Türk Siyasetinde Etik: Realist Machiavellizm mi? Normatif Kantçılık mı?

Öz

Bu çalışma, Türk siyasetinin etik/ahlaki temellerini Niccolò Machiavelli’nin siyaset felsefesi ile Immanuel Kant’ın evrensel ahlak anlayışı çerçevesinde karşılaştırmalı olarak incelemekte ve 1980 sonrası Türk siyasetinin ve siyasal pratiklerin etik paradigmasını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada betimleyici analiz yöntemi kullanılmış olup, nitel verilere dayalı literatür taraması gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda her iki düşünürün siyaset yaklaşımları temel eserler üzerinden değerlendirilmiş ve metin odaklı yorumlama yapılmıştır. Çalışmada siyasetin etik boyutu realist siyaset ile normatif siyaset açısından ele alınmış; etik-siyaset ilişkisi, iktidar kavramı üzerinden açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca Türk siyasetinin etik boyutu, anayasa metni, yasal mevzuat, ulusal ve uluslararası kuruluşların değerlendirme raporları ve siyasi pratikler üzerinden değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen bulgular, Türk siyasetinde etik söylemlere rastlanmakla birlikte uygulamada rasyonel ve faydacı bir siyaset modelinin öne çıktığını, etik sistemin kurumsal altyapısında eksiklikler bulunduğunu ve siyasal özneler arasında Kantçı normatiflikten ziyade Machiavellist gerçekçiliğin hâkim olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışmada, etik ilkelerin yalnızca yasal mevzuatta yer almasının tek başına yeterli olmadığı, bu kuralların içselleştirilmesinde siyasal kültür, patronaj ilişkileri, siyasal liderlik ve seçmen davranışı gibi unsurların belirleyici birer etken olduğu vurgulanmıştır. Son olarak, Türk siyasetinin Kantçı etik yaklaşımın evrensel ve normatif ilkelerini gözönünde bulunduran ve Machiavellist realist siyasetin yönetsel ve etkisel güç alanlarını göz ardı etmeyen paradoksal bir etik siyaset modeline ihtiyacı olduğu belirtilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Etik
• Ahlak
• Türk Siyaseti
• Machiavelli
• Kant

Ethics in Turkish Politics: Realist Machiavellism or Normative Kantianism?

Öz

This study examines the ethical/moral foundations of Turkish politics in a comparative manner within the framework of Niccolò Machiavelli's political philosophy and Immanuel Kant's universal moral understanding and aims to analyze the ethical paradigm of Turkish politics and political practices after 1980. The central question that this study seeks to answer is which ethical paradigm Turkish politics coincides with. The research used a descriptive analysis method and a qualitative literature review. In this context, the political approaches of both thinkers were evaluated based on their core writings, resulting in a text-oriented interpretation. This study discussed the ethical dimensions of politics in terms of realist and normative politics, attempting to explain the relationship between ethics and morality through the concept of power. In addition, the ethical dimensions of Turkish politics were evaluated through constitutional texts, legal legislation, evaluation reports from national and international organisations, and political practices. The study’s findings reveal that, although ethical discourse is present in Turkish politics, a rational and utilitarian political model prevails in practice. There are deficiencies in the institutional infrastructure of the ethical system and Machiavellian realism, rather than Kantian normativity, prevails among political actors. The study emphasised that merely including ethical principles in legal legislation is insufficient. Instead, elements such as political culture, patronage relations, political leadership and voter behaviour are the decisive factors in internalising these rules. Finally, it is stated that Turkish politics needs a paradoxical ethical politics model that takes into account the universal and normative principles of the Kantian ethical approach and does not ignore the administrative and effective power fields of Machiavellian realist politics.

Anahtar Kelimeler

• Ethics
• Morality
• Turkish Politics
• Machiavelli
• Kant

Kaynakça

1. Ağaoğulları, M. A. (2016). Niccolò Machiavelli: Prensin İktidarından Devlete. Sokrates’ten Jakobenlere Batı’da Siyasal Düşünceler içinde, 7. Baskı.; Ed. M. A. Ağaoğulları, İletişim Yayınları: İstanbul. ss. 319-354.
2. Akgün, B. (2014). Türkiye’de Seçmen Davranışı: Partizan Tutumlar, İdeoloji Ve Ekonomik Faktörlerin Oy Vermeye Etkisi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 1(4), 75-92.
3. Akman, K. (2024) Türkiye’de Siyasal Ahlak/Etik Tartışmaları: Siyasal Partilerin Yaklaşımları Üzerine Bir İnceleme. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 42(2), 165-188.
4. Akpolat, Y. (2020). Kant’ın Siyaset Teorisi Bağlamında Siyaset ve Darbe Üzerine Bir Deneme. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 20(15 Temmuz Özel Sayısı), 97-105.
5. Aktaş, Z. (2022). John Stuart Mill’in Faydacılık Teorisinde “Ahlaki Yaptırım” Problemi. Liberal Düşünce Dergisi, (107), 1-18.
6. Akyel, R. (2010). Türkiye’de İç Kontrol Kavramı, Unsurları ve Etkinliğinin Değerlendirilmesi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 17(1), 83-97.
7. Aristoteles (1997). Nikomakhos’a Etik, Çev. S. Babür, Ayraç Yayınevi: Ankara.
8. Aristoteles (2017). Politika. Çev. F. Akdemir, Say Yayınları: Ankara.

9. Armaner, T. (2018). Machiavelli, Fichte ve Siyasi Erdem. Machiavelli, Makyavelizm ve Modernite içinde, Der. C. B. Akal, Ankara: Dost Kitabevi, ss. 96-103.
10. Bayrak Kök, S. (2018). İş Ahlakı ve Etik Yaklaşımlar, İşletmelerde Sosyal Sorumluluk ve Etik içinde, Ed. Ömer Torlak ve Figen Dalyan, Anadolu Üniversitesi Yayınları: Eskişehir, ss. 58-85.
11. Beren, F. (2014). Seçmen Tercihine Etki Eden Faktörler ve Seçim Güvenliği: Şanlıurfa İli Örneği. Akademik İncelemeler Dergisi, 8(1), 191-214.
12. Beriş, H. E. (2019). Modern Devlet Kuramının Doğuşunda Niccolò Machiavelli’nin Rolü ve Etkisi. Amme İdaresi Dergisi, 52(4), 1-23.
13. Berlin, I. (2016). Akıntıya Karşı: Fikirler Tarihi Üzerine Denemeler. Çev. E. Erbatur, Profil Yayınları: İstanbul.
14. Bimay, M. (2023). Sürdürülebilir Kamu Hizmeti Sunumunda Etik Değerlerin Rolü. MTÜ Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 3(2), 290-304.
15. Bowman, S. J. (2000). Towards a Professional Ethos: From Regulatory to Reflective Codes. International Review of Administrative Sciences, 66(4), s. 673-687.
16. Boyraz, B. (2020). Machiavelli’nin İnsan Doğası Düşüncesinin Siyaset Kuramına Etkisi. Akdeniz İİBF Dergisi, 20(1), 90-110.
17. Cesim, A. (2019). Immanuel Kant’ın Felsefi Görüşlerinin Uluslararası İlişkiler Disiplinine Yansımaları. Türkiye Siyaset Bilimi Dergisi, 2(1), 1-24.
18. Chandler, R. C. (2001). Deontological Dimensions of Administrative Ethics. Handbook of Administrative Ethics içinde Ed. Terry L. Cooper. Marcel Dekker: New York. ss. 179-193.
19. Christoforatou, C. (2015). Ontologies of Power in the Sovereign Politics of Pindar and Machiavelli. Italian Culture, 33(2), 101–117.
20. Coşkun, S. Y. (2011). Türk Kamu Yönetiminde Etik: Yasal Altyapı ve Etik Kurula İlişkin Eleştirel Bir Yaklaşım. Düşünce Dünyasında Türkiz Dergisi, 2(7), 9-20.
21. Cumhuriyet Gazetesi (1997). Sürekli Aydınlık İçin Bir Dakika Karanlık. s. 7. https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1997-02-02/0.
22. Çağla, C. (2023). Siyaset Bilimi. Bilge Kültür Sanat Yayınları: İstanbul.
23. Çakır, H.; Biçer, A. (2015). Türkiye Yerel Seçimlerinde Seçmen Tercihlerini Etkileyen Kriterler (30 Mart 2014 Yerel Seçimleri Kayseri Örneği). Erciyes İletişim Dergisi Akademia, 4(1), 98-112.
24. Çamur, Ö.; Aydın, A. H. (2021). Kamu Yönetiminde Siyasallaşma ve Kayırmacılık Sorununa Ahlak ve Adalet Eksenli Çözüm Önerileri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(2), 1140-1166.
25. Çetin, H. (2014). Sunuş Siyaset Bilimi içinde, Ed. H. Çetin, Orion Kitabevi: Ankara, ss. 13–28.
26. Çilingir, L. (2020). Kant’ta Siyasetin Ahlakileştirilmesi. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, 14, 28-47.
27. Demirci, M. ve Genç, F. N. (2008). Türkiye’de Kamu Yönetimi Reform Sürecinde Etik Yapılanma. Anne İdaresi Dergisi, 41(2). 43-58.
28. Demirci, E. Ü. (2024).Uluslararası Kurumların Değerlendirme Raporları Işığında Türkiye’de Etik Sorunsalı. Turkish Studies-Economics, Finance, Politics, 19(4), 1279-1302.
29. Duran, M. S. (2017). Kant’ın Ödev Ahlakı Üzerine. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, 6, 57-84.
30. Düzgün, D. M. (2020). Realizm Teorisinin Ortaya Çıkışı ve Gelişme Evreleri. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 47, 256-276.
31. Erden, Ö. O. (2023). Türkiye’de Siyasal Kültür: Temel Bir Demokrasi Meselesi. Memleket Siyaset Yönetim, 18(39), 166-193.
32. Erdoğan, M. (2016). Türkiye’de Anayasalar ve Siyaset. (Güncellenmiş 9. Baskı). Hukuk Yayınları: Ankara.
33. Eryılmaz, B. (2008). Etik Kültürü Geliştirmek. Türk İdare Dergisi, 459, 1-12.
34. Esen, D. (2020). Teleolojik ve Deontolojik Kuram Bağlamında İşletmelerin Etik Çalışmalarının Analizi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (Özel Sayı: 1), 296-320.
35. Fischer, M. (1997). Machiavelli’s Political Psychology. The Review of Politics, 59(4), 789–830.
36. Gedikli, A. (2011). Kamu Hizmetlerinin Yönetimi Sürecinde Yolsuzluğun Derinleştirdiği Ekonomik Büyüme Ve Yoksulluk Sorunu Üzerine Bir Değerlendirme. Öneri Dergisi, 9(36), 169-188.
37. Held, D. (2025). Demokrasi Modelleri, 3. Baskı; Çev. A. K. Çiftçi, Felix Kitapları: Ankara.
38. Herdem, K. (2011). 17 Ağustos 1999 Marmara Depreminin Türkiye’deki Kriz Yönetimi Anlayışı Üzerinde Oluşturduğu Değişiklikler. Amme İdaresi Dergisi, 44(2), 147-166.
39. Heywood, A. (2017). Siyaset, Çev. B.B. Özipek, B. Seçilmişoğlu, A. Yayla ve H. Y. Başdemir. Adres Yayınları: Ankara.
40. Hobbes, T. (2017). Leviathan, 15. Baskı.; Çev. S. Lim, Yapı Kredi Yayınları: İstanbul.
41. Independent (2024). Türkiye’de en güvenilir kurumlar hangisi?, Erişim Adresi: https://www.indyturk.com/node/745162/haber/t%C3%BCrkiyede-en-g%C3%BCvenilir-kurumlar-hangisi.
42. IPSOS (2024). IPSOS Global Trustworthiness Index 2024, Erişim Adresi: https://www.ipsos.com/sites/default/files/ct/news/documents/2024-11/ipsos-global-trustworthiness-index-2024_1.pdf.
43. Işık, M. (2024). 28 Şubat Postmodern Darbesinin İç ve Dış Nedenleri Üzerine Notlar. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(1), 45-62.
44. Johnston, D.; Urbinati, N.; Vergara, C. (2017). Machiavelli on Liberty and Conflict. The University of Chicago Press: Chicago, London.
45. Kamu Görevlileri Etik Kurulu (2024). 2024 Yılı Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://www.etik.gov.tr/icerikler/2024-yili-faaliyet-raporu/
46. Kan, M. E. (2025). Türk Kamu Personeli Gözünden Yolsuzluk: Nedenleri, Etkileri, Sonuçları ve Alınabilecek Tedbirler Üzerine Nitel Bir Araştırma. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 47, 187-214.
47. Kant, I. (2020). Edebi Barış Üzerine Felsefi Bir Tasarı. Çev. Celal Yeşilçayır, Fol Yayınları: Ankara.
48. Kant, I. (2023). Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi. Çev. İoanna Kuçuradi, Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları: Ankara.
49. Karahan Uslu, Z.; Bozkurt, V.; Tüfekçioğlu, H. (2017). Yerel Seçimlerde Seçmen Davranışına Etki Eden Faktörler: Kocaeli Örneği. Journal of Turkish Studies, 12(3), 1-18.
50. Kayacı, M. (2017). Tartışmalı Düşünür Machiavelli Hakkında Kısa Bir Değerlendirme. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(14), 221-235.
51. Koçan, G. (2015). Etik Değerler ve Mühendislik, GİBD Dergisi, (4), 33-42.
52. Kongar, E. (1999). 21. Yüzyılda Türkiye, Remzi Kitabevi: İstanbul.
53. Kurt, H. (2014). Politik Kültür ve İletişim Siyaset Bilimi içinde. Ed. Halis Çetin. Orion Yayınları: Ankara. ss. 419-467.
54. Lasswell, H. (1951). Politics: Who Gets What, When and How, Free Press: Illinois.
55. Leader Maynard, J. (2022). Political Realism as Methods not Metaethics. Ethical Theory and Moral Practice, 25, 449–463.
56. Lipping, J. (2020). Kant and the Two Principles of Publicity. The European Legacy, 25(2), 115–133.
57. Machiavelli, N. (2004). Prens. Çev. H. Mutluay, BS Yayınları: İstanbul.
58. Mardin, Ş. (1990). Sivil Toplum, Türkiye’de Toplum ve Siyaset Makaleler I içinde, Der. Mümtaz’er Türköne ve Tuncay Önder, İletişim Yayınları: İstanbul, ss. 9-19.
59. Maviş, N. (2023). Refah Partisi, Yerel İktidar, Halkla Etkileşim ve Siyasetin Dönüşümü. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13(2), 905-923.
60. Milliyet Gazetesi (1997). Işıklar Bir Dakika Sönüyor, s. 1., Erişim Adresi: http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Arsiv/1997/02/03.
61. Morley, J. (1997). On Compromise. Pinnacle Press.
62. Nasır, S.; Şahin, O.; Erdem, E. (2021). Türkiye'de Seçmenlerin Siyasi Kimlik Temelli Profil Analizi, Türkmen Kitabevi: İstanbul.
63. OECD, (2023). Government at a Glance 2023, Erişim Adresi: https://www.oecd.org/en/publications/2023/06/government-at-a-glance-2023_da193b0d.html
64. OECD, (2024). Anti-Corruption and Integrity Outlook: Country Fact Sheet 2024, Erişim Adresi: https://oecdch.art/5c87ae59c5/TUR?height=600&width=800
65. Ömürgönülşen, U. (2016). Türkiye’de Etik ve Dürüstlükle İlgili Ulusal Kamu Yönetimi Mevzuatının Gözden Geçirilmesi Teknik Raporu.Kamu Görevlileri Etik Kurulu Yayınları, http://etik.gov.tr/tr-tr/Raporlar/Ara%C5%9Ft%C4%B1rma-Raporlar%C4%B1
66. Özkazanç, A. (2005). Türkiye’nin Neo-liberal Dönüşümü ve Liberal Düşünce. Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Liberalizm içinde, Ed. M. Yılmaz, İletişim Yayınları: İstanbul. ss. 634-654.
67. Platon. (2016). Devlet. Çev. Furkan Akderin, Say Yayınları: İstanbul.
68. Rawls, J. (2007). Siyasal Liberalizm. Çev. M. F. Bilgin, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları: İstanbul.
69. Rawls, J. (2020). Hakkaniyet Olarak Adalet. Çev. O. Baş, Pinhan Yayıncılık: İstanbul.
70. Ripstein, A. (2009). Force and Freedom: Kant’s Legal and Political Philosophy. Harvard University Press.
71. Rodríguez Rial, G. (2020). Republicanizing Democracy: An Antidote to Weariness?. The Weariness of Democracy: Confronting the Failure of Liberal Democracy içinde, Ed. Frausto, O., Powell, J., Vitale, S., Palgrave Macmillan. ss.121-136.
72. Sabia, D. R. (1999), Machiavelli, Politics, and Morality, Southeastern Political Review, 27(1), 33-60.
73. Sayılganoğlu, S. S. (2015). Yerel Siyasette Etik Kültürünün Gelişimi ve Toplum Üzerindeki Etkileri. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, 37, 113-126.
74. Schmitt, C. (2001). State Ethics and the Pluralist State. Weimar: A Jurisprudence of Crisis içinde, Ed. Arthur J. Jacobson and Bernhard Schlink. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press. ss. 300-312.
75. Schmitt, C. (2014). Siyasal Kavramı. Çev. E. Göztepe, Metis Yayınları: İstanbul.
76. Sheng, J. (2022). Sovereignty as Non-Domination: The Contemporary Relevance of Machiavelli’s Political Thought in the Age of Populism. Journal of Philosophy, Politics & Economics, 5(1), 54-79.
77. Sherman, T. (1998). Public Sector Ethics: Prospects and Challenges Public Sector Ethics içinde, Ed. C .Sampford,; N. Preston; C. A. Bois, Routledge: London, ss.13-25.
78. Şöhret, M. (2012). Realizm Çerçevesinde Avrupa Birliğinin Bütünleşmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 1(4), 288-330.
79. Taşkın, Y. (2017). Siyaset Nedir? Siyaset Kavramlar, Kurumlar, Süreçler içinde, Ed. Y. Taşkın, İletişim Yayınları: İstanbul, ss.19-48.
80. Taylor, R. S. (2010). Kant’s Political Religion: The Transparency of Perpetual Peace and the Highest Good. The Review of Politics, 72(1), 1–24.
81. Terkan, B. (2007). Basın ve Siyaset İlişkisinin Gündem Belirleme Modeli Çerçevesinde Bir Analizi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17, 561-584.
82. TÜSİAD (2005). Devlette Etikten Etik Devlete: Kamu Yönetiminde Etik. TÜSİAD Yayınları: İstanbul.
83. Uluslararası Şeffaflık Örgütü (2024). 2024 Yılı Türkiye Yolsuzluk Algısı Endeksi. Erişim Adresi: https://www.transparency.org/en/countries/t%C3%BCrkiye.
84. Usta, A. (2011). Kuramdan Uygulamaya Kamu Yönetiminde Etik ve Ahlâk. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(2), 39-50.
85. Uzun, Y. (2017). Kamu İdarelerinde Etik Yönetim Altyapısı ve Değerlendirilmesi. Ombudsman Akademik, 3(6), 107-141.
86. Vavouras, E. (2021). Machiavelli: Natural Right and Historicism. Polis Journal of Political Science, 9(3), 5-24.
87. Weber, M. (2006). Meslek Olarak Siyaset. Çev. A. Timuçin; M. Sert, Chiviyazıları Yayınevi.
88. Williams, M. C. (2004). Why Ideas Matter in International Relations: Hans Morgenthau, Classical Realism, and the Moral Construction of Power Politics. International Organization, 58(4), 633–665.
89. World Justice Project, (2024). World Justice Project Rule of Law Index, Erişim Adresi: https://worldjusticeproject.org/rule-of-law-index/downloads/WJPIndex2024.pdf
90. Yılmaz, F. (2024). Kant’ın Ahlak Anlayışında Amaçlar Krallığı: Özerklik ve Evrensel Ahlak İlkelerinin Rolü. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 28(3), 590–602.
91. Yumlu, O. (2022). Hukuk, Siyaset ve Ahlak Kesişiminde Kant’ın Aleniyet İlkesi. Kilikya Felsefe Dergisi, 2, 53-67.