A Sociological Study on the Precarization Experiences of Employees in Rights-Based Non-Governmental Organizations

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 4, 96 - 117, 29.12.2025

Ömer Karahan

https://doi.org/10.18037/ausbd.1539774

Öz

In recent years, neoliberal policies have made the working conditions of experts/professionals working in rights-based Non-Governmental Organizations (NGOs) precarious. The purpose of this research is to explore and interpret the experiences of experts working on rights-based NGO projects in Türkiye. The research is a qualitative research with a phenomenological design, the data of which was collected through semi structured interviews with six expert-professional participants who work/have worked on a project basis in rights-based NGOs in different cities of Türkiye in September-October 2022. The data obtained in the research were analyzed systematically and descriptively. The findings were interpreted from the perspective of the sociology of work and especially within the framework of Guy Standing's concepts of precariat and precarization. Three different themes emerged in the findings. These themes are working in rights-based NGOs as a competitive field and entering the field, flexible and insecure work in rights-based NGOs, working in the rights-based field despite everything. The results of the research reveal that expert-professional individuals working/having worked in project-based NGOs in the rights-based field in Türkiye are in an intense precarization process, especially due to working in projects, and have similar experiences with the precariat in their processes of inclusion in the labor market. The research has made original contributions to the literature in terms of making visible the problems of rights-based NGO employees regarding their precarization experiences in the Türkiye context and conceptualizing it as a precarized labor form.

Anahtar Kelimeler

Precariat , precarization , rights-based approach , non-governmental organization (ngo) , ngo employees , sociology of work

Hak Temelli Sivil Toplum Kuruluşu Çalışanlarının Prekaryalaşma Deneyimleri Üzerine Sosyolojik Bir Araştırma

Öz

Son yıllarda hak temelli alanda faaliyet gösteren Sivil Toplum Kuruluşlarında (STK) çalışan uzman-profesyonel kişilerin çalışma koşullarında prekaryalaşmaya dair belirtiler dikkat çekmeye başlamıştır. Bu durumun günümüzde küreselleşmenin politik bir yansıması olarak ortaya çıkan neoliberal politikalardan kaynaklandığı ve bu politikaların Türkiye’deki emek piyasası içerisinde yer alan kişilerin çalışma koşullarını da etkilediği düşünülmektedir. Buradan hareketle, Türkiye’de hak temelli STK’lerde proje bazlı çalışan/çalışmış uzman-profesyonel kişilerin çalışma deneyimlerinin neler olduğunun keşfedip yorumlanması bu araştırmanın temel amacını oluşturmuştur. Araştırma, Türkiye’nin farklı kentlerinde hak temelli alanda faaliyet gösteren STK’lerde proje bazlı çalışan/çalışmış uzman-profesyonel altı katılımcı ile 2022 yılı Eylül-Ekim aylarında yarı yapılandırılmış görüşmelerle verileri toplanan, fenomenolojik desenli, nitel bir araştırmadır. Araştırmada elde edilen veriler sistematik ve betimsel olarak analiz edilmiştir. Bulgular çalışma sosyolojisi perspektifinden ve özellikle Guy Standing’in prekarya ve prekaryalaşma kavramları çerçevesinde yorumlanmıştır. Bu araştırmanın kapsam ve sınırlılıkları çerçevesinde; araştırmanın katılımcılarından elde edilen araştırma bulguları sonucunda, birbirini bir süreç şeklinde takip eden üç farklı tema ortaya çıkmıştır. Bu temalar; rekabet alanı olarak hak temelli STK’lerde çalışmak ve alana giriş, hak temelli STK’lerde esnek ve güvencesiz çalışma, her şeye rağmen hak temelli alanda çalışmadır. Araştırmanın sonuçları, Türkiye’de hak temelli alanda proje bazlı faaliyet gösteren STK’lerde çalışan/çalışmış uzman-profesyonel kişilerin özellikle proje bazlı çalışmaktan kaynaklı yoğun prekaryalaşma süreci içerisinde olduklarını ve bu kişilerin emek piyasasına dâhil olma süreçlerinde prekarya ile benzer deneyimler yaşadıklarını ortaya koymaktadır. Araştırma, hak temelli STK çalışanlarının Türkiye bağlamında prekaryalaşma deneyimlerine dair problemlerini görünür kılması ve prekaryalaşan bir emek formu olarak kavramsallaştırması bakımından literatüre özgün katkılar sunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Prekarya , Prekaryalaşma , Hak Temelli Yaklaşım , Sivil Toplum Kuruluşu (STK) , STK Çalışanları , Çalışma Sosyolojisi

Kaynakça

• Aca, Z. ve Akdamar, E. (2022). Türkiye'de insana yakışır iş: Bağlam, kavramsallaştırma ve değerlendirme: Bir alan araştırması. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 20 (1), 271-291. https://doi.org/10.11611/yead.1037757
• Açıkkol, N. E. ve Keskin, Ş. (2020). Türkiye’de sivil toplum örgütlerinde gönüllü ve ücretli çalışan haklarının gözlem raporu: Emek mi? Sömürü mü?. Universus Sosyal Araştırmalar Merkezi. https://www.stgm.org.tr/e-kutuphane/turkiye-sivil-toplumunda-gonullu-ucretli-calisan-haklarinin-gozlem-raporu
• Açıkkol, N.E. ve Yılmaz, S. (2021). Türkiye’de hak temelli sivil toplum örgütlerinde çalışan haklarının mevcut durumu. Universus Sosyal Araştırmalar Merkezi. https://www.stgm.org.tr/e-kutuphane/turkiyede-hak-temelli-sivil-toplum-orgutlerinde-calisan-haklarinin-mevcut-durumu
• Baker, C. (2014). The local workforce of international intervention in the Yugoslav Successor States: ‘Precariat’ or ‘projectariat’? Towards an agenda for future research. International Peacekeeping, 21 (1), 91-106. https://doi.org/10.1080/13533312.2014.899123
• Bakır, H. ve Eroğlu, E. (2019). Esnek ve güvencesiz çalışma bağlamında Türkiye’de araştırma görevlisi olmak. Çalışma ve Toplum, 1 (60), 155-178. https://www.calismatoplum.org/makale/esnek-ve-guvencesiz-calisma-baglaminda-turkiyede-arastirma-gorevlisi-olmak/
• Bayraktar, F. (2017). Neo-liberalleşme, sivil toplum kuruluşları ve ‘projecilik’: Eleştirel bir bakış. Amme İdaresi Dergisi, 50 (2), 105-142. https://ammeidaresi.hacibayram.edu.tr/ArticleRead?id=1a68e5f4-ade5-6ed1-d4bf-273e55510750
• Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Grubu. (2003, Eylül). The human rights based approach to development cooperation towards a common understanding among UN Agencies. https://unsdg.un.org/resources/human-rights-based-approach-development-cooperation-towards-common-understanding-among-un
• Bourdieu, P. (2006). Karşı ateşler. Yapı Kredi Yayınları.
• Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni. Siyasal Kitabevi.
• Creswell , J. W. (2017). Araştırma deseni: Nicel, nitel ve karma yöntem yaklaşımları. Eğiten Kitap.
• Çiftçi, C. (2012). Kadın ve kadın sivil toplum kuruluşlarının güçlendirilmesi projesi sivil toplum: Kökenler, örgütlenme ve çalışma yaklaşımları (kamu personeli için). Kalkınma Kütüphanesi. https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/dokuman/kadin-ve-kadin-sivil-%20toplum-kuruluslarinin-guclendirilmesi-projesi-sivil-toplum-kokenler-orgutlenme-ve-calisma-%20yaklasimlari-kamu-personeli-icin/1701
• Çiğdem, S. ve Erdoğan, E. (2019). Medya endüstrisinde yeni bir prekarizasyon süreci olarak freelance çalışma. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi 7 (2), 159-169.
• Dedeoğlu, S., Sefa-Bayraktar, S. ve Çetinkaya, Ö. (2019). Yoksulun umudu çocuk: Türkiye’de Suriyeli tarım işçisi çocuklar. Çalışma ve Toplum, 4 (63), 2585-2610. https://www.calismatoplum.org/makale/yoksulun-umudu-cocuk-turkiyede-suriyeli-tarim-iscisi-cocuklar/
• Gerster, K.A. (2013). Palestinian non-governmental organizations: Their socio-economic, social and political impact on Palestinian society. Rosa Luxemburg Stiftung. http://rosalux.ps/palestinian-non-governmental-organizations-379/
• Gökmen, Ö. (Ed.). (2011). Türkiye’de hak temelli sivil toplum örgütleri: Sorunlar ve çözüm arayışları. (2. Basım). Sivil Toplum Geliştirme Merkezi. https://www.stgm.org.tr/yayinlar/turkiyede-hak-temelli-sivil-toplum-orgutleri-sorunlar-cozum-arayislari
• Greer, I., Samaluk, B. ve Umney, C. (2019). Toward a precarious projectariat? Project dynamics in Slovenian and French social services. Organization Studies, 40 (12), 1873-1895. https://doi.org/10.1177/0170840618800109
• Groenewald, T. (2004). A phenomenological research design illustrated. International Journal of Qualitative Methods, 3 (1), 42-55. https://doi.org/10.1177/160940690400300104
• Guba, E.G. (1981). Criteria for assessing the trustworthiness of naturalistic inquiries. ERIC/ECTJ Annual Review Paper, 29 (2), 75-91.
• Güllüpınar, F. ve Gökalp, E. (2014). Neoliberal zamanın ruhu, yaşam boyu öğrenme ve istihdam ilişkileri: Yaşam boyu öğrenme politikalarının eleştirel bir analizi. Mülkiye Dergisi, 38 (2), 67-92. https://earsiv.anadolu.edu.tr/xmlui/handle/11421/14003
• Güner, D. (2019). Türkiye’de sivil toplum çalışanları: Neoliberalizm, özneleşme ve karşı tutumlar [Yayımlanmamış Doktora tezi]. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi.
• Jałocha, B. (2016, Eylül). Projectocracy or projectariat? How project work shapes working conditions in public, non-govermental and business sectors [Paper presentation]. 9th Annual EuroMed Academy of Business, Warsaw, Poland.
• Joynt, K. ve Webster, E. (2016). The growth and organization of a precariat: Working in the clothing industry in Johannesburg's inner city. İçinde R. Lambert ve A. Herod (Ed.). Neoliberal capitalism and precarious work: Ethnographies of accommodation and resistance (ss. 43-71). Edward Elgar Publishing
• Kalleberg, A. L. (2009). Precarious work, insecure workers: Employment relations in transition. American Sociological Review, 74 (1), 1-22. https://doi.org/10.1177/000312240907400101
• Kan, E. (2020). Weaving subjectivity at the crossroads of volunteerism and professionalism: Coping with precarity in a health care NGO [Unpublished Master dissertation]. Sabancı University.
• Kumwenda, Y. (2016). Casualisation of labour in the Zambian mining industry with specific reference to Mopani Copper Mines Plc [Unpublished Master dissertation]. University of the Witwatersrand.
• Kurt, S. ve Taş, H. Y. (2015). Sivil toplum örgütlerinde profesyonel ve gönüllü çalışma ilişkileri: Tehditler ve fırsatlar. Hak-İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi. 4 (8), 199-214.
• Libal, K. R. ve Harding, S. (2015). Human rights-based community practice in the United States. Springer.
• Lincoln, Y.S. ve Guba, E.G. (1985). Establishing trustworthiness. İçinde Y.S. Lincoln ve E.G. Guba (Ed.). Naturalistic inquiry (ss. 289-331). Sage Publications.
• Marshall, G. (1999). Sosyoloji sözlüğü. (O. Akınhay ve D. Kömürcü, Çev.: 2. Basım) Bilim ve Sanat Yayınları.
• Mikołajczak, P. (2021). Do nonprofit organizations experience precarious employment? The impact of NGO commercialization. Public Organization Review, 21 (3), 595-609. https://doi.org/10.1007/s11115-021-00512-w
• Mikuš, M. (2015). Indigenizing “civil society” in Serbia; What local fundraising reveals about class and trust. Focaal: Journal of Global and Historical Anthropology, 2015 (71), 43-56. https://doi.org/10.3167/fcl.2015.710105
• Palęcka, P. P. ve Płucienniczak, A. (2020). We’re in this together: Framing contest over the precariat in the third sector in Poland. Polish Sociological Review, 212 (4), 461-475. https://doi.org/10.26412/psr212.05
• Pascucci, E. (2018). The local labour building the international community: Precarious work within humanitarian spaces. Environment and Planning A: Economy and Space, 51 (3), 743-760. https://doi.org/10.1177/0308518X18803366
• Polat, B. D. (2020). The frontline workers in I/NGOs: A multi-layered precarity [Unpublished Master dissertation]. Koç University.
• Pozniak, R. (2020). Affective labor within the local humanitarian workscape. Movements: Journal for Critical Border Regime Studies, 5 (1), 55-73. https://movements-journal.org/issues/08.balkanroute/03.pozniak--affective-labor-within-the-local-humanitarian-workspace.html
• Roth, R., Steedman, M. ve Condratto, S. (2015). The casualization of rork and the rise of precariousness in Sudbury’s nickel mining Industry [Paper presentation]. 33th International Labour Process Conference, Sudbury, Canada.
• Salamon, L.M. ve Anheier, H. K. (1992). In search of the non-profit sector I: The question of definitions. Voluntas: International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations, 3 (2), 125-151.
• Sart, G. (2017). Fenomenoloji ve yorumlayıcı fenomenolojik analiz. İçinde N. Seggie ve Y. Bayyurt (Ed.). Nitel araştırma: Yöntem, teknik, analiz ve yaklaşımları (ss. 70-81). Anı Yayıncılık.
• Sennett, R. (2008). Karakter aşınması: Yeni kapitalizmde işin kişilik üzerindeki etkileri. Ayrıntı Yayınları.
• Sennett, R. (2011). Yeni kapitalizmin kültürü. Ayrıntı Yayınları.
• Standing, G. (2014). Understanding in the precariat through labour and work. Development and Change, 45 (5), 963-980. https://doi.org/10.1111/dech.12120
• Standing, G. (2017). Prekarya bildirgesi: Hakların kısıtlanmasından yurttaşlığa. İletişim Yayınları.
• Standing, G. (2018). The precariat: Today’s transformative class?. Development, 61 (1-4), 115-121. https://doi.org/10.1057/s41301-018-0182-5
• Standing, G. (2020). Prekarya: Yeni tehlikeli sınıf. İletişim Yayınları.
• Şahankaya-Adar, A. (2018). Türkiye’de yeni prekarya Suriyeli işgücü mü?. Çalışma ve Toplum, 1 (56), 13-36. https://www.calismatoplum.org/makale/turkiyede-yeni-prekarya-suriyeli-isgucu-mu/
• Tripathy, S. (2022, Mart). Are inter-state migrant workers a part of the precariat? [Paper presentation]. International Sociological Association E-Symposia, Madrid, Spain.
• Türkiye Cumhuriyeti Kalkınma Bakanlığı. (2018). On birinci kalkınma planı: Kalkınma sürecinde sivil toplum kuruluşları özel ihtisas komisyonu raporu. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2020/04/KalkinmaSurecindeSivilToplumKuruluslariOzelIhtisasKomisyonuRaporu.pdf
• Yolvermez, B. (2025). Türkiye’de insana yakışır iş ve ekonomik büyümenin görünümü. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 27 (48), 447-473. https://doi.org/10.18493/kmusekad.1512446