“The Place and the Routa to Choose of Freedom” as an Inherent Freedom and Assembly of Freedom in the Light of the Decisons of Turkish Contitutional Court

Öz

Freedom of assembly is among the most fundamental elements of a democratic society. This right allows individuals to come together for intellectual purposes and to express their thoughts. It enables both minorities and majorities to express themselves freely. The freedom to choose the place and route, which is inherent in the freedom of assembly, is a freedom that is ancillary to the freedom of assembly and enjoys the same constitutional protection. Despite this, Turkish law includes categorical bans on this freedom; peaceful assembly are targeted with harsh interferences on the grounds that they violate these categorical bans. However, interferences in the freedom of assembly must be proportionate and necessary in a democratic society, depending on the specific circumstances of each case. The Constitutional Court’s view is in this direction. This study determines that interferences that are not in line with the meaning and importance of the freedom to choose the location and route may infringe upon the core of the right, and that categorical bans are unconstitutional. In the light of the Constitutional Court’s decisions, it is concluded that freedom is not a privilege granted by the state, but an inherent, i.e., necessary, part of the freedom of assembly.

Anahtar Kelimeler

• Freedom of Assembly
• The Freedom to Choose the Place and Route
• The Constitutional Court
• Democratic Society
• Categorical Bans

Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Toplanma Hürriyeti ile İçkin Bir Hürriyet Olarak “Mekânı ve Güzergâhı Seçme Serbestisi”

Öz

Toplanma hürriyeti, demokratik toplumun en temel unsurlarındandır; entelektüel amaçlarla bir araya gelmeyi ve düşüncelerin açıklanmasını korur. Bu sayede ister azınlık ister çoğunluk serbestçe kendini ifade edebilir. Toplanma hürriyeti, ancak demokratik toplumda acil bir sosyal ihtiyacı karşılamak için ve ölçülü bir şekilde sınırlandırılabilir. Toplanma hürriyetine içkin olan mekânı ve güzergâhı seçme serbestisi de toplanma hürriyetine bağlı ve aynı anayasal güvenceye sahip bir hürriyettir. Buna rağmen, Türk hukukunda serbestiye yönelik kategorik yasaklara yer verilmekte; barışçıl niteliği devam eden toplanmalar bu kategorik yasakları ihlal ettiği gerekçesiyle sert müdahalelerin hedefi olmaktadır. Oysa kategorik yasaklar Anayasaya aykırıdır. Her bir olayın somut koşulları altında toplanma hürriyetine yapılacak müdahalenin demokratik toplumda gerekli ve ölçülü olması gerekir. Anayasa Mahkemesinin görüşü de bu yöndedir. Bu çalışmada, mekânı ve güzergâhı seçme serbestisinin anlamı ve önemine uygun olmayan müdahalelerin hakkın özüne dokunabileceği ve kategorik yasakların Anayasaya aykırı olduğu tespit edilmektedir. Anayasa Mahkemesinin kararları ışığında, serbestinin bir lütuf olmadığı, toplanma hürriyetine içkin, yani zorunlu bir hürriyet olduğu ortaya konulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Toplanma Hürriyeti
• Mekânı ve Güzergâhı Seçme Serbestisi
• Anayasa Mahkemesi
• Demokratik Toplum
• Kategorik Yasaklar

Kaynakça

1. Alpkaya, Gökçen. “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde ve Uygulamasında Toplanma Özgürlüğüne Hak.” Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 56, no. 3 (2001): 1-18. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000001834.
2. Anayurt, Ömer. Türk Anayasa Hukukunda Toplanma Hürriyeti. Kazancı Matbaacılık, 1998.
3. Doğru, Osman. “İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi Uygulamasında Toplanma ve Örgütlenme Özgürlüğü.” TBB Dergisi, no. 64 (2006): 39-69.
4. Ekinci, Bezar Eylem. “Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Düzenleme Hakkı Bakımından Bildirim Usûlünün Kapsamı.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 68, no. 4 (2019): 753-794. https://doi.org/10.33629/auhfd.721375.
5. Erdoğan, Mustafa. İnsan Hakları Teorisi ve Hukuku. Hukuk Yayınları, 2019.
6. Eroğul, Cem. Devlet Yönetimine Katılma Hakkı. İmge Kitabevi Yayınları, 1991.
7. Harris, David, O’Boyle, Michael, Bates, Ed ve Buckley, Carla. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Hukuku. Çeviren Mehveş Bingöllü Kılcı ve Ulaş Karan. On İki Levha Yayıncılık, 2022.
8. Karan, Ulaş. Örgütlenme ve Toplanma Özgürlüğü-Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru El Kitapları Serisi – 3. Avrupa Konseyi, 2018.

9. Köküsarı, İsmail ve Gedik, Ömer. Türk Anayasa Yargısı. Yetkin Yayınları, 2024.
10. Küçük, Tevfik Sönmez. “Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Hakkının Sınırlılığı Üzerine Bir Değerlendirme.” Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 19, no. 3 (2022): 263-302.
11. Özbudun, Ergun. Türk Anayasa Hukuku. Yetkin Yayınları, 2025.
12. Özenç, Berke. “Anayasa Mahkemesinin Taksim Yasağına Dair Kararları Işığında Özgürlüklerin Korunması Açısından Norm Denetiminin Önemi.” Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, no. 2 (2024): 675-723.
13. Özenç, Berke. “Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Özgürlüğü ve Mekân Yasakları.” İstanbul Hukuk Mecmuası 73, no. 2 (2015): 87-133.
14. Sağlam, Fazıl. Temel Hakların Sınırlandırılması ve Özü. A.Ü. S.B.F. Basın ve Yayın Yüksek Okulu Basımevi, 1982.
15. Schabas, William A.. The European Convention on Human Rights A Commentary. Oxford University Press, 2015.
16. Şen, Murat. Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Çerçevesinde Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Düzenleme Hakkı. Seçkin Yayıncılık, 2022.