Dindarlık Eğilimi ve Aile İçi Şiddet Farkındalığı Arasındaki İlişkide Toplumsal Cinsiyet Algısının Aracılık Rolü

Yıl 2026, Cilt: 26 Sayı: 1, 1 - 14, 28.03.2026

Ahmet Türk , Meral Öztürk , Olcay Tire

https://doi.org/10.18037/ausbd.1624748

https://izlik.org/JA77HD22LB

Öz

Bu araştırma dindarlık eğilimi ve aile içi şiddet farkındalığı arasındaki ilişkide toplumsal cinsiyet algısının aracılık rolünü incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın amacına uygun olarak tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmaya 18-70 yaş aralığında 463’ü (%68,9) kadın ve 209’u (%31,1) erkek olmak üzere 672 kişi katılmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması x̄=28,70±10,02’dir. Araştırmada veriler Kişisel Bilgi Formu, Dindarlık Eğilimi Ölçeği, Aile İçi Şiddet Farkındalığı Ölçeği ve Toplumsal Cinsiyet Algısı Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde Pearson korelasyon analizi ile PROCESS Makro regresyon analizleri kullanılmıştır. Bulgular, katılımcıların olumlu bir toplumsal cinsiyet algısına, yüksek düzeyde dindarlık eğilimi ve aile içi şiddet farkındalığına sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Dindarlık eğilimi ile aile içi şiddet farkındalığı ve toplumsal cinsiyet algısı arasında pozitif yönlü, toplumsal cinsiyet algısı ile aile içi şiddet farkındalığı arasında negatif yönlü anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Aracılık analizi sonucunda dindarlık eğilimi ve aile içi şiddet farkındalığı arasındaki ilişkide toplumsal cinsiyet algısının kısmi aracılık etkisine sahip olduğu saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Toplumsal cinsiyet , aile içi şiddet , dindarlık

The Mediating Role of Gender Perception in the Relationship Between Religious Tendency and Awareness of Domestic Violence

https://izlik.org/JA77HD22LB

Öz

This study examined the mediating role of gender perception in the relationship between religious tendency and awareness of domestic violence, utilizing a survey model in accordance with the purpose of the research. A total of 672 participants were included in the study, with 463 (68.9%) identifying as female and 209 (31.1%) as male, ranging in age from 18 to 70. The mean age of the participants was x̄=28.70±10.02. The data were collected using a Demographic Information Form, Religious Tendency Scale, Domestic Violence Awareness Scale and Perception of Gender Scale. Pearson correlation analysis and PROCESS Macro regression analyses were used to analyze the data. The findings revealed that the participants had a traditional gender perception, high level of religiousness tendency and domestic violence awareness. The findings indicated a positive significant relationship between religious tendency and awareness of domestic violence, and a negative significant relationship between gender perception and awareness of domestic violence. The results of the mediation analysis suggested that gender perception has a partial mediation effect in the relationship between religious tendency and domestic violence awareness.

Anahtar Kelimeler

Gender , domestic violence , religious tendency

Kaynakça

• Aksakoğlu, G. (2001). Sağlıkta araştırma teknikleri ve analiz yöntemleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları.
• Altınova, H. H., & Duyan, V. (2013). Toplumsal Cinsiyet Algısı Ölçeğinin geçerlik güvenirlik çalışması. Toplum ve Sosyal Hizmet, 24(2), 9-22.
• Atila-Demir, Y.A., & Nam, U. (2014). Kadına yönelik aile içi şiddeti önlemede erkeğin rolü. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(3), 211-227.
• Başar, F., & Demirci, N. (2015). Toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve şiddet. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 2(1), 41-52.
• Bates, E. A., Klement, K. R., Kaye, L. K., & Pennington, C. R. (2019). The impact of gendered stereotypes on perceptions of violence: A commentary. Sex Roles: A Journal of Research, 81(1-2), 34–43. https://doi.org/10.1007/s11199-019-01029-9
• Baygal, A. (2016). Şiddetin aile içi görünümleri. N. Adak (Ed.), Değişen Toplumda Değişen Aile: Sosyolojik Tartışmalar (ss. 177-199) içinde. Siyasal Kitabevi.
• Berktay, F. (2021). Tek tanrılı dinler karşısında kadın. Metis Yayınları.
• Bilican-Gökkaya, V. (2018). Toplumsal cinsiyet ve aile içinde kadına yönelik şiddet. Gece Kitaplığı.
• Bozkurt-Şener, E. (2011). Kadına yönelik aile içi şiddeti önlemede 4320 sayılı ailenin korunmasına dair kanun ve değerlendirilmesi [Uzmanlık Tezi]. T.C. Başbakanlık, Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü.
• Butler, J. (1990). Gender trouble: Feminism and the subversion of identity. Routledge.
• Cemallıoğlu, M. (2022). Din ve kadın ilişkisinin din sosyolojisi açısından incelenmesi. Eurasian Academy of Sciences Social Sciences Journal, (45), 113-128. https://doi.org/10.17740/eas.soc.2022.V45-09
• Chiona, T. T. (2017). Religion and gender based violence. LAMBERT Academic Publishing.
• Cochran, W.G. (1963). Sampling techniques. John Wiley and Sons, Inc.
• Connell, R. W. (1995). Masculinities. University of California Press.
• Creswell, J. W. (2013). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th Ed.). SAGE Publications.
• Çal, A., & Aydın-Avcı, İ. (2020). Hemşire ve ebe öğrencilerin toplumsal cinsiyet rol tutumları ile aile içi şiddete yönelik tutumları ve yaşam değerleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(2), 103-112. https://doi.org/10.47115/jshs.787564
• Düzel, B. (2020). Türkiye’de güncel toplumsal sorunlar bağlamında aile sorunları ve sosyal hizmet uygulamaları. E. Dikici, O. Tire & Z. Sevim-Adıgüzel (Ed.), Aile ve Sosyoloji (ss. 95-116) içinde. Eğitim Yayınevi.
• Ellison, C. G., & Anderson, K. L. (2001). Religious involvement and domestic violence among US Couples. Journal for the Scientific Study of Religion, 40, 269-286. http://dx.doi.org/10.1111/0021-8294.00055
• Elsayed, K. G., Lestari, A. A., & Brougham, F. A. (2023). Role of religion in shaping ethical and moral values among the youths in Athens, Greece. Journal of Sociology, Psychology & Religious Studies, 5(1), 11-20. https://doi.org/10.53819/81018102t5153
• Ertung, C. (2013). Toplumsal cinsiyet eşit(siz)liği ve medya: Reklamlarda kadın bedeninin kullanımı. L. Gültekin, G. Gündeş, C. Ertung & A. Şimşek (Ed.), Toplumsal Cinsiyet ve Yansımalar (ss. 90-100) içinde. Atılım Üniversitesi Yayınları.
• Genç, Y., Altıparmak, İ.B., & Ustabaşı-Gündüz, D. (2019). Kadına yönelik şiddetin erkekler tarafından değerlendirilmesi: Sakarya örneği. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(2), 391-408. https://doi.org/10.32709/akusosbil.537650
• George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for windows step by step: A simple guide and reference 17.0 update. Pearson.
• Gökbulut, N., İbici-Akça, E., & Ceran, E. (2023). Kadınlarda toplumsal cinsiyet algısı ile aile içi şiddet farkındalığı arasındaki ilişki. Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıp Dergisi, 56(2), 64-69. https://doi.org/10.20492/aeahtd.1172502
• Grembi, V., Rosso, A. C., & Barili, E. (2024). Domestic violence perception and gender stereotypes. Journal of Population Economics, 37(1), 1-32. https://doi.org/10.1007/s00148-024-00986-0
• Gürhan, N. (2010). Toplumsal cinsiyet ve din. e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, (IV), 58-80.
• Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. (2015). Türkiye'de kadına yönelik aile içi şiddet araştırması 2014. 27 Aralık 2024 tarihinde https://fs.hacettepe.edu.tr/hips/dosyalar/yayinlar/2015_KYAICSA_TR.pdf adresinden erişildi.
• Hayes, A. F. (2013). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach. Guilford Press.
• Haylı, Ç. M., & Gökdoğan, M. R. (2019). Aile içi şiddet. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(63), 631-635. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2019.3260
• İnel-Manav, A., Atik, D., Coşkun, E., & Bozkurt-Tonguç, A. (2024). Kadınların aile içi şiddet farkındalığı, şiddete yönelik tutumları ve başa çıkma tutumlarının değerlendirilmesi. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 18(3), 371-380. https://doi.org/10.21763/tjfmpc.1358466
• Karaçay, G. (2011). İşsiz bireylerde yaşam doyumu: Eğitim, dini duygulanım ve sistemi meşrulaştırma bakımından bir inceleme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Karakuş, Ö. (2015). Modernization, gender equality and attitudes toward violence against women in Turkey: Gender-based contrasts. The Global A Journal of Policy and Strategy, 1(1), 1-13.
• Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayınevi.
• Kımter, N., & Sezgin, G. (2018). Kadına yönelik aile içi fiziksel şiddet, fiziksel şiddeti meşrulaştırma, dindarlık ve dini başa çıkma üzerine ampirik bir araştırma. Kesit Akademi Dergisi, 4(17), 193-227.
• Kodan-Çetinkaya, S. (2013). Üniversite öğrencilerinin şiddet eğilimlerinin ve toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumlarının incelenmesi. Nesne Psikoloji Dergisi, 1(2), 21-43. https://doi.org/10.7816/nesne-01-02-02
• Kul-Uçtu, A., & Karahan, N. (2016). Sağlık yüksekokulu öğrencilerinin cinsiyet rolleri, toplumsal cinsiyet algısı ve şiddet eğilimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(8), 2882-2905. https://doi.org/10.15869/itobiad.267086
• Letova, N. V. (2024). Traditional family values as an object of state protection, their significance in shaping the spiritual and moral foundations of russian society. Gosudarstvo I Pravo, (4), 159-166. https://doi.org/10.31857/S1026945224040144
• Marks, J. L., Lam, C. B., & McHale, S. M. (2009). Family patterns of gender role attitudes. Sex Roles: A Journal of Research, 61(3-4), 221–234. https://doi.org/10.1007/s11199-009-9619-3
• Morgan, M. Y. (1987). The impact of religion on gender-role attitudes. Psychology of Women Quarterly, 11(3), 301-310. https://doi.org/10.1111/j.1471-6402.1987.tb00905.x
• Özdemir, H. (2019). Toplumsal cinsiyet perspektifinde erkeklik ve kadınlık algısı: Bir alan araştırması. Asya Studies, 4(10), 90-107. https://doi.org/10.31455/asya.612384
• Özyürek, A., & Kurnaz, F. B. (2019). Aile İçi Şiddet Farkındalığı Ölçeği: Güvenirlik ve geçerlik çalışması. Kalem Uluslararası Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 9 (1), 227-250.
• Pesen, A., Kara, İ., Kale, M., & Abbak, B. S. (2016). Examining university students’ perceptions of gender and their conflict and violent awareness levels. OPUS International Journal of Society Researches, 6(11), 325-340.
• Rahmah, Z., Syafrilsyah, S., & Fatmawati, F. (2020). Religiusitas dan kecenderungan melakukan kekerasan dalam rumah tangga. Jurnal Studia Insania, 8(1), 10-22. https://doi.org/10.18592/jsi.v8i1.3556
• Sevim, S. A. (2006). Religious tendency and gender roles: Predictors of the attitudes toward women’s work roles? Social Behavior and Personality: An International Journal, 34(1), 77-86. http://dx.doi.org/10.2224/sbp.2006.34.1.77
• Sönmez, D. Z. (2021). Öğrencilerin toplumsal cinsiyet algısı ve kadına yönelik şiddete ilişkin görüşlerinin belirlenmesi (Çankırı Karatekin Üniversitesi Eldivan Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu örneği). Avrasya Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(3), 179-189. https://doi.org/10.53493/avrasyasbd.903911
• Şeker, A. (2020). Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin irrasyonelliği ve kamusal alandaki yansımaları. Current Research in Social Sciences, 6(2), 92-102. https://doi.org/10.30613/curesosc.651457
• Tunç, H. (2021). Din ve toplumsal cinsiyet. İksad Yayınevi.
• Türk, A., Çevik, B., & Kaya, S. (2023). Toplumsal cinsiyet algısının şiddet eğilimine etkisinde toplumsal cinsiyet eğitiminin aracılık rolü. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 6(2), 423-443. https://doi.org/10.33708/ktc.1295983
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2025, Şubat 6). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları, 2024. 30 Haziran 2025 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2024-53783 adresinden erişildi.
• UN WOMEN. (2024). Facts and figures: Ending violence against women. 29 Aralık 2024 tarihinde https://www.unwomen.org/en/articles/facts-and-figures/facts-and-figures-ending-violence-against-women adresinden erişildi.
• Ünal, G. (2005). Aile içi şiddet. Aile ve Toplum, 2(9), 1-8.
• Yaman-Efe, Ş., & Ayaz, S. (2010). Kadına yönelik aile içi şiddet ve kadınların aile içi şiddete bakışı. Anadolu Psikiyatri Dergisi, (11), 23-29.
• Zeybekoğlu, Ö. (2013). Toplumsal cinsiyet bağlamında erkeklik olgusu. Eğiten Kitap Yayınları