Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Çerçevesince Vatansızların Sınır Dışı Edilmesi

Öz

Hiçbir devlete vatandaşlık bağı ile bağlı olmayan kişiler vatansız olarak kabul edilirler. Vatansızlar bir devletin korumasından yararlanamadıkları için özel olarak korunması gereken hatta kırılgan bir yabancı grubunu oluştururlar. Herhangi bir devlet korumasından yararlanamıyor olmak temel hak ve özgürlüklere erişim bakımından bu kişileri dezavantajlı bir konuma sokmaktadır. Sınır dışı, bir yabancının bir devletin ülkesi sınırlarından zorla çıkarılmasıdır. Her devlet ülkesi üzerinde sahip olduğu egemenlik hakkı gereği yabancıları ülkesinden sınır dışı etme hakkına sahiptir. Vatansızların, sınır dışı edilebileceği bir ülkenin tespiti güç olduğu ve bir devlet korumasından yararlanamıyor olmaktan ötürü durumlarının iyileştirilmesi için YUKK m. 51’de vatansızların sınır dışı edilmesi özel olarak düzenlenmiştir. Vatansız bir kişi sadece kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından ciddi bir tehlike bulunması halinde sınır dışı edilebilecektir. Vatansızlar bakımından sınır dışı işlemlerine karşı benzer bir güvence Türkiye’nin de taraf olduğu 1954 tarihli Vatansız Kişilerin Statüsüne Dair Sözleşme’de de kabul edilmiştir. Vatansız kişinin sınır dışı etme işlemine karşı bahsedilen bu güvencelerden yararlanabilmesi için, YUKK m. 50 çerçevesince vatansız olduğunun tespit edilmiş olması gerekir. YUKK m. 51’de vatansız kişiler bakımından sınır dışı etme sebepleri düzenlenmiş olup sınır dışı etme kararının alınma usulü ve yerine getirilmesine ilişkin konularda yabancıların sınır dışı edilmesine ilişkin kabul edilen YUKK m. 52 vd. uygulanacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Vatansızlar
• Sınır dışı
• Sınır Dışı Edilecek Ülkenin Tespiti
• 1954 tarihli Vatansız Kişilerin Statüsüne Dair Sözleşme
• YUKK m. 51.

Deportation of Stateless Persons under the Law on Foreigners and International Protection

Öz

Stateless individuals, not citizens of any state, are vulnerable foreigners needing special protection. Lacking state protection, they face disadvantages accessing fundamental rights and freedoms. Deportation is the enforced removal of a foreigner from the territory of a state. Every state has the right to expel foreigners from its territory due to its sovereignty over its territory. Article 51 of the LFIP specifically regulates the deportation of stateless persons to improve the situation of stateless persons as it is difficult to identify a country where they can be deported, and they cannot benefit from state protection. A stateless person may only be deported if there is a serious threat to public order or public security. A similar guarantee against deportation is also recognized in the 1954 Convention relating to the Status of Stateless Persons, to which Turkey is a party. For a stateless person to benefit from these safeguards, he/she must be determined to be stateless under Article 50 of the LFIP. Article 51 of the LFIP regulates the grounds for deportation for stateless persons, and Article 52 etal. of the LFIP on the deportation of foreigners will be applied in matters regarding the procedure and execution of the deportation decision.

Anahtar Kelimeler

• Stateless Persons
• Expulsion
• Determination of the Deportation Country
• 1954 Convention relating to the Status of Stateless Persons
• LFIP art. 51.

Kaynakça

1. Akbulut, Merve. Türk Yabancılar Hukukunda İdari Gözetim. 1. Bası, On İki Levha, 2020.
2. Akdoğmuş, Celil. Sınır Dışı Etme İşlemlerine İlişkin Türk İdare Mahkemelerince Verilen Kararların AİHM İçtihatlarına Uygunluğu. 1. Bası, On İki Levha, 2024.
3. Albarazi, Zahra. The Stateless Syrians. Tilburg University Statelessness Programme, 2013.
4. Altuğ, Yılmaz. “Vatansızlar Hakkında İki Birleşmiş Milletler Sözleşmesi.” İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 29, no. 1-2 (1963): 201-217.
5. Arendt, Hannah. The Origins of Totalitarianism. 7th Ed., Meridian Books, 1962.
6. Asar, Aydoğan ve Öğdü, İbrahim Murat. Yabancılar Hukukunda Geri Kabul. 1. Bası, Seçkin, 2021.
7. Asar, Aydoğan. Vatansızlık. 1. Bası, GAV Perspektif, 2022.
8. Asar, Aydoğan. Yabancılar Hukuku. 9. Bası, Seçkin, 2024.

9. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Ek 4 No’lu Protokol’ün 4. Maddesine İlişkin Rehber. Avrupa Konseyi, 2020. Erişildi 2025, 1 Mayıs. https://www.echr.coe.int/Documents/Guide_Art_4_Protocol_4_TUR.pdf.
10. Aybay, Rona ve Dardağan Kibar, Esra. Yabancılar Hukuku. 3. Bası, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2010.
11. Aybay, Rona. “Bir İnsan Hakları Sorunu Olarak Sınırdışı Edilme.” Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2, no. 2 (2003): 142-172.
12. Aydoğan, Doğa. “Yabancı Çingenelerin Türkiye’ye Giriş, İkamet, Seyahat Özgürlükleri ile Türkiye’den Sınır Dışı Edilmeleri.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 56, no. 1 (2007): 3-50.
13. Başkaracaoğlu, Elif. “Uluslararası Hukukta “Jus Cogens” (Emredici Kurallar).” Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2011.
14. Bayraktaroğlu Özçelik, Gülüm. “Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Hükümleri Uyarınca Yabancıların Türkiye’den Sınır Dışı Edilmesi.” Türkiye Barolar Birliği Dergisi, no. 108 (2013): 211-258.
15. Berki, Osman Fazıl. “Vatansızlık.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 5, no. 1 (1948): 167-192.
16. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK). Vatansız Kişilerin Korunmasına İlişkin El Kitabı. UNHCR, 2014. Erişildi 2025, 1 Mayıs. https://www.unhcr.org/tr/media/handbook-protection-stateless-persons-tr-pdf.