The Cyprus Issue Between 1954 and 1956 in the Context of the Cold War and the United States’ Quest for Balance

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 2, 101 - 113, 17.11.2025

Onur Kaya

https://doi.org/10.25294/auiibfd.1743831

Öz

This study analyzes the balancing policy of the United States of America (USA) towards Britain, Turkey and Greece in the process of the Cyprus issue becoming an international issue between 1954 and 1956 in the context of the Cold War. The deepening crisis between the three countries after the Cyprus issue was brought to the United Nations agenda was perceived as a threat to the integrity of the NATO alliance, which led the United States to assume a balancing role between the parties without direct intervention. During the crisis, the US both considered the continuation of the British status quo on the island as a strategic imperative and focused on preserving the negotiation ground without adopting a clear position against the demands of the parties. By analyzing the diplomatic correspondence and meeting minutes of the period, the study reveals how the US took a position on the Cyprus issue in response to the demands of the parties and the limitations of this policy. The US efforts to smoothen the differences between the parties were insufficient for the parties to recognize the British plan in the summer of 1956 as a basis for a settlement. As a result, the policy pursued by the US between 1954 and 1956 could not prevent the deepening of the crisis.

Anahtar Kelimeler

Cyprus Issue , Cold War , U.S. Foreign Policy , NATO , Balance of Alliance

Soğuk Savaş Bağlamında 1954–1956 Kıbrıs Meselesi ve ABD’nin Denge Arayışı

Öz

Bu çalışma, 1954-1956 yılları arasında Kıbrıs meselesinin uluslararası bir mesele haline gelme sürecinde Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) İngiltere, Türkiye ve Yunanistan özelinde izlediği denge politikasını Soğuk Savaş bağlamında analiz etmektedir. Kıbrıs meselesinin Birleşmiş Milletler gündemine taşınmasıyla birlikte üç ülke arasında derinleşen kriz ortamı, NATO ittifakının bütünlüğüne tehdit olarak algılanmış ve bu durum ABD’yi doğrudan müdahil olmadan taraflar arasında dengeleyici bir rol üstlenmeye yöneltmiştir. ABD, kriz sürecinde hem adadaki İngiliz statükosunun devamını stratejik bir zorunluluk olarak değerlendirmiş hem de tarafların talepleri karşısında açık bir pozisyon benimsemeden görüşme zemininin korunmasına odaklanmıştır. Çalışma, dönemin diplomatik yazışmalarını ve toplantı tutanaklarını inceleyerek ABD’nin Kıbrıs meselesinde tarafların taleplerine karşılık nasıl bir pozisyon aldığını ve izlenen bu politikanın sınırlılığını ortaya koymaktadır. ABD’nin taraflar arasındaki görüş ayrılıklarını yumuşatma çabaları, tarafların 1956 yazındaki İngiliz planını bir çözüm zemini olarak tanımasında yetersiz kalmıştır. Sonuç olarak, 1954-1956 yılları arasında ABD’nin izlediği politika kriz ortamının daha da derinleşmesinin önüne geçememiştir.

Anahtar Kelimeler

Kıbrıs Meselesi , Soğuk Savaş , ABD Dış Politikası , NATO , İttifak Dengesi

Kaynakça

• Aksu, F. (2001). Türk-Yunan İlişkileri: İlişkilerin Yönelimini Etkileyen Faktörler Üzerine Bir İnceleme. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
• Babaoğlu, R. (2018). Türkiye’nin Kıbrıs Politikasının Evriminde Bir Dönüm Noktası: Londra Konferansı (29 Ağustos-6 Eylül 1955), Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, XVIII (36), 323-347.
• Bağcı, H. (1990). Demokrat Parti Dönemi Dış Politikası. Ankara: İmge Kitabevi.
• Birleşmiş Milletler Genel Komitesi (1955, 21 Eylül). 102. Toplantı Tutanağı (A/BUR/SR/102). Birleşmiş Milletler Resmî Belgeleri.
• Birleşmiş Milletler Genel Kurulu (1952, 24 Kasım). 454. Toplantı Tutanağı (A/C.3/SR.454). Birleşmiş Milletler Resmî Belgeleri.
• Birleşmiş Milletler Genel Kurulu (1954, 24 Eylül). 477. Toplantı Tutanağı (A/9/V.477). Birleşmiş Milletler Resmî Belgeleri.
• Bozkurt, İ. (2008). ABD’nin Kıbrıs Politikası ve Türk Kamuoyu (1950-1964) (Johnson Mektubu’na Kadar), Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, 14, 141-189.
• Bölükbaşı, S. (2001). Barışçı Çözümsüzlük: Ankara’nın ABD ve BM ile Kıbrıs Macerası, Ankara: İmge Kitabevi.
• British Foreign Office. (1947, 24 Kasım). Anglo-U.S. conversations on Middle East: Discussion between Secretary of State and Mr. Marshall. Vol. 61114. The National Archives (Kew, United Kingdom). Gale Primary Sources: Archives Unbound.
• Crawshaw, N. (2022). The Cyprus Revolt: An Account of the Struggle for Union with Greece. New York: Routledge.
• Çağlayan, P. (2024). Hiyerarşi Perspektifinden ABD’nin Türkiye ve Yunanistan’a Yönelik Müdahaleleri: Kıbrıs Örneği (1954-1975), Gazi Akademik Bakış, 18 (35), 117-137.
• Dodd, C. (2010). The History and Politics of the Cyprus Conflict. Londra: Palgrave Macmillan.
• Erkin (1986). Dışişlerinde 34 Yıl Washington Büyükelçiliği 1948-1955, II. Cilt, II. Kısım. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Fırat, M. (2002). "Yunanistan ile İlişkiler", Baskın Oran (ed.), Türk Dış Politikası, Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar Cilt 1. İstanbul, İletişim Yayınları 6. Baskı
• Gaddis, J. L. (1982). Strategies of Containment: A Critical Appraisal of Postwar American National Security Policy. Oxford: Oxford University Press.
• Gürel, Ş. S. (2020). Kıbrıs Tarihi 187-1960 Kolonyalizm Ulusçuluk ve Uluslararası Politika. Ankara: İmge Kitabevi.
• Gürün, K. (1983). Dış İlişkiler ve Türk Politikası (1939'dan Günümüze Kadar). Ankara, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.
• Hatzivassiliou, E. (2006). Greece and the Cold War: Frontline state, 1952-1967. New York: Routledge.
• Kelling, G. H. (1990). Countdown to Rebellion: British Policy in Cyprus, 1939 - 1955. New York: Greenwood Press.
• National Archives and Records Administration (1950, 20 Ocak), “Democracy in Turkey, 1950-1959: Records of the U.S. State Department Classified Files” "Records of the Department of State relating to Internal Affairs: Turkey, 1950-1954" Gale Primary Sources: Archives Unbound.
• National Archives and Records Administration (1950, 15 Mart), “Democracy in Turkey, 1950-1959: Records of the U.S. State Department Classified Files” "Records of the Department of State relating to Internal Affairs: Turkey, 1950-1954" Gale Primary Sources: Archives Unbound.
• National Archives and Records Administration (1950, 2 Mayıs), "Greece: Records of the U.S. Department of State, 1950-1963" Records of the Department of State relating to Internal Affairs: Greece 1950-54, Gale Primary Sources: Archives Unbound.
• National Archives and Records Administration (1950, 26 Mayıs), "Greece: Records of the U.S. Department of State, 1950-1963" Records of the Department of State relating to Internal Affairs: Greece 1950-54, Gale Primary Sources: Archives Unbound.
• National Archives and Records Administration (1952, 18 Aralık), "Greece: Records of the U.S. Department of State, 1950-1963" Records of the Department of State relating to Internal Affairs: Greece 1950-54, Gale Primary Sources: Archives Unbound.
• O’Malley, B. ve Craig, I. (2001). The Cyprus Conspiracy: America, Espionage and the Turkish Invasion. Londra: I.B. Tauris Publishers.
• Sander, O. (2016). Türk-Amerikan İlişkileri, İstanbul, İmge Kitabevi.
• Snyder, G. H. (1984). The Security Dilemma in Alliance Politics, World Politics, 36 (4), 461-495.
• Sönmezoğlu, F. (2006). II. Dünya Savaşı’ndan Günümüze Türk Dış Politikası. İstanbul: Der Yayınları.
• Trimikliniotis, N. ve Bozkurt, U. (Eds.). (2012). Beyond a Divided Cyprus: A State and Society in Transformation. New York: Palgrave Macmillan.
• Türk Diplomatik Arşivleri. (1949, Kasım 16). Belge No: 502-23888-103606-4. T.C. Dışişleri Bakanlığı Arşivi.
• Türk Diplomatik Arşivleri. (1951, Aralık 31). Belge No: 534-37479-149355-8. T.C. Dışişleri Bakanlığı Arşivi.
• Türk Diplomatik Arşivleri. (1954, Mart 2). Belge No: 534-37506-150688-57. T.C. Dışişleri Bakanlığı Arşivi.
• UK Parliament, House of Commons. (1954, July 28). Cyprus constitutional arrangements [Parliamentary debate]. Hansard (HC Deb), Vol. 531, cols. 504–514. https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1954/jul/28/cyprus-constitutional-arrangements
• U.S. Department of State (1978). Foreign Relations of the United States, 1950, The Near East, South Asia, and Africa, Volume V. https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1950v05
• U.S. Department of State (1982). Foreign Relations of the United States, 1951, The Near East, South Asia, and Africa, Volume V. https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1951v05
• U.S. Department of State (1988). Foreign Relations of the United States, 1952–1954, Eastern Europe; Soviet Union; Eastern Mediterranean, Volume VIII. https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v08
• U.S. Department of State (1989). Foreign Relations of the United States, 1955–1957, Soviet Union, Eastern Mediterranean, Volume XXIV. https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v24
• Uslu, N. (2003). The Cyprus Question as an Issue of Turkish Foreign Policy and Turkish American Relations 1959-2003. New York: Nova Publishers.
• Xydis, S.G. (1967). Cyprus: Conflict and Conciliation. Ohio: The Ohio State University Press.
• Xydis, S.G. (1973). Cyprus Reluctant Republic. Paris: Mouton.