THE CHANGE IN COMPETENCE RATIONE MATERIAE IN LAWSUITS AND PROCEEDINGS CONCERNING DOMESTIC ARBITRATION FOLLOWING THE ENTRY INTO FORCE OF THE CODE OF CIVIL PROCEDURE

Öz

Although arbitration is, in principle, a dispute resolution mechanism operating outside state adjudication, recourse to state courts may nevertheless become necessary in certain arbitration-related matters. In circumstances where the assistance and supervision of the courts are required, the determination of the ratione materiae competent court is of considerable importance. Following the entry into force of the Code of Civil Procedure, frequent legislative amendments have repeatedly altered the court vested with competence over arbitration-related matters. Certain amendments have also given rise to doubts regarding their meaning and scope. Although a significant portion of these uncertainties was addressed by Law No. 7101, doubts continue to be reflected in judicial decisions in practice. This study examines the stages in the evolution of the competent court in arbitration-related actions and proceedings and addresses certain contemporary problems concerning the determination of competent courts. In line with the structure and preferences reflected in the legislation, the competent courts will be examined separately in relation to annulment actions and other arbitration-related proceedings. The study will primarily focus on the provisions applicable to national arbitration. In this context, the study seeks to identify and analyse the approaches adopted in legislation, legal doctrine, and judicial practice since 2011.

Anahtar Kelimeler

• Arbitration
• domestic arbitration
• competence ratione materiae
• application ratione temporis
• annulment action.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun Yürürlüğe Girmesinden Sonraki Dönemde İç Tahkimle İlgili Dava ve İşlerde Görevli Mahkemenin Değişimi

Öz

Tahkim, kural olarak Devlet yargısının dışında ilerleyen bir uyuşmazlık çözüm yöntemi olsa da, zaman zaman tahkime ilişkin meselelerde de devlet mahkemelerine müracaat etmek icap edebilir. Tahkim sürecinde mahkemelerin yardım ve denetimine ihtiyaç duyulan hâllerde, hangi mahkemeye müracaat edileceği oldukça önemli bir meseledir. Özellikle Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun yürürlüğe girmesinden sonraki devrede yapılan kanun değişiklikleri ile tahkimle ilgili işlerde görevli mahkeme sık şekilde değişmiştir. Bazı değişikliklerin anlamı ve kapsamında da tereddütler ortaya çıkmıştır. 7101 sayılı Kanun ile bu tereddütler mevzuatta önemli ölçüde giderilmişse de, uygulamada hâlâ yargı kararlarına yansıyan tereddütler bulunmaktadır. Bu çalışmada tahkimle ilgili dava ve işlerde görevli mahkemenin gelişimi hususunda geçirilen aşamalar üzerinde durulacak ve görevli mahkemenin tespitine ilişkin güncel bazı sorunlar ele alınacaktır. Kanundaki tercihe uygun olarak görevli mahkeme, iptal davaları ve tahkimle ilgili diğer işler bakımından ayrı ayrı incelenecektir. Çalışmada temel olarak ulusal (iç) tahkimdeki düzenlemeler esas alınacaktır. Bu inceleme yapılırken, 2011 yılından bu yana geçirilen süreçte; mevzuatta, doktrinde ve içtihatlarda izlenen yaklaşımların ortaya konulmasına gayret edilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Tahkim
• iç tahkim
• görev
• zaman bakımından uygulanma
• iptal davası.

Kaynakça

1. Akıncı, Ziya. Milletlerarası Tahkim, Vedat Kitapçılık, 2013.
2. Akkan, Mine. Pekcanıtez Usûl Medenî Usûl Hukuku. On İki Levha Yayıncılık, 2025.
3. Alpaslan, Mehmet Emin. “Hukuk Muhakemeleri Kanunu Uyarınca Tahkimde Delil Tespiti.” Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, no. 2 (2022): 1919-46.
4. Alpaslan, Mehmet Emin ve Robin Steiner. “Die Entwicklung des türkischen Zivilprozessrechts in den letzten 10 Jahren – Ein Überblick über die wichtigsten Reformen mit Kommentierung aus deutscher Sicht.” Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, no. 1 (2022): 1078-1102.
5. Arslan, Ramazan, Ejder Yılmaz, Sema Taşpınar Ayvaz ve Emel Hanağası. Medenî Usul Hukuku. Yetkin Yayınları, 2025.
6. Atalı, Murat, İbrahim Ermenek ve Ersin Erdoğan. Medenî Usûl Hukuku. Yetkin Yayınları, 2025.
7. Boztaş, Nevzat. Tahkim Yargılamasından Mahkemenin Yardımı ve Denetimi. Aristo Yayınevi, 2021.
8. Budak, Ali Cem ve Varol Karaaslan. Medenî Usul Hukuku. Adalet Yayınevi, 2017.

9. Dırenisa, Efe. “Deniz Ticaret Mahkemelerinin Görevi, Yetkisi ve Diğer Asliye Ticaret Mahkemeleriyle İlişkilerine İlişkin Sorunlar.” Uluslararası Ticaret ve Tahkim Hukuku Dergisi 9, no. 2 (2020): 353-422.
10. Ercan, İbrahim. “Yeni Türk Ticaret Kanunu Çerçevesinde Asliye Ticaret Mahkemesi ile Asliye Hukuk Mahkemesi Arasındaki İşbölümü İtirazının Değerlendirilmesi.” Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 18, no. 2 (2012): 111-18.
11. Işık, Serpil. MTK ve HMK Kapsamında Hakem Kararlarına Karşı İptal Davası, On İki Levha Yayıncılık, 2022.
12. Karslı, Abdurrahim. Medeni Muhakeme Hukuku, Alternatif Yayıncılık, 2014.
13. Kurt Konca, Nesibe ve Serkan Kaya. “Karşılaştırmalı Hukukta Sıçramalı (Atlamalı) Temyiz: Türk Hukukunda Uygulanabilirliği.” Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 29, no. 4 (2025): 1585-1635.
14. Kuru, Baki, Ramazan Arslan ve Ejder Yılmaz. Medenî Usul Hukuku Ders Kitabı. Yetkin Yayınları, 2014.
15. Özbay, İbrahim. “Yargıtay’ın Son Kararları Işığında Hakem Kararlarına Karşı Açılacak İptal Davasına İlişkin HMK m. 439 Hükmünün Zaman Bakımından Uygulanması.” Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi XVI, no. Özel Sayı: Prof. Dr. Hakan Pekcanıtez’e Armağan (2014): 779-811.