Examining the Self-Care Strategies of School Counselors in Disadvantaged Schools Through the Resilience Portfolio Model

Öz

School counselors working with disadvantaged student groups are at risk of compassion fatigue and secondary traumatic stress due to their work with students exposed to trauma and multiple adversities. Therefore, counselor self-care is important for both professional sustainability and ethical responsibility. This qualitative study reached 20 school counselors serving disadvantaged students in Türkiye through purposive and snowball sampling. Participants’ self-care strategies were examined within the framework of the Resilience Portfolio Model (RPM). Thematic analysis identified three themes related to self-care strategies: self-regulation strengths, including physical, cognitive, and emotional self-care; interpersonal strengths, including relational, professional, and environmental self-care; and meaning-making, including spiritual/meaning-based self-care and work–life balance. The findings showed that self-care functions as a multidimensional and interconnected portfolio; time constraints and professional workload acted as barriers, whereas supportive interpersonal networks and professional values aligned with personal values served as facilitators. Participants’ experiences with challenging cases were grouped under six themes: adverse childhood experiences; psychological and behavioral problems; difficulties in school–family collaboration; migration, collective trauma, and cultural differences; loss and grief; and students with special needs.

Anahtar Kelimeler

• Self-care among school counselors
• school-based mental health
• disadvantaged and at-risk students
• secondary traumatic stress
• resilience
• qualitative research

Destekleyen Kurum

This study was supported by TÜBİTAK under the 2209-A Projects Program.

Etik Beyan

This research approved by Burdur Mehmet Akif Ersoy University Non-Interventional Clinical Research Ethics Committee with decision date of May 7, 2025, and decision number of GO 2025/1556.

Teşekkür

We thank Gözde Şensoy Murt for her expert opinion during data analysis.

Dezavantajlı Okullardaki Okul Psikolojik Danışmanlarının Öz-Bakım Stratejilerinin Psikolojik Sağlamlık Portföyü Modeli ile İncelenmesi

Öz

Dezavantajlı öğrenci gruplarıyla çalışan okul psikolojik danışmanları, travmatik ve risk içeren yaşantılara sahip öğrencilerle çalıştıkları için eşduyum yorgunluğu ve ikincil travmatik stres açısından risk altındadır. Bu nedenle psikolojik danışman öz-bakımı, mesleki sürdürülebilirlik ve etik sorumluluk bakımından önemlidir. Bu nitel çalışmada, Türkiye’de dezavantajlı öğrencilerin bulunduğu eğitim kurumlarında görev yapan 20 okul psikolojik danışmanına amaçlı ve kartopu örnekleme yoluyla ulaşılmıştır. Katılımcıların öz-bakım stratejileri, Psikolojik Sağlamlık Portföyü Modeli (PSPM) çerçevesinde incelenmiştir. Tematik analiz sonucunda öz-bakım stratejileri ilişkin üç tema belirlenmiştir: öz-düzenleme gücü (fiziksel, bilişsel ve duygusal öz-bakım), kişilerarası güçler (ilişkisel, profesyonel ve çevresel öz-bakım) ve anlam oluşturma becerisi (manevi/anlam odaklı öz-bakım ve iş-yaşam dengesi). Bulgular, öz-bakımın çok boyutlu ve birbirine bağlı bir portföy olarak işlediğini; zaman yetersizliği ve mesleki iş yükünün engelleyici, destekleyici kişilerarası ağlar ile kişisel değerlerle uyumlu mesleki değerlerin ise kolaylaştırıcı olduğunu göstermiştir. Katılımcıların zorlu vakalara ilişkin deneyimleri ise olumsuz çocukluk yaşantıları; psikolojik ve davranışsal sorunlar; okul-aile iş birliği sorunları; göç, kolektif travma ve kültürel farklılıklar; kayıp ve yas ve özel gereksinimli öğrenciler şeklinde altı tema altında toplanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Okul psikolojik danışmanlarında öz-bakım
• rehberlik ve psikolojik danışma
• dezavantajlı ve risk altındaki öğrenciler
• ikincil travmatik stres
• psikolojik sağlamlık
• nitel araştırma

Destekleyen Kurum

Bu çalışma TÜBİTAK 2209-A projeleri kapsamında desteklenmiştir.

Etik Beyan

Bu araştırma Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Girişimsel Olmayan Araştırmalar Etik Kurulu’nun 07.05.2025 tarihli ve GO 2025/1556 sayılı kararı ile etik açıdan uygun bulunmuştur.

Teşekkür

Veri analizindeki uzman görüşü için Gözde Şensoy Murt'a teşekkür ederiz.

Kaynakça

1. Akçabozan-Kayabol, N. B., & Ünlü-Kaynakçı, F. Z. (2022). İkincil travma, travma sonrası büyüme ve özbakım. F. Savi-Çakar (Ed.). Travma psikolojik danışmanlığı (ss. 368-402). Pegem Akademi Yayıncılık.
2. Alexander, E. R., Savitz-Romer, M., Nicola, T. P., Rowan-Kenyon, H. T., & Carroll, S. (2022). “We are the heartbeat of the school”: How school counselors supported student mental health during the COVID-19 pandemic. Professional School Counseling, 26(1b), 2156759X221105557. https://doi.org/10.1177/2156759X221105557
3. American Counseling Association. (2014). ACA code of ethics. https://www.counseling.org/docs/default-source/default-document-library/ethics/2014-aca-code-of-ethics.pdf
4. Arslan, Ü. (2016). Mindfulness and stress: A quantitative study of therapist trainees. The Journal of Academic Social Science Studies, 48, 345–354. https://doi.org/10.9761/JASSS3476
5. Arslan, Ü., & Sommers-Flanagan, J. (2018). Ethical beliefs of counseling students in Turkey. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(44), 196-212. https://izlik.org/JA89YS49SB
6. Banyard, V., Kelmendi, K., Yoon, S., & Hamby, S. (2025). The role of resilience portfolios in overcoming trauma. Trauma, Violence, & Abuse, 26(2), 209-219. https://doi.org/10.1177/15248380241309380
7. Bayar, Ö., & Haskan Avcı, Ö. (2022). Danışan koltuğuna oturmak: Ruh sağlığı çalışanlarının bir ruh sağlığı çalışanından psikolojik yardım alması. D. Güler (Ed.), Mesleki stres faktörlerine rağmen ayakta kalabilme: Ruh sağlığı çalışanları için bir öz bakım rehberi (ss. 223-261). Nobel Akademik Yayıncılık.
8. Bearse, J. L., McMinn, M. R., Seegobin, W., & Free, K. (2013). Barriers to psychologists seeking mental health care. Professional Psychology: Research and Practice, 44(3), 150–157. https://doi.org/10.1037/a0031182

9. Berkman, L. F. (1995). The role of social relations in health promotion. Biopsychosocial Science and Medicine, 57(3), 245-254. https://doi.org/10.1097/00006842-199505000-00006
10. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
11. Braun, V., & Clarke, V. (2021). One size fits all? What counts as quality practice in (reflexive) thematic analysis?. Qualitative Research in Psychology, 18(3), 328-352. https://doi.org/10.1080/14780887.2020.1769238
12. Cingirit A. (2024). Psychoeducation program for trauma counselors: Strength-based self-care model [Master’s Thesis, The Graduate School of TED University]. AVESIS Open Access Collection.
13. Clement, S., Schauman, O., Graham, T., Maggioni, F., Evans-Lacko, S., Bezborodovs, N., Morgan, C., Rüsch, N., Brown, J. S., & Thornicroft, G. (2015). What is the impact of mental health-related stigma on help-seeking? A systematic review of quantitative and qualitative studies. Psychological medicine, 45(1), 11–27. https://doi.org/10.1017/S0033291714000129
14. Demirbaş, F. N., Parlak, F. T., Güler Erdil, İ. E., Şen, İ., Demir, R., & Kahya, Y. (2025). Terapistin öz-bakımı ve kendi terapi sürecinden geçmesi: etik bakış açısı ile bir derleme çalışması. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 12(2), 190-210. https://doi.org/10.31682/ayna.1497617
15. Demirkasımoğlu, N., & Bezen, S. (2024). Nitel araştırmalarda yansıtıcılık: Araştırmacının rolü. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 14(2), 770-788. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1464026
16. Doğan T. (2014). Yardım edenlere yardım: yardım edenlerde stres tepkileri ve iyilik halinin korunması. İçinde Ö. Erdur Baker & T. Doğan (Ed.), Afetler, Krizler, Travmalar ve Psikolojik Destek (ss. 289-314) PDR Yayınları.
17. Dorociak, K. E., Rupert, P. A., Bryant, F. B., & Zahniser, E. (2017). Development of a Self-Care Assessment for Psychologists. Journal of Counseling Psychology, 64(3), 325–334. https://doi.org/10.1037/cou0000206
18. Figley, C. R., & Ludick, M. (2017). Secondary traumatization and compassion fatigue. In S. N. Gold (Ed.), APA handbook of trauma psychology: Foundations in knowledge (pp. 573–593). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/0000019-029
19. Fusch, P. I., & Ness, L. R. (2015). Are we there yet? Data saturation in qualitative research. Walden Faculty and Staff Publications. https://scholarworks.waldenu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1466&context=facpubs
20. Grych, J., Hamby, S., & Banyard, V. (2015). The resilience portfolio model: Understanding healthy adaptation in victims of violence. Psychology of Violence, 5(4), 343-354. https://doi.org/10.1037/a0039671
21. Güler, D. (Ed.). (2022). Mesleki stres faktörlerine rağmen ayakta kalabilme: Ruh sağlığı çalışanları için bir öz bakım rehberi. Nobel Akademik Yayıncılık.
22. Güler, D., & Ceyhan, E. (2020). School counsellors’ resilience in Turkey: A phenomenological study. Journal of Psychologists and Counsellors in Schools, 30(2), 185-201. https://doi.org/10.1017/jgc.2019.16
23. Güler, D., & Ceyhan, E. (2021). Development of self-care behaviours in counsellors-in-training through an experiential self-care course: An action research. British Journal of Guidance & Counselling, 49(3), 414–434. https://doi.org/10.1080/03069885.2020.1740915
24. Günel, D., & Aydın, Y. (2022). Okul psikolojik danışmanlarında mesleki doyum ve psikolojik iyi oluş: iş yaşamı psikolojik esnekliğinin aracı rolü. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 77-95. https://doi.org/10.17860/mersinefd.1050072
25. Hamby, S., Grych, J., & Banyard, V. (2018). Resilience portfolios and poly-strengths: Identifying protective factors associated with thriving after adversity. Psychology of Violence, 8(2), 172-183. https://doi.org/10.1037/vio0000135
26. Hennink, M., & Kaiser, B. N. (2022). Sample sizes for saturation in qualitative research: A systematic review of empirical tests. Social Science and Medicine, 292, 114523. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2021.114523
27. Hiçdurmaz, D., & İnci, F. A. (2015). Compassion fatigue: Description, causes and prevention. Current Approaches to Psychiatry, 7(3), 295-303. https://doi.org/10.5455/cap.20141128113430, Erişim adresi: http://www.cappsy.org/archives/vol7/no3/cap_07_03_07.pdf
28. Hurley, D., & Kirwan, G. (2020). Exploring resilience and mental health in services users and practitioners in Ireland and Canada. European Journal of Social Work, 23(2), 340-352. https://doi.org/10.1080/13691457.2018.1530644
29. Iraz, R., Arıbaş, A. N., & Özşahin, F. (2021). Algılanan sosyal destek ve psikolojik iyi oluş ilişkisi: Üniversite öğrencileri örneği. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(2), 363-376. https://doi.org/10.30692/sisad.930302
30. Koçtürk, N. (2018). Çocuk ihmalini ve istismarını önlemede okul çalışanlarının sorumlulukları. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 38-47. https://doi.org/10.21666/muefd.336170
31. Korkut Owen, F., & Karacan Özdemir, N. (2024). İyilik hali ve psikolojik danışma ve rehberlik eğitimi. Anadolu University Journal of Education Faculty, 8(4), 1165-1186. https://doi.org/10.34056/aujef.1433582
32. Kossek, E. E., Pichler, S., Bodner, T., & Hammer, L. B. (2011). Workplace social support and work–family conflict: A meta‐analysis clarifying the influence of general and work–family‐specific supervisor and organizational support. Personnel Psychology, 64(2), 289-313. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.2011.01211.x
33. Köylüoğlu, B., & Yalçınkaya Alkar, Ö. (2021). Psikoterapistlerin mesleki yeterliliğini belirleyici bazı değişkenler: Yeterliliğinin değerlendirilmesi, kişisel terapi, öz bakım, duygusal yeterlilik. Muhakeme Journal, 4(1), 14-27. https://izlik.org/JA32WK57AP
34. Malikiosi-Loizos, M. (2013). Personal therapy for future therapists: Reflections on a still debated issue. The European Journal of Counselling Psychology, 2(1), 33-50. https://doi.org/10.5964/ejcop.v2i1.4
35. Marshall, C., & Rossman, G. B. (2014). Designing qualitative research. Sage publications.
36. McFadden, P., Mallett, J., Campbell, A., & Taylor, B. (2019). Explaining self-reported resilience in child-protection social work: The role of organisational factors, demographic information and job characteristics. The British Journal of Social Work, 49(1), 198-216. https://doi.org/10.1093/bjsw/bcy015
37. Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th ed.). Jossey-Bass.
38. Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., & Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. International journal of qualitative methods, 16(1), 1609406917733847. https://doi.org/10.1177/1609406917733847
39. Park, C. L. (2016). Meaning making and resilience. In The Routledge international handbook of psychosocial resilience (pp. 162-172). Routledge.
40. Parmaksız, İ., & Gök, A. (2018). Okul psikolojik danışmanlarının psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde karşılaştıkları güçlükler. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 47, 247-265. https://doi.org/10.21764/maeuefd.359595
41. Rakovec, P., & Videmšek, P. (2024). Self-care among Slovenian social workers: Understanding and barriers to self-care. Journal of Social Work Practice, 38(3), 349–362. https://doi.org/10.1080/02650533.2024.2362662
42. Rupert, P. A., & Dorociak, K. E. (2019). Self-care, stress, and well-being among practicing psychologists. Professional Psychology: Research and Practice, 50(5), 343–350. https://doi.org/10.1037/pro0000251
43. Sanders, N. M. A., & Kim, J. (2024). S.M.A.R.T.E.R. Self-care for counselors. Journal of Counselor Preparation and Supervision, 18(2) Article 1. http://dx.doi.org/10.70013/j6kn5br1
44. Skovholt, T. M. (2012). The counselor's resilient self [Psikolojik danışmanın psikolojik sağlamlığı]. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(38), 137-146. https://doi.org/10.17066/pdrd.77657, Erişim adresi: https://izlik.org/JA77DH54EJ
45. Skovholt, T. M., & Trotter-Mathison, M. (2016). The resilient practitioner: Burnout and compassion fatigue prevention and self-care strategies for the helping professions (3rd ed.). Routledge.
46. Stanley, L. H. K., Lutz, S., Sabuncu, B. C., Magruder, L., & Wilke, D. J. (2023). Child welfare workers’ self-care activities and impacts on health and well-being. Journal of Public Child Welfare, 17(4), 418–439. https://doi.org/10.1080/15555240.2023.2274075
47. Strand, V. C. & Sprang, G. (2018). Trauma responsive child welfare systems. Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-319-64602-2.
48. Suri, H. (2011). Purposeful sampling in qualitative research synthesis. Qualitative Research Journal, 11(2), 63-75. https://doi.org/10.3316/QRJ1102063
49. Sylvester-Nwosu, P., Martin, M., & Martin, D. (2024). The struggle between self-care and burnout among school counselors. Journal of Counselor Practice, 15(1). 91–122, https://doi.org/10.22229/aws8975028, Retrieved from: https://www.journalofcounselorpractice.com/uploads/6/8/9/4/68949193/10.22229_aws8975028.pdf
50. Şimşir Gökalp, Z. (2022). Exploring self-care experiences of school counsellors: A qualitative study. School Psychology International, 43(3), 253-270. https://doi.org/10.1177/01430343221091201
51. Tönbül, Ö., & Çekici, F. (2023). Psikolojik danışmanlarda çok boyutlu iyi oluşun yordayıcıları olarak bilinçli farkındalıklı öz-bakım ve duygu düzenleme becerilerinin incelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 14(2), 829-846. https://doi.org/10.51460/baebd.1272570
52. Whittenbury, K., Clark, S. L., Brooks, M., Murphy, T., Turner, M. J., & Fawcett, H. (2025). Strengths for helping professionals exposed to secondary trauma: A scoping review. Trauma, Violence, & Abuse, 26(2), 251-264. https://doi.org/10.1177/15248380241309371
53. Yaşar, H. K., & Doğan, T. (2024). Ruh sağlığı çalışanlarına yönelik psikoeğitim programının psikolojik sağlamlık ve ikincil travmatik stres düzeylerine etkisi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(1), 268-292. https://doi.org/10.19171/uefad.1397871
54. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.