Investigation of School Stakeholders' Attitudes Towards High School Students Whose Parents Are Divorced

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 4, 21 - 44, 29.12.2025

Hilal Arslan Şeker , Esra Ceyhan

https://doi.org/10.18037/ausbd.1527045

Öz

The objective of this study is to examine the attitudes of school stakeholders towards adolescents with divorced parents from the perspective of each stakeholder group individually. The study employs a qualitative research design based on a phenomenological approach. Data were collected through semi-structured interviews with a total of 20 participants, including seven psychological counselors’ seven teachers and six school administrators employed at public high schools in Bozüyük. The data were analyzed deductively. The attitudes of school stakeholders were analyzed according to three categories: thoughts, feelings and behaviors. The findings related to thoughts indicate that the thoughts of the stakeholders toward these adolescents were shaped around four themes: problem areas experienced, abuse of divorce, self-stigmatization, and factors affecting adaptation to divorce. The findings related to emotions indicate that the emotions of counselors and school principals towards these adolescents are grouped around two themes: anxiety and sadness. In contrast, the emotions of teachers are shaped around three themes: anxiety, sadness, and anger. The findings related to behaviors indicate that the behaviors of teachers and school principals towards adolescents with divorced parents are shaped around five themes: caring closely, maintaining a neutral/equal approach, avoiding the topic of divorce in dialogue with the adolescent, providing financial support, and showing tolerance. In contrast, the behaviors of psychological counselors towards these adolescents are shaped around four themes: providing financial support, showing tolerance, caring closely and avoiding the topic of divorce in dialogue with the adolescent. In conclusion, while there is a similarity in the thoughts of school stakeholders towards high school students whose parents are divorced, there is a discrepancy in their feelings and behaviors.

Anahtar Kelimeler

Divorce , attitude , adolescents whose parents are divorced , qualitative

Okul Paydaşlarının Anne Babası Boşanmış Lise Öğrencilerine Yönelik Tutumlarının İncelenmesi

Öz

Bu araştırmada, lise düzeyinde olan, anne ve babası boşanmış ergenlere ilişkin okul paydaşlarının tutumlarının, tüm paydaşların gözünden ayrı ayrı incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışma fenomenolojik (olgubilim) desen üzerinde şekillenen nitel bir araştırmadır. Veriler Bozüyük’te bulunan farklı devlet liselerinde görevli yedi psikolojik danışman, yedi öğretmen ve altı okul yöneticisi olmak üzere toplam yirmi katılımcıdan yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmıştır. Veriler tümdengelim yoluyla analiz edilmiştir. Okul paydaşlarının tutumları düşünce, duygu ve davranış temaları altında ele alınmıştır. Düşüncelere ilişkin bulgular, paydaşların bu lise öğrencilerine yönelik düşüncelerinin yaşanılan problem alanları, boşanmayı suistimal etmeleri, kendilerini damgalamaları ve boşanmaya uyumu etkileyen faktörlere ilişkin olmak üzere toplam dört alt tema etrafında şekillendiğini göstermektedir. Duygulara ilişkin bulgular, psikolojik danışmanlar ve okul müdürlerinin bu ergenlere yönelik duygularının kaygı ve üzüntü olmak üzere iki alt tema etrafında toplandığını, öğretmenlerin duygularının kaygı, üzüntü ve öfke olmak üzere üç tema etrafında şekillendiğini göstermektedir. Davranışlara ilişkin bulgular ise öğretmenler ve okul müdürlerinin anne ve babası boşanmış ergenlere yönelik davranışlarının yakından ilgilenme, nötr/eşit düzeyli yaklaşım, ergenle kurulan diyalogda boşanma konusundan kaçınma, maddi destek sunma ve tolerans gösterme olmak üzere beş alt tema etrafında şekillendiğini, psikolojik danışmanların bu ergenlere yönelik davranışlarının maddi destek sunma, tolerans gösterme, yakından ilgilenme ve ergenle kurulan diyalogda boşanma konusundan kaçınma olmak üzere dört alt tema etrafında toplandığı göstermektedir. Sonuç olarak, okul paydaşlarının anne ve babası boşanmış lise öğrencilerine yönelik düşünceleri benzer olmakla birlikte duygu ve davranışlarının farklılık gösterdiği görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Boşanma, tutum, anne ve babası boşanmış ergenler , boşanmış aile çocukları , ebeveynleri boşanmış ergenler

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.

Kaynakça

• Akman-Dömbekci, H. A., & Erişen, M. A. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme tekniği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (Özel Sayı 2), ss. 141-160. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2864475
• Altunkaya, E. (2010). Anne babası boşanmış ilköğretim öğrencilerinin okul-aile ve sosyal ortamlarda yaşadıkları problemlere ilişkin görüşler [Yüksek lisans tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Alabay, E. (2020). Boşanma sonrası oluşan tek ebeveynlı̇ aı̇le çocukları: okul öncesı̇ öğretmenlerı̇nı̇n görüşlerı̇. Journal Of Social, Humanities and Administrative Sciences, 6(27), ss. 852-863. https://doi.org/ 10.31589/JOSHAS.335
• Amato, P. R. (2000). The consequences of divorce for adults and children. Journal of Marriage and the Family, 62(4), ss. 1269-1287. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.01269.x
• Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü. (2011). Tek Ebeveynli Aileler Araştırması.https://www.aile.gov.tr/uploads/athgm/uploads/pages/arastirmalar/tek-ebeveynli-aileler.pdf
• Aspfors, J., & Bondas, T. (2013). Caring about caring: newly qualified teachers’ experiences of their relationships within the school community. Teachers and Teaching: Theory and Practice, 19 (3), ss. 243-259. https://doi.org/10.1080/13540602.2012.754158
• Bayındır, N. (2023). Boşanmanın öğrencilerin akademik yaşantılarına etkisi. Uluslararası Karamanoğlu Mehmetbey Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(1), ss. 52-58. https://doi.org/10.47770/ukmead.1288663
• Butler, L., Scanlan, L., Robinson, M., Douglas, G., & Murch, M. (2003). Divorcing children: Childrens’ experience of their parents’ divorce. Jessica Kingsley Publishers.
• Bronfenbrenner, U. (1992). Ecological systems theory. Jessica Kingsley Publishers.
• Canan, H. (2021). Anne-babası boşanmış ergenlerı̇n ı̇yı̇lı̇k halı̇nı̇n psı̇ko-sosyal değı̇şkenlere göre ı̇ncelenmesı̇ ve anne-babası boşanmamış ergenlerı̇n ı̇yı̇lı̇k halı̇yle karşılaştırılması [Yüksek lisans tezi, Bahçeşehir Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Cormier, S., & Hackney, H.(2013). Psikolojik danışma: stratejiler ve müdahaleler (S.Doğan, Çev. Ed.). Pegem Akademi.
• Çakır, E., & Yavuz, M. (2020). Ortaokullarda aile katılımına yönelik okul müdürlerinin görüşleri. Karamanoğlu Mehmetbey Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2 (1), ss. 17-34. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1166498
• Çakmak-Tolan, Ö. (2023). Boşanma ve etkileri: çocuklar ve ergenler üzerindeki psikolojik sonuçları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (50), ss. 321-338. https://dergipark.org.tr/tr/pub/susbed/issue/77050/1221560
• Çiçek, E. (2022). Boşanmış aile çocuklarının uyumunu etkileyen faktörlerin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Çivitci, N., Çivitci, A. & Fiyakali, N. C. (2009). Loneliness and life satisfaction in adolescents with divorced and non-divorced parents. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 9(2), ss.513-525. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ847764.pdf
• Dykes, G., & Ward, M. (2022). Parents and adolescents in the post-divorce period: the effects on adolescent psychosocial development. Social Work, 58(3), ss. 366-381. htpps://doi.org/ 10.15270/58-3-1062
• Ebersohn, S., & Bouwer, A. (2015). A bio-ecological interpretation of the relationship challenges in the context of the reconstituted family. South African Journal of Education, 35 (2), ss. 1-11. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1134917.pdf
• Ellis, B. J., Bates, J. E., Dodge, K. A., Fergusson, D. M., John Horwood, L., Pettit, G. S., & Woodward, L. (2003). Does father absence place daughters at special risk for early sexual activity and teenage pregnancy? Child Development, 74(3), ss. 801-821. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00569
• Emery, R.E. (2013). Evlilik, boşanma ve çocukların uyumu (E. Okan, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Emül, B., & Öz Soysal F. S. (2021). Psikolojik danışman adaylarının psikolojik danışma becerileri ve özyeterliklerine ı̇lişkin görüşleri. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(2), ss. 500-514. https:// doi.org/ 10.51460/baebd.934119
• Er, H., & Bartan, M. (2019). Okulöncesi öğretmenlerinin tek ebeveynli aileden gelen çocuklara ilişkin görüşleri ve uygulamalarının incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20 (2), ss. 364-383. https:// doi.org/ 10.17679/inuefd.446087
• Fagan, P. F., & Churchill, A. (2012). The effects of divorce on children. Marri Research, 1(1), ss. 1-48. https://marri.us/wp-content/uploads/The-Effects-of-Divorce-on-Children.pdf
• Galluzzo, C. R., Lansford, B. G. & Waggoner, H. (2021). Parental divorce and children’s educational attainment in United States of America. Journal of Education,4 (8), ss. 11-19. https://doi.org/10.53819/81018102t5033
• Gençtanırım-Kuru, D. (2010). Ergenlerde riskli davranışların yordanması [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Guijarro, S., Naranjo, J., Padilla, M., Gutiérez, R., Lammers, C., & Blum, R. W. (1999). Family risk factors associated with adolescent pregnancy: study of a group of adolescent girls and their families in Ecuador. Journal of Adolescent Health, 25(2), ss. 166-172. https://doi.org/10.1016/s1054-139x(99)00020-8
• Guttmann, J., & Rosenberg, M. (2003). Emotional intimacy and children's adjustment: A comparison between single-parent divorced and intact families. Educational Psychology, 23(4), ss. 457-472. https://doi.org/10.1080/01443410303213
• Gündüz, A. (2019). Boşanmanın etkisinin lise öğrencilerinde çeşitli değişkenler açısından incelenmesi: Tarsus örneği [Yüksek lisans tezi, Ömer Halis Demir Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Iqbal, M., Mujahadah, H., Hanifa, D., & Nabila, T. (2021). Preliminary study: does marital satisfaction predict divorce intention during covid-19 pandemic? International Conference on Psychological Studies, ss. 251-262. https://www.scitepress.org/PublishedPapers/2021/108111/108111.pdf
• Jeynes, W. H. (2001). The effects of recent parental divorce on their children's sexual attitudes and behavior. Journal of Divorce & Remarriage, 35(1-2), ss. 115-133.http://dx.doi.org/10.1300/J087v35n01_07
• Jeynes, W. H. (2006). The impact of parental remarriage on children. Marriage & Family Review, 40(4), ss. 75-102. https://doi.org/10.1300/j002v40n04_05
• Kahraman, S. (2016). Boşanma sonrasında genç-ebeveyn ilişkilerinin sürdürülmesive öğrencinin akademik başarısına etkisi (Afyon ili örneği) [Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi]. YÖZ Tez Merkezi.
• Karakaya, Ş. (2018). Boşanmanın çocukların benlik saygısı ve sorun çözme becerilerine etkisi: Denizli örneğinde karşılaştırmalı bir çalışma [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Kasuto, M. (2017). Boşanmış ailelerin çocuklarının boşanmamış ailelerin çocuklarına göre öz saygı ve ruh sağlığı değişkenlerinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Işık Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Kim, H. S. (2011). Consequences of parental divorce for child development. American Sociological Review, 76(3), ss. 487-511. https://doi.org/10.1177/00031224114077
• Koerner, S. S., Wallace, S., Lehman, S. J., & Raymond, M. (2002). Mother-to-daughter disclosure after divorce: Are there costs and benefits?. Journal of Child and family Studies, 11(4), ss. 469-483. https://doi.org/ 10.1023/A:1020987509405
• Kurtman, E. (2019). Anne- babası boşanmış ve boşanmamış çocuklarda ayrılık anksiyetesi ve depresyon düzeylerinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Laletas, S., & Khasin, M. (2021). Children of high conflict divorce: Exploring the experiences of primary school teachers. Children and Youth Services Review, 127, 106072. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2021.106
• Levkovich, I., & Eyal, G. (2020). ‘I’m caught in the middle’: preschool teachers’ perspectives on their work with divorced parents. International Journal of Early Years Education, 29(2), ss. 184-198. https://doi.org/ 10.1080/09669760.2020.1779041
• Leung, P., Curtis, R. L., & Mapp, S. C. (2010). Incidences of sexual contacts of children: Impacts of family characteristics and family structure from a national sample. Children and Youth Services Review, 32(5), ss. 650-656. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2009.12.
• McNeely, C., & Falci, C. (2004). School connectedness and transition into and out of health-risk behabior among adolescents: a comparison of social belonging and teacher support. Journal of School Health, 74 (7), ss. 284-292. https://doi.org/ 10.1111/j.1746-1561.2004.tb08285.x
• Milli Eğitim Bakanlığı. (2019). Milli eğitim bakanlığı ortaöğretim kurumları yönetmeliği. https://ogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2019_09/13111232_YONETMELYK.pdf
• Milli Eğitim Bakanlığı. (2020). Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yönetmeliği. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/08/20200814-2.htm
• Morrison, S. C., Fife, S.T., & Hertlein, K.M. (2017) Mechanisms behind prolonged effects of parental divorce: A phenomenological study. Journal of Divorce & Remarriage, 58(1), ss. 44-63. https://doi.org/10.1080/10502556.2016.1262652
• Odis, A. I. (2021). Effects of divorce on women and children. Texila International Journal of Public Health, 9 (1), ss.1-14. https://doi.org/ 10.21522/TIJPH.2013.09.01.Art001
• Onar, G., Odabaş, İ. S., & Canbolat, Z. (2021). Adolesan döneminin psikolojik profili, sorunları ve koruyucu sağlık hizmetleri. Turkey Health Literacy Journal, 2(1), ss. 52-66. http://saglikokuryazarligidergisi.com/index.php/soyd/article/view/41/36
• Öksüzler-Cabılar, B. & Yılmaz, A. (2022). Boşanma ve boşanma sonrası uyum: Tanımlar, modeller ve uyumun değerlendirilmesi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 14 (1), ss. 1-11. https://doi.org/10.18863/pgy.910766
• Öngider, N. (2006). Evli ve boşanmış ailelerde algılanan ebeveyn kabul veya reddinin çocuğun psikolojik uyumu üzerindeki etkileri [Doktora tezi, Ege Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi
• Öngider-Gregory, N. (2016). Boşanma mı yoksa çocuk için evliliği sürdürmek mi? Çocuğun psikolojik uyumu açısından önemli bir soru. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 8(3), ss. 275-289. https://doi.org/10.18863/pgy.238189
• Özakar-Akça, S. O., & Selen, F. (2016). Erkek ergenlerde riskli davranışlar: Bir lise örneği. TAF Preventive Medicine Bulletin, 15 (3), ss. 206- 212.https://www.academia.edu/50852342/Risky_behaviors_of_adolescent_bo ys_A_high_school_sample
• Öztürk, S. (2006). Anne-babası boşanmış 9-13 yaşlarındaki çocuklar ile aynı yaş grubundaki anne-babası boşanmamış çocukların benlik saygısı ve kaygı düzeyleri ilişkisi [Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Perrig-Chiello, P., Hutchison, S., & Morselli, D. (2014). Patterns of psychological adaptation to divorce after a long-term marriage. Journal of Social and Personal Relationships, 32 (3), ss. 386-405. https://doi.org/10.1177/0265407514533769
• Rejaän, Z., van der Valk, I. E., & Branje, S. (2021). Postdivorce coparenting patterns and relations with adolescent adjustment. Journal of Family Issues, 43(7), ss. 1-21. https://doi.org/ 10.1177/0192513X211030027
• Sakallı, N. (2016). Sosyal etkiler kim kimi nasıl etkiler? (5. Baskı). Ankara: İmge Kitabevi
• Santrock, J.W. (2012). Yaşam boyu gelişim: gelişim psikolojisi (G. Yüksel, Çev. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Sever, I., Guttmann, J., & Lazar, A. (2007). Positive consequences of parental divorce among Israeli young adults: A long-term effect model. Marriage & Family Review, 42(2), ss. 7-28. https://doi.org/ 10.1300/J002v42n02_02
• Sun, Y. (2001). Family enviromentand adolescents’ well-being before and after parents’marital disruption a longitudinal analysis. Journal of Marriage and Family, 63(3), ss. 697-713. htpps://doi.org/ 10.1111/j.1741-3737.2001.00697.x
• Song, C., Benin, M. & Glick, J. (2012) Dropping out of high school: The effects of family structure and family transitions. Journal of Divorce and Remarriage, 53(1), ss. 18-33. https:// doi.org/ 10.1080/10502556.2012.635964
• Şentürk, Ü. (2006). Parçalanmış aile çocuk ilişkisinin sebep olduğu sosyal problemler (Malatya uygulaması) [Doktora tezi, İnönü Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Tanrıverdi, D. & Özgüç, S. (2019). Parçalanmış ve tam aileye sahip çocukların ergenlerin şiddete yönelik tutumları ve saldırganlık davranışlarının karşılaştırılması. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 10 (3), ss. 165-172. https://doi. org/10.14744/phd.2019.47450
• Taylor, R., & Andrews, B. (2009). Parental depression in the context of divorce and the impact on children. Journal of Divorce & Remarriage, 50(7), ss. 472-480. https://doi.org/ 10.1080/10502550902970579
• Türkaslan, N. (2007). Boşanmanın çocuklar üzerine olumsuz etkileri ve bunlarla baş etme yolları. Aile ve Toplum Eğitim, Kültür ve Araştırma Dergisi, 3 (11), ss. 99-108. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/198238
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Evlenme ve boşanma istatistikleri, 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Evlenme-ve-Bosanma-Istatistikleri-2023-53707
• Üreyen, S. (2019). Ortaöğretim yönetici ve öğretmenlerinin parçalanmış aile çocuklarının eğitiminde karşılaştığı sorunlar [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Üreyen, S., & Ünal, A. (2022). Ortaöğretim yönetici ve öğretmenlerinin parçalanmış aile çocuklarının eğitiminde karşılaştığı sorunlar. Trakya Eğitim Dergisi, 12 (1), ss. 148-164.https:// doi.org/ 10.24315/tred.880367
• Üzbe-Atalay, N., & Kurt-Ulucan, T. (2018). Kendini toparlama gücü gelişim süreci: Ebeveynleri boşanmış ergenler üzerinde nitel bir çalışma. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 16 (2), ss. 176-196. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/606500
• Ver Ploeg, M. (2002). Children from disrupted families as adults: family structure, college attendance and college completion. Economics of Education Review, 21(2), ss.171-184. https:// doi.org/10.1016/s0272-7757(00)00050-9
• Yanar, K., & İlhan, T. (2022). Boşanmış aile çocuklarında boşanmanın etkileri ve travma sonrası büyüme: Nitel bir çalışma. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6 (12), ss. 172-186. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2421857
• Yıldırım, A.,& Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Seçkin Yayıncılık
• Yıldırım, O., Demir, Y., Sağlam, Ü., Subaşı, M., & Yılmaz, A. R. (2021). Çocuk ve ergenlerde risk faktörü: Boşanma. On Dokuz Mayıs Üniversitesi Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi, 1(2), ss. 79-96. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2339487
• Yoo, H., Feng, X., & Day, R. D. (2013). Adolescents’ empathy and prosocial behavior in the family context: A longitudinal study. Journal of youth and adolescence, 42 (12), ss. 1858-1872. https://doi.org/10.1007/s10964-012-9900-6
• Wallerstein, J. S., & Lewis, J. M. (2004). The unexpected legacy of divorce: report of a 25-year study. Psychoanalytic Psychology, 21(3), ss. 353-370. https://doi.org/ 10.1037/0736-9735.21.3.353
• Winkle, L.V.(2010). Do age and the time of parental divorce and gender impact academic performance among high school sophomores?. [Doctoral dissertation, University of Capella]. ProQuest Dissertations and Theses Global.