Sosyal Bilgiler Dersinde Toplumsal Cinsiyet Farkındalığı Geliştirme Bir Eylem Araştırması

Öz

Sosyal bilgilerin en bilinen amacı demokratik bir toplumun üyesi etkin ve katılımcı yurttaşlar yetiştirmektir. Bu amaç doğrultusunda toplumsal sorunları merkeze alarak eleştirel ve sorgulayıcı bir yaklaşım geliştirmeye çalışır. Sosyal bilgiler dersinde toplumsal cinsiyete yer verilmesiyle demokratik yurttaşlığın temelini oluşturan sosyal eşitlik ve adaletin toplumsal düzeyde gerçekleştirilmesine katkı sağlanabilir. Bu çalışma 7. Sınıf düzeyinde Sosyal Bilgiler dersini alan öğrencilerde toplumsal cinsiyet farkındalığı geliştirmek amacıyla yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda çalışma nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması olarak tasarlanmıştır. Çalışma, araştırmacının sosyal bilgiler öğretmeni olarak görev yaptığı Konya’nın bir ilçesinde yer alan bir devlet okulunda yürütülmüştür. Çalışma grubu 7. sınıfta öğrenim gören 18 öğrenciden (10 kız, 8 oğlan) oluşmaktadır. Uygulama 6 hafta boyunca 3 ders saati (40+40+40 dakika) olacak şekilde öncesinde hazırlanan eylem planı doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Veri toplamada görüşme, gözlem, öğrenci günlükleri/ürünleri ve odak grup görüşmesi gibi nitel araçlardan yararlanılmıştır. Verilerin çözümlemesinde tematik analizden yararlanılmıştır. Çalışma bulguları öğrencilerin toplumsal cinsiyet farkındalığı konusunda gelişme gösterdiklerini ortaya koymaktadır. Kız öğrencilerin oğlan öğrencilerden; akademik başarısı yüksek öğrencilerin akademik başarısı düşük öğrencilerden daha fazla farkındalık kazandığı gözlenmiştir. Diğer yandan çalışmanın öğretmen eğitimi açısından da önemli çıktıları vardır. Öğrencilerin, görüşme ve yansıtıcı notlarında görüldüğü gibi diğer derslerde toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifi olmadığını fark etmeleri önemli bir sonuçtur. Bu bulgu öğretmenlerin eğitimdeki etkin rolünü vurgularken, öğretmen eğitiminde toplumsal cinsiyet eğitiminin önemini bir kez daha ortaya çıkarmıştır.

Anahtar Kelimeler

• sosyal bilgiler
• ortaokul öğrencileri
• toplumsal cinsiyet eğitimi
• toplumsal cinsiyet farkındalığı.

Developing Gender Awareness in the Social Studies Course: An Action Research

Öz

One of the primary aims of social studies is to cultivate active and participatory citizens within a democratic society. In line with this goal, social studies seeks to foster a critical and questioning perspective by centering on social issues. Integrating gender into the social studies education can contribute to the realization of social equality and justice—key foundations of democratic citizenship—at a societal level. This study was conducted to foster gender awareness among 7th-grade students in a Social Studies lesson. To achieve this aim, the study was designed as an action research, one of the qualitative research methods. The research was carried out at a public school in a district of Konya, where the researcher also works as a social studies teacher. The study group consisted of 18 seventh-grade students (10 girls and 8 boys). The action plan, prepared beforehand, was implemented over a 6-week period, with three 40-minute class sessions per week. Qualitative data collection tools such as interviews, observations, student journals/products, and focus group interviews were employed. Thematic analysis was used to analyze the data. The findings reveal that the students demonstrated development in their gender awareness. It was observed that female students showed greater awareness than their male peers, and students with higher academic achievement developed more awareness compared to those with lower academic performance. Moreover, the study yielded significant outcomes in terms of teacher education. As seen in the students’ interviews and reflective notes, their realization that gender equality was not addressed in other subjects is a noteworthy result. This finding not only underscores the influential role of teachers in education but also highlights the importance of incorporating gender education into teacher training programs.

Anahtar Kelimeler

• sosyal bilgiler
• ortaokul öğrencileri
• toplumsal cinsiyet eğitimi
• toplumsal cinsiyet farkındalığı.

Kaynakça

1. Acar-Erdol, T., Özen, F., & Toraman, Ç. (2019). Türkiye’deki eğitim fakültesi öğrencilerinin toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik görüşleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 794-844. https://doi.org/10.29299/kefad.2019.20.02.009
2. Acar-Erdol, T., & Gözütok, F. D. (2019). Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Eğitim Programının Değerlendirilmesi. Ilkogretim Online, 18(4), 1497-1519. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2019.631950
3. Akgül-Gök, F. (2013). Evli kadın ve erkeklerin toplumsal cinsiyet rolleriyle ilgili algılarının aile işlevlerine yansıması (Thesis No: 344983) [Master's thesis, Hacettepe University]. Council of Higher Education Thesis Center. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
4. Akkaş Baysal, E. & Hocaoğlu, N. (2019). Nitel Araştırma Modelleri-Desenleri. In Ocak, G. (Eds.). Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri. (ss. 126-149). Pegem Akademi.
5. Apple, M. W. (2022). Öğretmenler ve Metinler Eğitimde Toplumsal Cinsiyet Sınıf ve İktidar İlişkileri. (M. Sarı & E. Yolcu, Trans.). Yeni İnsan Yayın Evi. (Orijinal work published Routledge & Kegan Paul, 1986)
6. Arku, C. (2007). Changing Gender Roles and Their Socio-Cultural İmplications for Rural Households’ Well Being: A Study of Micro-Finance in Bogoso, Ghana. (Unpublished master’s thesis). University of Guelph, Canada.
7. Arslantaş, H.A. (2020). Epistemolojik İnanç Bağlamında Kadın Bedeni. In Talas, M. (Eds.), Toplumsal Cinsiyet. (ss. 93-135). Iksad Publications.
8. Aslan, G. (2015). A Metaphoric Analysis Regarding Gender Perceptions of Preservice Teachers. Education and Science, 40(181). https://doi.org/10.15390/EB.2015.2930

9. Aşçı, F. (2020). Cumhuriyetten günümüze sosyal bilgiler ders kitaplarında toplumsal cinsiyet kalıp yargıları. (Thesis No: 641010) [Master's thesis, AnkaraUniversity]. Council of Higher Education Thesis Center. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
10. Avrupa Konseyi, (2008).Pusula Gençlerle İnsan Hakları Eğitimi Kılavuzu (B. Yeşiladalı, Trans.). Bilgi Üniversitesi Yayınları. (Orijinal work published 2002)
11. Başarır, F. (2019). Eylem Araştırmasına Giriş. In Saraçoğlu A.S. ve Eranıl A. K. (Eds.), Eğitimde Eylem Araştırmaları (ss. 2-30). Nobel Yayınları.
12. Baxter, J. (2003). Positioning gender in discourse: A feminist methodology. Springer.
13. Bora, A. (2012). Toplumsal Cinsiyete Dayalı Ayrımcılık. Erişim adresi: https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/129534/mod_resource/content/0/Toplumsal%20cinsiyete%20dayal%C4%B1%20ayr%C4%B1mc%C4%B1l%C4%B1k-Aksu%20Bora.pdf
14. Clarke, V., & Braun, V. (2017). Thematic analysis. The journal of positive psychology, 12(3), 297-298. https://doi.org/10.1080/17439760.2016.1262613
15. Brinkman, B. G. (2009). Evaluation Of The Fair Program: Teaching Gender
16. Equality To Children. (Publication No. 3385147) [Doctoral dissertation, Colorado State University]. Proquest Dissertations and Theses.
17. Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard university press.
18. Cankurtaran, Ö. & Kelebek Küçükarslan, G. (2021). Toplumsal Cinsiyete Dair Kavramlar. In Bora, A., İnce, Ş. (Eds.), Toplumsal Cinsiyet Eşitliği. (pp. 1-18) Hacettepe Üniversitesi, Kadın Sorunları Uygulama ve Araştırma Merkezi (HUKSAM).
19. Çalık, Ö. (2023). Sosyal bilgiler öğretiminde kadın bilim insanlarının sunumu: toplumsal cinsiyet perspektifinden bir eylem araştırması. (Thesis No: 818711) [Master's thesis, Sinop University]. Council of Higher Education Thesis Center. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
20. Connell, R.W. (2022). Toplumsal Cinsiyet ve İktidar. (C. Soydemir, Trans.). Ayrıntı Yayınları. (Orijinal work published 1987)
21. Crocco, M. S., Cramer, J., & Meier, E. B. (2008). (Never) Mind the gap! Gender equity in social studies research on technology in the twenty‐first century. Multicultural Education & Technology Journal, 2(1), 19-36.
22. Erkaya Arslan, A. (2022). Kadına yönelik şiddet haberlerinde medyanın eril tutumu: yeni şafak, hürriyet ve cumhuriyet gazetelerinin incelenmesi. (Thesis No: 776968) [Master's thesis, İstanbul Arel University]. Council of Higher Education Thesis Center. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
23. Esen, Y. (2007). Sexism in school textbooks prepared under education reform in Turkey. Journal for critical education policy studies, 5(2), 466-493. https://www.jceps.com/wp-content/uploads/PDFs/05-2-15.pdf
24. Esen, Y. (2013). Eğitim Süreçlerinde Cinsiyet Ayrımcılığı: Öğrencilik Deneyimleri Üzerinde Yapılmış Bir Çözümleme. International Online Journal of Educational Sciences, 5(3), 757-782. https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423904216.pdf
25. Esen, Y. (2015). Yerel Yönetimler, Kamu Kurumları ve Sivil Toplum Örgütleri İçin Kadın Dostu Kentler Eğitici Kiti. UNFP. https://www.researchgate.net/publication/304246582_Egitim
26. Ecevit, Y. (2020). Toplumsal cinsiyetle yoksulluk ilişkisi nasıl kurulabilir? Bu ilişki nasıl çalışılabilir? Erişim adresi: https://kadinsavunmasi.org/toplumsal-cinsiyetle-yoksulluk-iliskisi-nasil-kurulabilir-bu-iliski-nasil-calisilabilir-yildiz-ecevit/
27. European Institute. (2023). Gender Equality Index. Erişim adresi: https://eige.europa.eu/gender-equality-index/2023/DK
28. Davarcı, Y. (2021). Din Dersi Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet Üzerine Bir Analiz (1929-2018). (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Ankara, Türkiye.
29. Doğan R. Y. & Aytekin, C. (2021). Ekolojik Sistem Kuramı Çerçevesinden Ebeveyn Yabancılaşmasına Genel Bakış. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 13(3), 551-572. http://dx.doi.org/10.18863/pgy.826957
30. Doğan-Yaylak, D. (2023). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersinde toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik farkındalıklarının gelişimi: bir durum çalışması. (Thesis No: 822528) [Master's thesis, Ordu University]. Council of Higher Education Thesis Center. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
31. Ekiz, D. (2020). Bilimsel Araştırma Yöntemleri.Anı Yayıncılık.
32. Flowers, N. (2010). Pusulacık Çocuklar İçin İnsan Hakları Eğitimi Kılavuzu. (M. Çulhaoğlu, Trans). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. (Orijinal work published 2007)
33. Hall, R. M. & Sandler, B. R. (1982). The Classroom Climate: A Chilly One for Women?. Erişim adresi: https://eric.ed.gov/?id=ED215628
34. Geriş, M. (2022). Sosyal bilgiler derslerinde toplumsal cinsiyet eşitsizliği konularına yönelik farkındalık geliştirme: kadına yönelik şiddet ve cinsiyet ayrımcılığı örnekleri. (Thesis No: 721078) [Master's thesis, Sinop University]. Council of Higher Education Thesis Center. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
35. Gunnarsson, K. (2019). In the middle of things: encountering questions about equality in social studies education. Gender and Education, 33(1), 33–49. https://doi.org/10.1080/09540253.2019.1583321
36. Gunnarsson, K. (2017). Potentiality for change? Revisiting an action research project with a sociomaterial approach. Educational Action Research, 26(5), 666–681. https://doi.org/10.1080/09650792.2017.1417143
37. Guthridge, M., Kirkman, M., Penovic, T., & Giummarra, M. J. (2022). Promoting gender equality: A systematic review of interventions. Social Justice Research, 35(3), 318-343. https://doi.org/10.1007/s11211-022-00398-z
38. Gülçiçek, T., & Tantekin Erden, F. (2024). Effect of gender-neutral activities on preschool children’s gender stereotypes European Early Childhood Education Research Journal, 33(3), 497–512. https://doi.org/10.1080/1350293X.2024.2389196
39. Gümüşoğlu, F. (2016). Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet. Toplum ve Demokrasi Dergisi, 2(4), 39-50. https://dergipark.org.tr/tr/pub/toplumdd/issue/22728/242599
40. Gürcan, N. (2023). Okul öncesi dönemde biyografik hikayeler aracılığı ile toplumsal cinsiyet eşitliği: bir eylem araştırması. (Thesis No: 823024) [Master's thesis, Uşak University]. Council of Higher Education Thesis Center. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
41. Kafa, E. (2005). 2005 ve 2018 sosyal bilgiler öğretim programlarının toplumsal cinsiyet bağlamında karşılaştırmalı analizi. Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi, (8), 83-106. https://dergipark.org.tr/en/pub/yyuvasad/issue/67701/932365
42. Kafalı, B. (2020). Toplumsal cinsiyet eşitliğinde öğretmen eğitimi: mor sertifika örneği. (Thesis No: 626789) [Master's thesis, İstanbul Bilgi University]. Council of Higher Education Thesis Center. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
43. Karaçalı Taze, H. (2018). Toplumsal cinsiyet perspektifinden bir sosyal bilgiler ünitesi tasarımı ve öğretimi. (Thesis No: 526483) [Master's thesis, Gazi University]. Council of Higher Education Thesis Center. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
44. Legewie, J., & DiPrete, T. A. (2012). School Context and the Gender Gap in Educational Achievement. American Sociological Review, 77(3), 463-485. https://doi.org/10.1177/0003122412440802
45. Millî Eğitim Bakanlığı (2024). Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı. http://mufredat.meb.gov.tr/
46. Ochoa-Becker, A. S. (2007). Democratic education for social studies: An issues centered decision making curriculum. IAP.
47. O’Brien, R. (2001). An overview of the methodological approach of action research. In Roberto Richardson (Ed.), Theory and practice of action research. https://base.socioeco.org/docs/overview_of_action_research_methodology.pdf
48. Ölmez, H. (2023). İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin olumlu toplumsal cinsiyet rollerinin geliştirilmesine yönelik bir eylem araştırması. (Thesis No: 777731) [Master's thesis, Necmettin Erbakan University]. Council of Higher Education Thesis Center. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
49. Özkan, E. (2020). Cinsiyete Dayalı Mesleki Ayrımcılık: Cam Tavan ve Kraliçe Arı Sendromu. Sosyolojik Düşün, 5(2), 127-138. https://doi.org/10.37991/sosdus.826813
50. Pira, A. & Elgün, A. (2004). Toplumsal Cinsiyeti İnşa Eden Bir Kurum Olarak Medya; Reklamlar Aracılığıyla Ataerkil İdeolojinin Yeniden Üretilmesi. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Yayınları.
51. Sadker, M., & Sadker, D. (1994). Failing at fairness: How America’s schools cheat girls. Charles Scribner’s Sons
52. Saydam, T. (2019). Türkçe ders kitaplarında toplumsal cinsiyetin farklı değişkenler açısından incelenmesi. (Thesis No: 544955) [Master's thesis, Çanakkale Onsekiz Mart University]. Council of Higher Education Thesis Center. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
53. Sayılan, F. ve Özkazanç, A. (2009). İktidar ve Direniş Bağlamında Toplumsal Cinsiyet: Bir Okul Etnografisi. Toplum ve Bilim, 114, 51-73. https://kasaum.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/sites/34/2013/03/alev_fevziye-iktidar-direnis.pdf
54. Seçgin, F. ve Kurnaz, F. (2015). Sosyal Bilgiler Dersinde Toplumsal Cinsiyet Etkinliklerinin Öğrencilerin Algı ve Tutumlarına Etkisi. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi. 2015(5), 24-38.
55. Sezer, M. Ö. (2010). Masallar ve toplumsal cinsiyet. Evrensel Basım Yayın.
56. Shmurak, C. J., Ratliff, T. M. & Shmurak, C. B. (1994). Gender Equity and Gender Bias: Issues for the Middle School Teacher. Middle School Journal, 25(5), 63–66. http://www.jstor.org/stable/23023623
57. Simon, S., Naylor, S., Keogh, B., Maloney, J. & Downing, B. (2008). Bilimde Katılımı ve Konuşmayı Teşvik Eden Kuklalar. Uluslararası Fen Eğitimi Dergisi, 30 (9), 1229–1248. https://doi.org/10.1080/09500690701474037
58. Soydan, E., & Küçükşen, K. (2022). Toplumsal Cinsiyet Eşit(siz)liğinin Medyadaki İzdüşümleri. Al Farabi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 7(3), 18-28
59. Şanlı, B. (2022). Toplumsal cinsiyet eşitliği eğitimi dersine yönelik öğretim programı geliştirme çalışması. (Thesis No: 764413) [Doctoral dissertation, Mersin University]. Council of Higher Education Thesis Center. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
60. Şenyüksel, M. (2019). Toplumsal cinsiyet ve örtük program bağlamında öğretmen görüşleri. (Thesis No: 549261) [Master's thesis, Dokuz Eylül University]. Council of Higher Education Thesis Center. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
61. Tan, M. (2007). M. Tan, Y. Ecevit, S.S. Üşür ve S. Acuner (Ed.), Türkiye’de toplumsal cinsiyet eşitliği: Sorunlar, öncelikler ve çözüm önerileri (ss. 23-105). İstanbul: TÜSİAD-KADİGER
62. Tantekin-Erden, F. (2009). A course on gender equity in education: Does it affect gender role attitudes of preservice teachers?. Teaching and teacher education, 25(3), 409-414. https://doi.org/10.1016/j.tate.2008.11.001
63. Tatlıer Baş, M. M. (2011). Avrupa Birliği’nde Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin Ana Plan Ve Politikalara Yerleştirilmesi: Hollanda, Romanya Ve Türkiye Örneklerinin İrdelenmesi. (Uzmanlık Tezi). Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü, Başbakanlık
64. Toplumsal Cinsiyet ve Kadın Çalışmaları Araştırma Merkezi, Kadir Has Üniversitesi. Erişim adresi: https://gender.khas.edu.tr/tr/turkiyede-toplumsal-cinsiyet-ve-kadin-algisi-arastirmasi
65. Tuncer, M., & Gezer Şen, B. (2018). Okul öncesi eğitimde toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik türkiye’de yapılan çalışmalar. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 5(12), 870-882. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/613531
66. Türk, A., Çevik, B., Kaya, S. (2023). Toplumsal cinsiyet algısının şiddet eğilimine etkisinde toplumsal cinsiyet eğitiminin aracılık rolü. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi. 6(2). 423-443. https://doi.org/10.33708/ktc.1295983
67. TÜİK, İstatistiklerle Kadın, 2022. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin-2022-49668
68. TÜİK, Nüfus İstatistikleri Portalı 2022. Erişim adresi: https://nip.tuik.gov.tr/?value=EgitimDurumu
69. TÜİK, Türkiye Aile Yapısı Araştırması 2021, Türkiye İstatistik Kurumu Haber Bülteni, Sayı: 45813. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turkiye-Aile-Yapisi-Arastirmasi-2021-45813
70. Uzun, Z., Erdem, S., Güç, K., Şafak Uzun, A. M. & Erdem, E. (2017). The effect of education on gender perception and gender role attitudes: An experimental study. Journal of Human Sciences, 14(1), 678-693.
71. Yakut Özek, B. (2019). Eğitimde Eylem Araştırmaları: Tarihsel Gelişimi ve Geleceği. In Erturan İlker, G., Hünük, D. (Eds.). Eğitimde Eylem Araştırmaları. (ss. 67-85). Nobel Akademi.
72. Yaşar, S. (2022). 2000-2020 yılları arasında kullanılan müzik ders kitaplarının toplumsal cinsiyet eşitliği açısından incelenmesi. (Thesis No: 742079) [Master's thesis, Van Yüzüncü Yıl University]. Council of Higher Education Thesis Center. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
73. Yeşil, A. & Karaboğa, F.A. (2021). Ortaokul öğrencilerinde toplumsal cinsiyet eşitliği farkındalığı. Journal of Qualitative Research in Education. 28, 51-78. https://doi.org/10.14689/enad.28.3
74. Yıldırım, A. & Şimşek H. (2016). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
75. Yılmaz, A. (2022). Sosyal bilgiler eğitimi alanındaki toplumsal cinsiyet ile ilgili araştırmalar üzerine bir meta-sentez çalışması. (Thesis No: 753559) [Master's thesis, Afyon Kocatepe University]. Council of Higher Education Thesis Center. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
76. Yolcu, E. (2021). Toplumsal cinsiyet eşitliği duyarlılığının geliştirilmesi: ilkokul dördüncü sınıflarla yapılan bir eylem araştırması. (Thesis No: 681774) [Master's thesis, Çukurova Üniversitesi University]. Council of Higher Education Thesis Center. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp.
77. West, C. & Zimmerman D.H., (2021). Toplumsal Cinsiyeti İcra Etmek. (Ç. Coşkun, Trans.) In A. Görgün Baran, A. Gelmez & S. Taşdemir Afşar (Eds.) Sosyal Teori Kökler ve Dallar. (ss. 523-534). Islık Yayınları. (Orijinal work published Oxford University, 2003)
78. World Economic Forum. (2023). Global Gender Gap Report 2023. Erişim adresi: https://www3.weforum.org/docs/WEF_GGGR_2023.pdf