Çömlekçilik Ustalarının Deneyimlerini Keşfetmek: Avanos, Kapadokya Örneği

Öz

Bu çalışma, somut olmayan kültürel miras taşıyıcısı olan çömlek ustalarının mesleki yaşamlarında edindikleri unutulmaz anılar, karşılaştıkları zorluklar ve elde ettikleri başarıları incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemi benimsenmiştir. Avanos’ta faaliyet gösteren 16 çömlek ustasıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen veriler tematik analiz ile değerlendirilmiştir. Bulgular, çömlekçiliğin ustaların hafızasında ilk üretim deneyimi, turistlerle etkileşim ve takdir edilme gibi duygusal izler bıraktığını göstermektedir. Teknik sorunlar, çırak bulamama ve ekonomik zorluklar gibi temel zorluklar olarak öne çıkmıştır. Çömlek ustalarının başarı algısı ise sadece ekonomik kazançla sınırlı değildir. Kişisel gelişim, uluslararası tanınırlık ve özgünlük de başarı olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışma, SOKÜM’ün yalnızca fiziksel üretimle değil aynı zamanda hafıza, duygu ve yaşanmış deneyimler aracılığıyla sürdürüldüğünü ortaya koyarak literatüre deneyim temelli ve usta odaklı bir bakış açısı kazandırmaktadır. Çalışma sonuçları, SOKÜM politikalarının ve koruma stratejilerinin ürün odaklı olmaması gerektiğini göstermektedir. Miras ustalarının yaşam deneyimlerini merkeze alan bir anlayışla yeniden düşünülmesi gerektiğini belirtmektedir. Temel çıkarım olarak SOKÜM korunmasının bu mirası taşıyan ustaların mesleki hafızalarının ve yaşanmışlıklarının korunmasıyla mümkün olduğu vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çömlek Ustaları
• Somut Olmayan Kültürel Miras
• Çömlek
• Kültürel Miras
• Avanos

Exploring Heritage Masters’ Experiences of Pottery: The case of Avanos, Cappadocia

Öz

This study aims to examine the unforgettable memories, challenges, and achievements of pottery masters, who are carriers of intangible cultural heritage, in their professional lives. A qualitative research method was adopted. Semi-structured interviews were conducted with 16 pottery masters working in Avanos. The data obtained were evaluated through thematic analysis. The findings reveal that pottery leaves emotional traces in the masters' memories, such as their first production experience, interaction with tourists, and feeling appreciated. Technical problems, inability to find apprentices, and economic difficulties emerged as the main challenges. The potters' perception of success is not limited to economic gain. Personal development, international recognition, and uniqueness are also considered indicators of success. This study introduces an experience-based and master-centered perspective to the literature by demonstrating that ICH is sustained not only through physical production but also through memory, emotion, and lived experiences. The research results show that ICH policies and conservation strategies should not be product-oriented. It suggests that they should be rethought with an understanding that centers the life experiences of heritage masters. As a key conclusion, it emphasizes that the preservation of ICH is possible only through the preservation of the professional memories and lived experiences of the masters who carry this heritage.

Anahtar Kelimeler

• Pottery Masters
• Intangible Cultural Heritage
• Pottery
• Cultural Heritage
• Avanos

Kaynakça

1. Akengin, G., Büyükyazıcı, M., & Demir, T. (2021). Midyat Telkâri Ustaları. Turkish Academic Research Review, 6(2), 752-771.
2. Akmaz, A. & Sürme, M. (2024). Somut Olmayan Kültürel Miras Kapsamında Mevlevi Sema Törenleri. The Journal of Academic Social Science, 84(84), 425-431.
3. Arslan, E. (2022). Nitel Araştırmalarda Geçerlilik ve Güvenilirlik. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (51), 395-407.
4. Başaran, Y. K. (2024). Sosyal Bilimlerde Örnekleme Kuramı. The Journal of Academic Social Science, 47(47), 480-495.
5. Baytok, A., Boyraz, M., & Başar, B. (2021). Somut olmayan kültürel miras konulu bilimsel yayınların veri görselleştirme tekniği ile bibliyometrik analizi. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(2), 246-262.
6. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using Thematic Analysis in Psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
7. Ceylan, M., & Karatay, S. K. (2023). Somut Olmayan Kültürel Miras Değerlerimizi Yaşatan İnsan Hazinelerine Bir Örnek Emine Özkan ve Bez Dokuma Sanatı. SSD Journal, 8(36), 51-66.
8. Chen, F. (2022). Analysis of the Characteristics of Art Intangible Cultural Heritage in Cross-Cultural Communication. Art and Design Review, 10(3), 389-396.

9. Creswell, J. W. (2013). Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches. Sage publications.
10. Çapar, G., & Yenipınar, U. (2016). Somut olmayan kültürel miras kaynağı olarak yöresel yiyeceklerin turizm endüstrisinde kullanılması. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 4(Special Issue 1), 100-115.
11. Deniz, T., & Çelik, Ö. (2020). Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcıları: Safranbolu El Sanatları Ustaları Üzerine Bir İnceleme. Doğu Coğrafya Dergisi, 25(43), 123-138.
12. Eichler, J. (2021). Intangible Cultural Heritage, Inequalities and Participation: Who Decides on Heritage? The International Journal of Human Rights, 25(5), 793-814.
13. Fouéré, M. A., & Hughes, L. (2015). Heritage and Memory in East Africa Today: A Review of Recent Developments in Cultural Heritage Research and Memory Studies. Azania: Archaeological Research in Africa, 50(4), 542-558.
14. Gao, Y., Li, M., Li, Q., Huang, K., & Shen, S. (2022). Inheritors’ Happiness and its Relevant Factors in Intangible Cultural Heritage. Sustainability, 14(21), 14084.
15. Gümüş, İ. (2019). Yaşayan İnsan Hazinesi Bağlamında Bartın’da Maket Ustası Ahmet Güldür. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 8(3), 1648-1665.
16. Gürbüz, S., & Şahin, F. (2018). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
17. Gürçayır, S. (2011). Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi Üzerine Eleştirel Bir Okuma. Milli Folklor, 23(92). 5-12.
18. Hsu, F. C., Zhang, S., Zhang, Y., & Lee, T. J. (2022). Decision‐Making Behavior in the Sustainable Development of Intangible Cultural Heritage Tourism. International Journal of Tourism Research, 24(6), 800-812.
19. Karabaşa, S. (2009). Somut Olmayan Kültürel Miras Envanteri. TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, (7), 179-182.
20. Kim, S., Whitford, M., & Arcodia, C. (2021). Development of intangible cultural heritage as a sustainable tourism resource: The intangible cultural heritage practitioners’ perspectives. In Authenticity and authentication of heritage (pp. 34-47). Routledge.
21. Kılıç, B., & Aslan, H. (2022). Yaratıcı deneyimin destinasyon hatırlanabilirliği ve sadakat üzerine etkisi: Avanos örneği. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 17(66), 490-516.
22. Lazaro Ortiz, S., & Jimenez de Madariaga, C. (2022). The UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage: A Critical Analysis. International journal of cultural policy, 28(3), 327-341.
23. Lee, L. Y. S. (2022). Community of Practice: The Making of Knowledge Dynamic in Intangible Cultural Heritage. Consumer Behavior in Tourism and Hospitality, 17(3), 338-350.
24. Lenzerini, F. (2011). Intangible Cultural Heritage: The Living Culture of Peoples. European Journal of International Law, 22(1), 101-120.
25. Liu, Y. (2022). Application of Digital Technology in Intangible Cultural Heritage Protection. Mobile Information Systems, 2022(1), 7471121.
26. Marschall, S. (2019). Memory Work Versus Memory-Work and its Utility in Heritage Tourism. Current Issues in Tourism, 22(14), 1659-1669.
27. Mete, F., Candeğer, Ü., & Koca, T. (2017). Somut Olmayan Kültürel Miras: Ferfene (Ankara Örneği). Millî Folklor, 29(114). 100-111.
28. Miles, M. B. & Huberman, M. (1994). Qualitative Data Analysis: An Expanded Sourcebook. Thousand Oaks.
29. Oğuz, M. Ö. (2013). Terim Olarak Somut Olmayan Kültürel Miras. Milli Folklor, 25(100), 5-13.
30. Özbek, Ö., & Çevik, S. (2018). Somut Olmayan Kültürel Mirasın Taşıyıcısı Olarak Geleneksel El Sanatları: Gönen İlçesinin Yaşayan Mirası. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 6(4), 588-603.
31. Özdal, A., & Musluk, B. D. (2023). Gaziantep’te Kaybolmaya Yüz Tutmuş Bir Meslek Olarak Kuşakçılık ve Son Ustaları. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 7(3), 2065-2090.
32. Özünel, E. Ö. (2019). Geleneğin Geleceği: Somut Olmayan Kültürel Miras Unsuru Olarak Âşıklık. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 39-45.
33. Qiu, Q., Zuo, Y., & Zhang, M. (2022). Intangible Cultural Heritage in Tourism: Research Review and Investigation of Future Agenda. Land, 11(1), 139.
34. Pelit, E., & Türkoğlu, T. (2019). Somut olmayan kültürel miras değerlerinin turizme yansımaları ebru sanatı üzerine bir inceleme. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(1), 101-118.
35. Peng, Y. (2023). Transcending Boundaries: The Identity Transformation From Practitioners of Intangible Cultural Heritage (ICH) to School Educators. The Barcelona Conference on Arts, Media & Culture. 1-13.
36. Ranwa, R. (2022). Impact of Tourism on Intangible Cultural Heritage: Case of Kalbeliyas from Rajasthan, India. Journal of Tourism and Cultural Change, 20(1-2), 20-36.
37. Rickly-Boyd, J. M. (2012). Through the Magic of Authentic Reproduction: Tourists’ Perceptions of Authenticity in a Pioneer Village. Journal of Heritage Tourism, 7(2), 127-144.
38. Rose, S. (2010). Memories are Made of This. In S. Radstone & B. Schwarz (Eds.), Memory. Histories, theories, debates (pp. 198–208). New York: Fordham University Press.
39. Skublewska-Paszkowska, M., Milosz, M., Powroznik, P., & Lukasik, E. (2022). 3D Technologies for Intangible Cultural Heritage Preservation—Literature Review for Selected Databases. Heritage Science, 10(1), 3.
40. Tan, S. K., Lim, H. H., Tan, S. H., & Kok, Y. S. (2020). A Cultural Creativity Framework for the Sustainability of Intangible Cultural Heritage. Journal of Hospitality & Tourism Research, 44(3), 439-471.
41. Taş, E. (2021). Sakarya’da Tespit Edilen Geleneksel El Sanatları ve Ustaları. Sanat Tarihi Dergisi, 30(2), 1245-1279.
42. Tutar, H. (2022). Nitel Araştırmalarda Geçerlilik ve Güvenilirlik: Bir Model Önerisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 117-140.
43. Türker, A., & Çelik, İ. (2012). Somut olmayan kültürel miras unsurlarının turistik ürün olarak geliştirilmesine yönelik alternatif öneriler. Yeni Fikir Dergisi, 4(9), 86-98.
44. UNESCO (2003). Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage.
45. UNESCO (2025). What is Intangible Cultural Heritage?
46. Xie, J. (2022). Innovative Design of Artificial Intelligence in Intangible Cultural Heritage. Scientific Programming, 2022(1), 6913046.
47. Wang, J., Su, M. M., Wall, G., Dong, H., & Zhang, H. (2024). Intergenerational Evolution of Intangible Cultural Heritage Through Tourism Development: Perspectives of Practitioners in Hangzhou China. International Journal of Heritage Studies, 30(8), 968-991.
48. Wasela, K. (2023). The Role of Intangible Cultural Heritage in the Development of Cultural Tourism. International Journal of Eco-Cultural Tourism, Hospitality Planning and Development, 6(2), 15-28.
49. White, E., & Adu-Ampong, E. A. (2024). In the Potter’s Hand: Tourism and the Everyday Practices of Authentic Intangible Cultural Heritage in A Pottery Village. Journal of Heritage Tourism, 19(6), 781-800.
50. Yan, W. J., & Chiou, S. C. (2021). The Safeguarding of Intangible Cultural Heritage from the Perspective of Civic Participation: The informal education of Chinese embroidery handicrafts. Sustainability, 13(9), 4958.
51. Yaşar, E., & Yayla, E. (2023a). The Place and Importance of Intangible Cultural Heritage Elements in the Lives of Heritage Masters. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 8(2), 122-133.
52. Yaşar, E., & Yayla, E. (2023b). How Does Overtourism Affect Intangible Cultural Heritage Elements?. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 18(72), 569-586.
53. Yaşar, E., & Cankül, D. (2025). Tradition or Technology? Heritage Masters and ChatGPT in the Transfer of Intangible Cultural Heritage Knowledge. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 8(2), 669-683.
54. Yazıcı, T. & Ercoşkun, Ö. Y. (2025). Avanos' ta El Sanatlarının Somut Olmayan Kültürel Miras Kapsamında Kentsel Korunması. Turkuaz International Journal of Socio-Economic Strategic Research/Turkuaz Uluslararası Sosyo-Ekonomik Stratejik Araştırmalar Dergisi, 7(1). 97-128.
55. Yılmaz, M. (2016). Hayri Dev: Ege Dağlarının Yanık Sesi. Genç Kalemler, 3, 77–78.