Children in Social Media: Example of Children's YouTube Channels

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 3, 257 - 280, 25.09.2025

Özlem Garip

https://doi.org/10.18037/ausbd.1599073

Öz

Social media, defined as multi-faceted interactive communication, has emerged with developments in information and communication technologies and is also used extensively by children. YouTube, one of the social media platforms actively used by children, contains channels specifically for children. The aim of this study is to analyze the content of YouTube children's channels to identify any violations of children's privacy, behaviors that may cause physical or emotional harm to children, child labor exploitation, and any other negative aspects that may serve as examples. The study was conducted using qualitative content analysis. Thirty-six videos—the three most popular and three newest videos—from the six channels with the most subscribers on YouTube that broadcast content for children were subjected to qualitative content analysis using the Maxqda24 program. The analysis resulted in sixteen codes and five categories. The analysis concluded that the videos shared personal information about children, depicted parents engaging in emotional and physical abuse toward children, objectified children through brand displays and promotions, exploited their labor, and contained numerous behaviors inconsistent with general social norms, thereby potentially setting negative examples for viewers.

Anahtar Kelimeler

Child , social media , YouTube , neglect and abuse

Sosyal Medyada Çocuk: Çocuk YouTube Kanalları Örneği

Öz

Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler ile ortaya çıkan ve çok yönlü etkileşimli iletişim olarak tanımlanan sosyal medya çocuklar tarafından da yoğun olarak kullanmaktadır. Çocukların aktif olarak kullandığı sosyal medya platformlarından biri olan YouTube çocuklara özel kanallar içermektedir. Bu çalışmanın amacı YouTube çocuk kanallarının içeriklerinin analiz edilerek, çocukların özel hayatının ihlali, çocuğa yönelik fiziksel ve duygusal zarar verici davranışlar içerme durumu, çocuk emeği sömürüsü ve varsa örnek oluşturabilecek olumsuzlukları tespit etmektir. Çalışma Nitel İçerik Analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. YouTube’da çocuklar için yayın yapan en çok abonesi olan altı kanalda yayınlanan en popüler üç ve en yeni üç olmak üzere otuz altı video Maxqda24 programı aracılığı ile nitel içerik analizine tabi tutulmuştur. Yapılan analiz sonucunda on altı kod ve beş kategoriye ulaşılmıştır. Yayınlanan videolarda çocuklara ait kişisel bilgi paylaşımı yapıldığı, ebeveynin çocuğa yönelik duygusal ve fiziksel kötü davranışlarda bulunduğu, marka gösterimi ve tanıtımları ile çocukların metalaştırıldığı, emeğinin sömürüldüğü ve videolarda genel toplumsal kurallara uygun olmayan birçok davranışın bulunmasıyla izleyenler açısından olumsuz örnek oluşturabildiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Çocuk , sosyal medya , YouTube , ihmal ve istismar

Etik Beyan

Bu çalışma kapsamı gereği etik kurul onayı gerektirmemektedir

Kaynakça

• Aksakallı, G. (2024). Sosyal Medya Algoritmaları ve Çocuklar Üzerindeki Etkisi. Erişim Tarihi: 22.11.2024. https://www.guvenliweb.org.tr/blog-detay/sosyal-medya-algoritmalari-ve-cocuklar-uzerindeki-etkisi
• Alruwaily, A., Mangold, C., Greene, T., Arshonsky, J., Cassidy, O., Pomeranz, J. L., & Bragg, M. (2020). Child Social Media İnfluencers and Unhealthy Food Product Placement. Pediatrics, 146(5).https://doi.org/10.1542/peds.2019-4057
• Altaş, A. (2023). “Sosyal Medyada Çocuğun Görünümünün Kişilik Hakları Bakımından Değerlendirmesi”. Bilişim Hukuku Dergisi 5, (1), 1-36. https://doi.org/10.55009/bilisimhukukudergisi.1223694.
• Atalay, G. E. (2019). Sosyal Medya ve Çocuk: “Babishko Family Fun TV” İsimli Youtube Kanalının Eleştirel Bir Analizi. Erciyes İletişim Dergisi(1), 179-202. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.484856
• Atmaca, S., & Akyol, M. (2021). Çocuk YouTuberların Sosyal Medyada Oluşturduğu reklam İçerikler. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 6(2), 521-543. https://doi.org/10.47107/inifedergi.978976
• Backlinko (2024). Erişim Tarihi: 5 Kasım 2024. https://backlinko.com/youtube-users
• Biricik, Z. (2022). Yeni İletişim Teknolojileri ile Değişen Çocukluk Kültürü: Dijital Çocukluk. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 12 (Dijitalleşme), 108-124. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1125228
• Berg, B. L. ve Lune, H. (2019). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (9.Bs.). (A. Arı, Çev. Ed.). Konya: Eğitim Yayınevi
• Boğa, E., & Sağlam, M. (2021). Dijital Ortamda Çocuk: Bir Çocuk Youtuber Kanalının İçeriksel Analizi. Erciyes İletişim Dergisi, 8(2), 643-664. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.889793
• Boyd, D. M., & Ellison, N. B. (2007). Social Network Sites: Definition, History, and Scholarship. Journal of Computer-Mediated Communication, 13(1), 210–230. https://doi.org/10.1111/j.1083-6101.2007.00393.x
• Cambridge Dictionary (t.y). Erişim Tarihi: 06 Kasım 2024. https://dictionary.cambridge.org/
• Carrêlo, C. (2022). YouTube Family Vlogging as a Promoter of Digital Child Labour: A Case Study on ‘The Bucket List Family’. Retrieved From, https://www.divaportal.org/smash/get/diva2:1668408/FULLTEXT02
• Cıngı, Y., & Kösedağ, M. S. (2024). Youtube’da Çocuk Emeği: İzleyici Çocuklar Perspektifinden Nitel Bir Araştırma. Erciyes İletişim Dergisi, 11(1), 181-203. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1349576
• Çelik, K. (2021). Bilgilenme, Eğlence ve İlişki Sürdürme Motivasyonlarının Sosyal Medya Kullanma Niyeti Üzerindeki Etkileri. Yönetim Ekonomi Edebiyat İslami Ve Politik Bilimler Dergisi, 6(2), 28-45. https://doi.org/10.24013/jomelips.1020599
• Çocuk güvenliğiyle ilgili politika (t.y). Erişim Tarihi: 25 Kasım 2024, https://support.google.com/youtube/answer/2801999?hl=tr
• Çubuk, S., & Erol, D. (2022). Erken çocukluk döneminde çocuk Youtube içerik üreticilerinin yayınladığı videoların, çocuğun duygusal istismarı açısından incelenmesi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 5(2), 453-474. https://doi.org/10.33400/kuje.1135119
• Demir, R. (2021). Çocuk Youtuberlar ve Paylaştıkları Videolar Üzerine Bir Doküman Analizi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uşak. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Erişir, R.M. (2023). Çocuk İşçiliği Kapsamında Türkiye’de Çocuk Youtuber’lar. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Ankara. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Freitas, B.M.S. Fernandes, N. Gaudenzi, P. Andrada, B.C. (2024). Between Play and Exploitation: What Is the Place of the Rights of Child YouTubers? Eur. J. Investig. Health Psychol, 14, 1197–1213. https://doi.org/10.3390/ ejihpe14050079
• Google (t.y). Erişim Tarihi: 06 Kasım 2024). https://support.google.com/accounts/answer/1350409?hl=tr&ref_topic=7189311&sjid=4784699426265811604-EU
• Gökdemir, A. (2020). İnstagram’ın Kuruluşu ve Gelişimi. Erişim Tarihi: 16.Ocak.2024. https://medyaakademi.com.tr/2020/03/21/instagramin-kurulusu-ve-gelisimi/
• Gökmen, E. (2024). Çocukları Hedef Alan YouTuber Videolarının Görüntü ve İçerik Parametreleri Açısından Analizi. Yeni Medya(16), 286-316. https://doi.org/10.55609/yenimedya.1437374
• Güçlü, İ. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri Teknik-Yaklaşım-Uygulama (2. Bs.). Ankara: Nika Yayınevi
• Kalaycı, S. Çiçek, E. Çocuk Hakları İhlali ve Çocuğun Ekonomik İstismarı. Sosyal Hizmet Sempozyumu 2013 içinde (s. 126-141)Yer: Kocaeli Üniversitesi. https://www.researchgate.net/publication/344226698
• Karabulut, Y. E., & Küçüksille, E. U. (2018). Twitter Profesyonel İzleme ve Analiz Aracı. Teknik Bilimler Dergisi, 8(2), 17-24. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/515997
• Karahisar, T., (2014). “İnternette Çocukları Bekleyen Riskler ve Medya Okuryazarlığı”, The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication, 4(4), 82-94. https://www.guvenliweb.org.tr/dosya/laSbf.pdf
• Karadoğan, U. C. (2019). “Çocuk ve Çocukluk” Kavramının Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi. Çocuk Ve Medeniyet, 4(7), 195-226.
• Karakoç, E., & Ünlü, T. T. (2021). Oyun mu İş mi? Youtube Kidfluencerları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz. TRT Akademi, 6(12), 468-493. https://doi.org/10.37679/trta.923833
• Karaman, H. & Ayhan, H. (2021). Çocuğa Yönelik Teknolojik İhmal Ve İstismar . Online Journal of Technology Addiction and Cyberbullying , 8 (1) , 43-59 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/ojtac/issue/63473/942837
• Karip, E. (2017). Eğitim Bilimine Giriş. Ankara: Pegem Akademi.
• Kuru, E. (2022). Yeni Sömürü Pratiklerinden Dijital Çocuk Emeği: Ebeveyn Algısı. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Meyerding, S. G., & Marpert, J. D. (2023). Modern pied pipers: Child social media influencers and junk food on YouTube–A study from Germany. Appetite, 181, 106382. https://doi.org/10.1016/j.appet.2022.106382
• Okumuş, V. ve Parlar, H., (2018). “Çocukların Sosyal Medya Kullanım Amaçları ve Ebeveyn Tutumları”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(33), 358-367. https://www.researchgate.net/publication/325194853
• Özek, E. (2024). Sosyal Medyada Benliğin Sunumu ve Mahremiyet Tartışmaları Bağlamında Çocuk Youtuberlar Üzerine Bir Analiz. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Ankara. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Pedagoji Derneği (2015). Çocuk ve Ekran. https://seksenorenortaokulu.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/63/12/755211/dosyalar/2020_02/13001221_Cocuk-ve-Ekran.pdf
• Sekmen, M. (2019). Çocuk Youtuber’larda Sorunlu Bir Alan: Tüketim ile Mahremiyetin Yitimi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(4), 3566-3584. https://doi.org/10.33206/mjss.509628
• Sığırcı, M. (2023). YouTube: Kim, Ne Zaman İcat Etti?. Erişim Tarihi: 16 Ocak 2024. https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/youtube-kim-ne-zaman-icat-etti#:~:text=YouTube'un%20%C4%B0cad%C4%B1,ve%20Jawed%20Karim%20taraf%C4%B1ndan%20kuruldu.
• Social Blade (2024). Top 500 YouTube Creators in Turkey sorted by Social Blade Rank Erişim Tarihi: 07 Kasım 2024. https://socialblade.com/youtube/lists/top/500/sb/all/TR
• Taner Y ve Gökler B. (2004). Çocuk İstismarı ve İhmali: Psikiyatrik Yönleri. Hacettepe Tıp Dergisi. 35, 82-6, https://actamedica.org/index.php/actamedica/article/view/188/166
• Tompson, T. N., Benz, J. K., & Agiesta, J. (2013). The digital abuse study: Experiences of teens and young adults. Associated Press-NORC Center for Public Affairs Research. https://apnorc.org/wp-content/uploads/2020/02/AP-NORC-Center-and-MTV_Digital-Abuse-Study_FINAL.pdf
• Tosun, E. (2024). Çocuklara Yönelik YouTube Videolarının Çocuğun cinsel İstismarı Açısından Değerlendirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 12(2), 733-763. https://doi.org/10.19145/e-gifder.1406181
• Tuncer, A. S., Özata, F. Z. Akar, E., ve Öztürk , M. C. (2013). Sosyal Medya. Özata, F. Z. (ed.) Anadolu Üniversitesi Yayınları. Erişim adresi: http://www.e-tahtam.com/~turgaybilgin/2017-2018-guz/SosyalMedya/sosmed.pdf
• Türkiye İstatistik Kurumu (2024). Hanehalkı Bilişim Teknolojileri (BT) Kullanım Araştırması 2024. Erişim Tarihi: 06 Kasım 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-(BT)-Kullanim-Arastirmasi-2024-53492
• Türkiye İstatistik Kurumu (2024). Güvenlik Birimine Gelen veya Getirilen Çocuk İstatistikleri 2023. Erişim Tarihi: 07 Kasım 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Guvenlik-Birimine-Gelen-veya-Getirilen-Cocuk-Istatistikleri-2023-53674
• Türkiye İstatistik Kurumu (2024). Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2024. Erişim Tarihi: 06 Kasım 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Cocuklarda-Bilisim-Teknolojileri-Kullanim-Arastirmasi-2024-53638
• Ulusoy, A. ve Bostancı, M. (2014). Çocuklarda Sosyal Medya Kullanımı ve Ebeveyn Rolü. International Journal of Social Science, 28, 559-572. DOI : 10.9761/JASSS2233
• Ünlükaya, A., Savaş, S., & Sucu, İ. (2021). YouTube Çocuk Kanallarında Bulunan Video İçeriklerindeki Temaların Ortaya Koyulmasına Yönelik Bir Çalışma. Journal of Business in The Digital Age, 4(1), 33-49. https://doi.org/10.46238/jobda.962705
• We Are Social (2024). Erişim Tarihi: 5 Kasım 2024. https://wearesocial.com/uk/blog/2024/01/digital-2024-5-billion-social-media-users/
• Wikipedi (2024). En Çok Abonesi Olan Türk YouTube Kanalları Listesi. Erişim Tarihi: 07 Kasım 2024. https://tr.wikipedia.org/wiki/En_%C3%A7ok_abonesi_olan_T%C3%BCrk_YouTube_kanallar%C4%B1_listesi
• World Health Organization (1999). Report of the Consultation on Child Abuse Prevention. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/65900/WHO_HSC_?sequence=1
• Yaman, Ş. (2023). Yotuber Çocuk Hesaplarının Çocuk Hakları Bağlamında Analiz Edilmesi ve Söz Sahiplikleri. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Giresun. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Yalçın, F.G. (2019). Erişim Tarihi: 06 Kasım 2024. https://digitalage.com.tr/kidfluencer-dunyasina-hos-geldiniz/
• Yıldırım Şen, İ, E. (2021). Dijital Okuryazarlık ve Sosyal Medya. Şahin, Y. L. (ed.). Anadolu Üniversitesi Yayınları. Erişim adresi: https://www.anadolu.edu.tr/uploads/anadolu/ckfinder/web/files/dijital-okuryazarlik-ve-sosyal-medya.pdf