rehberi (2025, 5 Ocak). Erişim adresi: https://kentrehberi.ankara.bel.tr/
3. Avcı, S. (1993). Türkiye’de şehirler ve şehirli nüfusun dağılışı. Türk Coğrafya Dergisi, 28, 249-269. https://doi.org/10.17211/tcd.36317
4. Avrupa Komisyonu. (2014). A harmonised definition of cities and rural areas: The new degree of urbanisation. European Union. Erişim adresi: https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/work/2014_01_new_urban.pdf
5. Bahl, R. & Linn, J. F. (2014). Governing and financing cities in the developing world. Lincoln Institute of Land Policy.
6. Brenner, N., & Schmid, C. (2015). Towards a new epistemology of the urban? City, 19(2–3), 151–182. https://doi.org/10.1080/13604813.2015.1014712
7. Champion, T. (2001). Urbanization, suburbanization, counterurbanization and reurbanization. In R. Paddison (Eds.), Handbook of urban studies (pp. 143–161). SAGE Publications.
8. Çankaya Belediyesi Kent Rehberi (2025, 5 Ocak). Erişim adresi: https://kentrehberi.cankaya.bel.tr/Harita#

9. Çezik, A. (1982). Kent Eşiği Araştırması (Türkiye İçin Kent Tanımı). Ankara: Devlet Planlama Teşkilatı Yayın No. 1838, SPD (B) Yayın No. 350.
10. Darkot, B. (1967). Şehir ayrımında nüfus sayısı ve fonksiyon kriterleri. İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Dergisi, 16, 3-8.
11. Dijkstra, L., Florczyk, A. J., Freire, S., Kemper, T., Melchiorri, M., Pesaresi, M. & Schiavina, M. (2021). Applying the degree of urbanisation to the globe: A new harmonised definition reveals a different picture of global urbanisation. Journal of Urban Economics, 125, 103312.
12. Doğanay, H. (1997). Türkiye beşerî coğrafyası. İstanbul: MEB Yayınları, No: 2982, Eğitim Dizisi, No: 10.
13. Eurostat. (2021). Applying the degree of urbanisation: A methodological manual to define cities, towns and rural areas for international comparisons. Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2785/706535
14. Garipağaoğlu, N. (2010). Türkiye’de kentleşmenin, kent sayısı, kentli nüfus kriterlerine göre incelenmesi ve coğrafi dağılışı. Marmara Coğrafya Dergisi, 22, 1-42. Erişim adresi: https://izlik.org/JA95HK64GU
15. Hall, P. & Pfeiffer, U. (2013). Urban future 21: A global agenda for twenty-first century cities. Routledge.
16. Hall, P. (2014). Cities of tomorrow: an ıntellectual history of urban planning and design in the twentieth century. Wiley-Blackwell.
17. Henderson, J. V. (2003). The urbanization process and economic growth: The so-what question. Journal of Economic Growth, 8(1), 47–71. https://doi.org/10.1023/A:1022860800744.
18. Henriques, C., Domingues, A. & Pereira, M. (2020). What ıs urban after all? A critical review of measuring and mapping urban typologies in Portugal. ISPRS International Journal of Geo-Information, 9(11), 630. https://doi.org/10.3390/ijgi9110630
19. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Haritası (2025, 7 Ocak). Erişim adresi: https://sehirharitasiapi.ibb.gov.tr/
20. İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi (2025, 6 Ocak). Erişim adresi: https://www.izmir.bel.tr/tr/mecliskararlari/58
21. Mumford, L. (1961). The city in history: Its origins, its transformations, and its prospects. Harcourt, Brace ve World.
22. OECD & European Commission. (2020). Cities in the world: A new perspective on urbanisation. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/d0efcbda-en.
23. Özçağlar, A. (2019). Coğrafyaya giriş. Karabük: Özer Matbaa.
24. Pacione, M. (2009). Urban geography: A Global Perspective. Routledge.
25. Pesaresi, M., Ehrlich, D., Ferri, S., Florczyk, A. J., Freire, S., Halkia, M. & Syrris, V. (2016). Operating procedure for the production of the Global Human Settlement Layer from Landsat data of the epochs 1975, 1990, 2000, and 2014. Luxembourg: Publications Office of the European Union.
26. Ravetz, J. & Sahana M (2025). Where is the peri-urban? Mapping the areas ‘around, beyond and between’. Front. Sustain. Cities. 7:1436287. https://doi.org/10.3389/frsc.2025.1436287
27. Sassen, S. (2001). The global city: New York, London, Tokyo. Princeton University Press.
28. Sjoberg, G. (1960). The preindustrial city: Past and present. Free Press.
29. Taş, B. (2016). Türkiye’nin kırsal yerleşmeleri. İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
30. TÜİK (2025, 11 Mayıs). Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2024-53783
31. TÜİK, CİP (2025, 11 Mayıs). Erişim adresi: https://cip.tuik.gov.tr/
32. TÜİK, MEDAS (2025, 11 Mayıs). Erişim adresi: https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?locale=tr
33. United Nations. (2018). World urbanization prospects: The 2018 revision. United Nations Department of Economic and Social Affairs. Erişim adresi: https://www.un.org/en/desa/2018-revision-world-urbanization-prospects
34. Van Migerode, C., Poorthuis, A. & Derudder, B. (2024). Flexurba: An open-source R package to flexibly reconstruct the degree of urbanisation classification. Environment and Planning B: Urban Analytics and City Science, 51(7), 1706-1714. https://doi.org/10.1177/23998083241262545
35. Yıldız, M. & Sezgin, S. (2024). Kır ve kent sınıflandırmasında yeni bir tartışma: Orta yoğun kentsel alanlar ve aracı kentler. İdealkent, 16(46), 2069-2097. https://doi.org/10.31198/idealkent.1473297
36. Yüceşahin, M., M., Bayar, R. & Özgür, E., M. (2004). Türkiye’de şehirleşmenin mekansal dağılışı ve değişimi. Coğrafi Bilimler Dergisi, 2(1), 23-39. https://doi.org/10.1501/Cogbil_0000000042