Türkiye’nin Denizyolu Taşımacılığına İlişkin Lojistik Performansı: Mevcut Durum ve Stratejik Öneriler

Öz

Bu çalışma, Türkiye’nin denizyolu taşımacılığı alanındaki lojistik performansını analiz etmeyi ve sektörel gelişim olanaklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Üç tarafı denizlerle çevrili olan ve kıtalar arası geçiş güzergâhında bulunan Türkiye, coğrafi konumunun sunduğu doğal avantajlar sayesinde denizyolu taşımacılığında stratejik bir potansiyele sahiptir. Dış ticarette en fazla kullanılan taşıma modu olan denizyolu, Türkiye açısından liman altyapısı ve yük elleçleme verimliliği bakımından olumlu bir tablo sunmaktadır. Ancak, taşıma filosunun ölçeği, tersane üretim gücü ve küresel ölçekte bilinirliğe sahip lojistik markaların eksikliği gibi alanlarda sınırlılıklar dikkat çekmektedir. G20 ülkelerine ait güncel verilerle yapılan karşılaştırmalar, Türkiye’nin bazı göstergelerde rekabetçi bir yapıya sahip olduğunu ortaya koyarken; gemi inşası, geri dönüşüm faaliyetleri ve liman kullanım sıklığı gibi alanlarda performansını artırması gerektiğini göstermektedir. 2023 yılı Lojistik Performans Endeksi’nde 38. sırada yer alması, Türkiye’nin mevcut potansiyelini yeterince yansıtamadığını göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, nitelikli iş gücünün geliştirilmesi, kamu ve özel sektörün koordineli çalışması ile mobil liman uygulamaları gibi yenilikçi çözümler üzerinden Türkiye’nin küresel ölçekte rekabet gücünü artırmasına ve bölgesel bir lojistik merkez hâline gelmesine katkı sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye’de denizyolu taşımacılığı
• denizyolu taşımacılığının lojistik performansı
• Türkiye’nin lojistik performansı

Logistics Performance of Turkey in Relation to Maritime Transport: Current Situation and Strategic Recommendations

Öz

This study aims to analyze Turkey’s logistics performance in maritime transportation and to identify opportunities for sectoral development. Surrounded by seas on three sides and located along an intercontinental transit corridor, Turkey holds strategic potential in maritime logistics due to its advantageous geographical position. As the most frequently used mode of transportation in foreign trade, maritime transport offers a favorable outlook for Turkey, particularly in terms of port infrastructure and cargo handling efficiency. However, certain limitations persist in areas such as the scale of the merchant fleet, shipyard production capacity, and the absence of globally recognized logistics brands. Comparative analyses based on up-to-date data from G20 countries reveal that while Turkey demonstrates competitiveness in specific indicators, improvements are needed in shipbuilding, recycling operations, and port traffic frequency. Turkey’s 38th place ranking in the 2023 Logistics Performance Index indicates that the country has not yet fully realized its potential. In this context, the study aims to contribute to enhancing Turkey’s global competitiveness in maritime transportation and supporting its ambition to become a regional logistics hub through strategies focused on developing skilled human resources, fostering public-private sector collaboration, and promoting innovative solutions such as mobile port applications.

Anahtar Kelimeler

• Maritime transport in Turkey
• logistics performance of maritime transport
• logistics performance of Turkey

Kaynakça

1. Öçal, B. (2023). Türkiye ve G8 Ülkelerinin Deniz Ticaret Filoları ve Limanlarının Karşılaştırılması. Yalvaç Akademi Dergisi, 8(1), 20-30.
2. Çalışkan, N. (2019). Uluslararası denizyolu taşımacılığının Türkiye dış ticaretine etkisinin analizi ve diğer taşıma modlarıyla rekabeti (Yüksek lisans tezi). Erişim adresi: file:///C:/Users/%C3%96zcan/Downloads/596728%20(5).pdf
3. Denizcilik Genel Müdürlüğü. (2024). Denizcilik Genel Müdürlüğü haber bülteni (Sayı: Y-045 ). Erişim adresi: https://denizcilik.uab.gov.tr/uploads/pages/aylik-yayinlar/dgm-yuk-istatistikleri-haber-bulteni-subat-2024.pdf
4. Develi, E. İ. (2021). Lojı̇stı̇k Türlerı̇nden Denı̇zyolu Taşımacılığı ve Türkı̇ye Pazarı Özelı̇nde Bı̇r Durum (GZFT) Analı̇zı̇. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(42), 1640-1661.
5. Dikmen, B. B. (2021). Türkiye’de Denizyolu Yük Taşımacılığı Hizmeti Veren İşletmelerin Finansal Performanslarının Oran Analizi Yöntemi İle İncelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 24(1), 151-161.
6. Doğan, A. (2017). Algılanan liderlik tarzının üretkenlik karşıtı iş davranışlarının ortaya çıkmasındaki etkisinde örgüt kültürünün rolü: lojistik endüstrisinde bir araştırma (Doktora tezi). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
7. Dönmez, Ö. (2021). Türkiye’de organik tarım ürünlerinin yasal farkındalığı ile lojistik performansı üzerine bir araştırma ve model önerisi (Yüksek lisans tezi). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
8. Elbırlık, G. (2008). Türk lojistik sektöründe denizyolu taşımacılığının önemi ve sorunları (Yüksek lisans tezi). Erişim adresi: https://acikerisim.deu.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.12397/11251/226838.pdf?sequence=1&isAllowed=y

9. Fava, M. (2022, 09 Mayıs). The list of the oceans with data and statistics about surface area, volume, and average depth [Blog yazısı]. Erişim adresi: https://oceanliteracy.unesco.org/ocean/
10. Gönel, G. (2007). Deniz taşımacılığında lojistik sisteminin performans ölçümü ve bir uygulama (Yüksek lisans tezi). Erişim adresi: https://acikerisim.uludag.edu.tr/server/api/core/bitstreams/2e3dbeb0-6c4b-4faa-b4dd-66d10aad74a6/content
11. Gül, S. S. ve Nizam, Ö. K. (2021). Sosyal Bilimlerde İçerik ve Söylem Analizi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 42, 181-198. https://doi.org/10.30794/pausbed.803182
12. İstanbul ve Marmara, Ege, Akdeniz, Karadeniz Bölgeleri Deniz Ticaret Odaları. (2024). Denizcilik sektör raporu. Erişim adresi: https://www.denizticaretodasi.org.tr/media/SharedDocuments/sektorraporu/2024/Denizcilik%20Sekt%C3%B6r%20Raporu%202023_web2.pdf
13. Kiremitçi, S. (2011). Denizyolu yük taşımacılığında rotalama ve çizelgeleme (Doktora tezi). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
14. Koçak, R. D. (2020). Lojistiğin tarihi gelişimi: Askeri Gereksinimlerden İşletme Lojistiğine ve Tedarik Zinciri Yönetimine Evrilme Süreci. Journal of Yaşar University, 15(58), 246-258. https://doi.org/10.19168/jyasar.647095
15. Mediterranean Shipping Company. (2024). Navigating successful shipping logistics. Erişim Adresi: https://www.msc.com/en/lp/blog/logistics/logistics-definition-and-types-explained
16. Öçal, B. (2023). Türkiye ve G8 Ülkelerinin Deniz Ticaret Filoları Ve Limanlarının Karşılaştırılması. Yalvaç Akademi Dergisi, 8(1), 20-30.
17. Özdemir, Ö. (2009). Denizyolu yük taşımacılığında maliyetler ve bir uygulama (Doktora tezi). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
18. T.C. Ticaret Bakanlığı. (2024). Dış ticaret lojistiği. Erişim Adresi: https://ticaret.gov.tr/data/5b87bf9113b8761160fa1258/D%C4%B1%C5%9F%20Ticaret%20Lojisti%C4%9Fi%202024.pdf
19. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2024). 2024 yılı yatırım programı. Erişim Adresi: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2024/01/2024-Yili-Yatirim-Programi-17012024.pdf
20. United Nations Conference on Trade and Development. (t.y.). UNCTADstat data centre. Erişim Adresi: https://unctadstat.unctad.org/datacentre/
21. Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üreticileri Derneği. (2024). Gemi adamı olabilme kriterleri değişiyor. Erişim Adresi: https://www.utikad.org.tr/Detay/Sektor-Haberleri/36238/gemi-adami-olabilme-kriterleri-degisiyor
22. Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üreticileri Derneği. (2022). Lojistik sektörü raporu. Erişim Adresi: https://www.utikad.org.tr/images/HizmetRapor/utikadlojistiksektoruraporu2022-857.pdf
23. Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üreticileri Derneği. (2011). Lojistik ne demek? Erişim Adresi: https://www.utikad.org.tr/Detay/Sektor-Haberleri/7679/lojistik-ne-demek
24. United Nations. (2023). Revıew of marıtıme transport 2023 (Yayın no. UNCTAD/RMT/2023). Erişim Adresi: https://unctad.org/system/files/official-document/rmt2023_en.pdf
25. Willige, A. (2024, 15 Şubat). These are the world’s most vital waterways for global trade [Blog yazısı]. Erişim Adresi: https://www.weforum.org/agenda/2024/02/worlds-busiest-ocean-shipping-routes-trade/
26. World Bank. (2023). Logistics performance index (LPI). Erişim Adresi: https://lpi.worldbank.org/international
27. World Bank. (2023). Sustainable development in shipping and ports. Erişim Adresi: https://www.worldbank.org/en/topic/transport/brief/sustainable-development-in-shipping-and-ports