The Relationship Between Primary School Principals’ Leadership Styles and School Climate

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 4, 456 - 476, 29.12.2025

Mine Kapicioğlu Bingöl , Ceyhun Kavrayıcı

https://doi.org/10.18037/ausbd.1746898

Öz

The purpose of this study was to investigate the relationship between primary school principals’ leadership styles and school climate. A relational survey model was employed to explore this relationship. The study population consisted of teachers working in public primary schools in Üsküdar district of Istanbul province during the 2023–2024 academic year. A total of 385 teachers were selected as the research sample through random sampling. Data were collected using a personal information form, the School Principals’ Leadership Styles Scale developed by Akan, Yıldırım, and Yalçın (2014), and the School Climate Scale developed by Canlı, Demirtaş, and Özer (2018). The collected data were analyzed using the IBM SPSS statistical software package. Descriptive statistics was conducted to reveal descriptives. Correlation analysis was used to determine the relationships between variables, while regression analysis was employed to assess the predictive effects of independent variables on the dependent variable. The findings revealed that transformational leadership significantly and positively predicts school climate perceptions, indicating a strong and statistically meaningful relationship between the two constructs.

Anahtar Kelimeler

Primary School , Leadership , Modern Leadership Styles , School Climate

İlkokul Müdürlerinin Liderlik Stilleri ile Okul İklimi İlişkisi

Öz

Bu çalışmada ilkokullarda görev yapan yöneticilerin liderlik stilleri ile okul iklimi arasındaki ilişkinin saptanması amaçlanmıştır. Araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma evreni 2023-2024 eğitim öğretim yılında İstanbul ili Üsküdar ilçesindeki resmi ilkokullarda görev yapan öğretmenlerden oluşmaktadır. Örneklem tesadüfi yöntemle belirlenen 385 öğretmendir. Araştırmanın verileri demografik bilgilerin yer aldığı kişisel bilgiler formu, Akan, Yıldırım ve Yalçın (2014) tarafından geliştirilen Okul Müdürleri Liderlik Stilleri Ölçeği ve Canlı, Demirtaş ve Özer’in (2018) Okul İklimi Ölçeği aracılığı ile toplanmıştır. Toplanan verilerin analizinde IBM SPSS paket programı kullanılmıştır. Verilerin analizinde öncelikle betimsel istatistikler kullanılmış, değişkenler arasındaki ilişkiler korelasyon analizlerinden yararlanılarak belirlenmiştir. Bağımsız değişkenlerin bağımlı değişkenlere yönelik yordayıclık Regresyon analizi ile ortaya konmuştur. Araştırma sonucunda; dönüşümcü liderlik algılarının okul iklimi algılarını istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde pozitif yönde yordadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

İlkokul , Liderlik , Çağdaş Liderlik Stilleri , Okul İklimi

Etik Beyan

Bu çalışmada "Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi"nde belirtilen kurallara uyulduğunu ve "Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler"e dayalı hiçbir işlem yapmadığımızı beyan ederiz. Aynı zamanda tüm yazarların çalışmaya katkıda bulunduğu, yazarlar arasında herhangi bir çıkar çatışmasının bulunmadığını, tüm etik ihlallerde tüm sorumluluğun makale yazarlarına ait olduğunu beyan ederiz.

Kaynakça

• Açıklar, N. (2021). Okul yöneticilerinin liderlik stilleri ile okul kültürü ilişkisine yönelik öğretmen algıları [Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi]. GCRIS. https://gcris.pau.edu.tr/bitstream/11499/38542/1/Naime%20AC%CC%A7IKLAR%20Proje.pdf
• Akan, D., Yıldırım, İ., & Yalçın, S. (2014). Okul müdürleri liderlik stili ölçeğinin geliştirilmesi (OMLSÖ). Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 13(51), xx–xx.
• Akan, D., & Yalçın, S. (2015). Okul yöneticilerinin liderlik stilleri ile öğretmenlerin örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi, 6(11), 123–150.
• Avcı, A. (2015). Öğretmen algılarına göre okul müdürlerinin liderlik stilleri. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(2.24), 161–189. https://dergipark.org.tr/tr/pub/hayed/issue/24263/257987
• Bass, B. M., & Avolio, B. J. (1993). Transformational leadership and organizational culture. Public Administration Quarterly, 17(1), 112–121.
• Beydilli, A., Çataltaş, Y. Z., & Turgut, M. (2025). Okul yönetiminde liderlik türleri. UPUES Journal, 2(1), 43–68. https://doi.org/10.64087/Upues.2025.8
• Bilgi, R. (2020). Ortaokul yöneticilerinin liderlik stilleri ile örgüt iklimi arasındaki ilişkinin öğretmen algılarına göre incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Dicle Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü]. https://hdl.handle.net/11468/6566
• Bozdoğan, K., & Sağnak, M. (2011). İlköğretim okulu müdürlerinin liderlik davranışları ile öğrenme iklimi arasındaki ilişki. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi.
• Buluç, B. (2009). Sınıf öğretmenlerinin algılarına göre okul müdürlerinin liderlik stilleri ile örgütsel bağlılık arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 15(57), 5–34.
• Canlı, S., Demirtaş, H., & Özer, N. (2018). Okul iklimi ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. İlköğretim Online, 17(4), 1797–1811.
• Celep, C. (2004). Eğitim örgütlerinde dönüşümsel önderlik. Anı Yayıncılık.
• Şentürk, C., & Sağnak, M. (2012). Ilköğretim okulu müdürlerinin liderlik davranışları ile okul iklimi arasındaki ilişki. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(1), 29-43.
• Creswell, J. W. (2012). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (4. baskı). Pearson.
• Demir, D. H. (2019). Okul müdürleri liderlik stillerinin örgüt iklimi ve öğretmenlerin kolektif yeterlik algısı üzerindeki etkisi [Yüksek lisans tezi, Maltepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. https://hdl.handle.net/20.500.12415/11716
• Dilekçi, Ü., & Kaya, A. (2021). Öğretmen tükenmişliğinin bir yordayıcısı olarak okulun duygusal iklimi. MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 1(23), 325-348.
• Erçetin, Ş. (2000). Lider sarmalında vizyon. Nobel Yayıncılık.
• Eryeşil, K., & İraz, R. (2017). Liderlik tarzları ile örgütsel bağlılık arasındaki ilişkinin incelenmesine yönelik bir alan araştırması. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 20 (2), 129–139. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.345364
• Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8. baskı). McGraw-Hill.
• Gültekin, C. (2012). Okul yöneticilerinin liderlik stillerinin okul iklimi üzerine etkisi: İstanbul ili Anadolu yakası örneği [Yüksek lisans tezi, Maltepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. https://hdl.handle.net/20.500.12415/10677
• Gümüşeli, A. İ. (2001). Çağdaş okul müdürünün liderlik alanları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 28(28), 531–548.
• Gürbüz, S., & Şahin, F. (2017). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (2. baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Halis, M., & Uğurlu, Ö. Y. (2008). Güncel çalışmalar ışığında örgüt iklimi. ISGUC: The Journal of Industrial Relations and Human Resources, 10(2), 101–123.
• Hall, J. W. (1972). A comparison of Halpin and Croft's organizational climates and Likert and Likert's organizational systems. Administrative Science Quarterly, 586-590.
• Halpin, A. W., & Croft, D. B. (1963). The Organizational Climate of Schools. Chicago: Midwest Administration Center of the University of Chicago.
• Halpin, A. W. (1967). Change and organizational climate. Journal of Educational Administration, 5(1), 5-25.
• Hıdıroğlu, A. (2018). Okul müdürlerinin öğretmenler tarafından algılanan liderlik stilleri ile örgütsel sinizm arasındaki ilişki (Tekirdağ örneği) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Yönetimi Anabilim Dalı]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=S7EL2BB2QqjhVxwOyhySfA&no=6lurC3oE6QVNugWCY0e86w
• İlkin, A. (2022). Öğretmenlerin okullarındaki iklime ilişkin algıları [Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü]. https://gcris.pau.edu.tr/handle/11499/38946
• Karadere, F. (2022). Okul yöneticilerinin örgütsel stres düzeyleri ile okul iklimi arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü]. https://gcris.pau.edu.tr/bitstream/11499/45608/1/Fadime%20KARADERE.pdf
• Karakurt, S., Kartal, N., & Küçüker, F. (2022). İlkokul öğretmenlerinin okul iklimine ilişkin görüşleri ve beklentileri. Türk & İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(35), 537–553.
• Karasar, N. (2014). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (22. baskı). Nobel Yayıncılık.
• Kavgacı, H. (2010). İlköğretimde örgütsel iklim ve okul-aile ilişkileri / Organizational climate and school-family relations in primary schools (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Kavrayıcı, C. (2019). Okul müdürlerinin liderlik stillerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (AUJEF), 3(2), 116-131
• Kavrayıcı, C. (2021). Metaphoric perceptions of pre service teachers about the concepts of “school principal” and “education system”. Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry, 12(2), 222–248.
• Kavrayıcı, C. (2023). Kapsayıcı liderlik ölçeği’nin Türk kültürüne uyarlanması: Devlet okulları bağlamında geçerlik güvenirlik çalışması. Anadolu University Journal of Education Faculty, 7(3), 628–643.
• Kazan, A., & Özgenel, M. (2021). Okul müdürlerinin karizmatik liderlik özelliklerinin okul gelişimine etkisi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi].
• Kocaoğlu, M. (2022). Okul yöneticilerinin liderlik tarzları, okul iklimi ve öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi: Zonguldak ili örneği [Yüksek lisans tezi, Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi, Tez No. 733876]. https://tezara.org/tr/tez/733876
• Koçel, T. (2001). İşletme yöneticiliği. Beta Yayınları.
• Korkmaz, M. (2005). Okul yöneticilerinin yetiştirilmesi: Sorunlar, çözümler ve öneriler. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(3), 237–252.
• Korkmaz, Y. D. D. M. (2008). Okul müdürlerinin liderlik stilleri ile öğrenen örgüt özellikleri arasındaki ilişki üzerine nicel bir araştırma. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 53(53), 75–98.
• Litwin, G. H., & Stringer, R. A. (1968). Motivation and Organizational Climate. Boston: Division of Research, Harvard Business School.
• Metin, G. (2020). Kadın okul yöneticilerinin liderlik stilleri ile okul iklimi arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı]. https://dosya.kmu.edu.tr/sbe/userfiles/file/tezler/E%C4%9Fitim%20Bilimleri%28E%C4%9Fitim%20Y%C3%B6netimi%29/gulsenmetin.pdf
• Ostroff, C. (1993). The effects of climate and personal influences on individual behavior and attitudes in organizations. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 56(1), 56–90.
• Ölçer, A. (2024). Transformational leadership in educational organizations: Eğitim örgütlerinde dönüşümcü liderlik. New Era International Journal of Interdisciplinary Social Researches, 9(24), 22–36. https://doi.org/10.5281/zenodo.12534981
• Özdoğru, M., & Güçlü, N. (2021). Okul yöneticilerinin öğretimsel liderlik davranışları ile kurumsal itibar algısı arasındaki ilişki. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(3), 1869–1914.
• Pett, M. A., Lackey, N. R., & Sullivan, J. J. (2003). Making sense of factor analysis: The use of factor analysis for instrument development in health and nursing research. Sage Publications.
• Rovai, A. P., & Wighting, M. J. (2005). School climate. Quarterly Review of Distance Education, 6(4).
• Sürmeli, G. (2018). Algılanan yönetici liderlik stilinin, çalışanın algılanan örgüt iklimi ve iş tatmin düzeyine etkisi [Yüksek lisans tezi, Maltepe Üniversitesi].
• Şişman, M. (2004). Öğretim liderliği. Pegem Yayıncılık.
• Şişman, S. (2024). Eğitimde değişim sürecinde sürdürülebilir liderlik. Journal of Sustainable Education Studies, 5(4), 178–189. https://dergipark.org.tr/tr/pub/seader/issue/87975/1529103
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
• Tepe, N., & Yılmaz, G. (2020). Öğretmenlerin okul iklimi algılarının yordayıcısı olarak okul yöneticilerinin toksik liderlik davranışları. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15(25), 3360–3381. https://doi.org/10.26466/opus.667320
• Thapa, A., Cohen, J., Guffey, S., & Higgins-D’Alessandro, A. (2013). A review of school climate research. Review of educational research, 83(3), 357-385.
• Toksöz, S. (2010). 21. yüzyılın liderlik anlayışı olarak okul yöneticilerinin dönüşümcü liderlik özelliklerinin öğretmenlerin algılarına göre değerlendirilmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Yeditepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Tutar, H., & Altınöz, M. (2010). Örgütsel iklimin işgören performansı üzerine etkisi: OSTİM imalat işletmeleri çalışanları üzerine bir araştırma. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 65(2), 196-218.
• Varlı, S. (2015). İlkokul müdürlerinin liderlik davranışları ile okul iklimi ilişkisi: Sakarya ili örneği (Yayımlanmamış doktora tezi). Sakarya Üniversitesi.
• Wang, M. T., & Degol, J. L. (2016). School climate: A review of the construct, measurement, and impact on student outcomes. Educational psychology review, 28(2), 315-352.
• Werner, I. (1993). Liderlik ve yönetim (V. Üner, Çev.). Rota Yayınları.
• Yarar, E. N., & Babaoğlan, E. (2025). Okul yöneticilerinin liderlik stillerinin öğretmenlerin psikolojik iyi oluş düzeylerini yordama gücü. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(1), 85–108. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sakaefd/issue/92740/1624758
• Yavuz, E. (2008). Dönüşümcü ve etkileşimci liderlik davranışının örgütsel bağlılığa etkisinin analizi (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Yakışır, C. (2025). Okul müdürlerinin karizmatik liderlik özelliklerinin öğretmenlerin okula bağlılık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 16(4), 2354–2364. https://doi.org/10.20491/isarder.2024.1919