AI-Assisted Historical Narrative and Digital Memory: A Qualitative Case Study of “Cumhuriyet Vlogları”

Öz

This study sociologically examines how AI-assisted digital art narratives represent historical events, reconstruct collective memory within digital media environments, and generate emotions at both individual and societal levels. It focuses on the video “Cumhuriyet Vlogları #Veo3” (Republic Vlogs #Veo3), released on June 7, 2025, which reimagines Atatürk’s life in a fictional vlog format through the perspectives of ordinary individuals seemingly living in that historical period. Through this video, the study explores how visual and affective bridges emerge between personal narratives and collective history, framed by the concepts of nostalgia, national identity, and political representation. Employing a qualitative design and reflective thematic analysis, four key themes are identified: (1) digital simulation and the reconstruction of historical reality, (2) aestheticized memory and affective experience, (3) new modes of historiography and visual-narrative constructions in new media, and (4) the heroic imagery within the Atatürk-centered historical structure. Findings indicate that AI-generated digital narratives extend beyond technological novelty, contributing to social meaning through aesthetic, ideological, and emotional bonds with audiences. As exemplified by Cumhuriyet Vlogları, digital art forms activate memory, foster historical empathy, and enable reinterpretations of the past through present-day values. The study discusses the impact of artificial intelligence on artistic narration from an interdisciplinary perspective combining cultural memory, digital art, and historical sociology.

Anahtar Kelimeler

• Sociology
• digital art
• collective memory
• artificial intelligence
• politics

Yapay Zekâ Destekli Tarihsel Anlatı ve Dijital Hafıza: “Cumhuriyet Vlogları” Üzerine Nitel Bir Durum Çalışması

Öz

Bu çalışma, yapay zekâ destekli dijital sanat anlatılarının tarihsel olayları nasıl temsil ettiğini, kolektif hafızanın dijital medya ortamlarında yeniden inşa sürecini ve duyguların bireysel ile toplumsal düzeydeki üretimini sosyolojik bir bakışla incelemektedir. Örneklem olarak, 7 Haziran 2025’te dijital platformlarda yayımlanan ve Atatürk’ün yaşamını o dönemde yaşamış sıradan bireylerin gözünden kurgusal bir vlog formatında aktaran “Cumhuriyet Vlogları #Veo3” adlı video ele alınmıştır. Bu video aracılığıyla, bireysel anlatılarla kolektif tarih arasında kurulan görsel ve duygusal köprüler; nostalji, ulusal kimlik ve politik temsil ekseninde tartışılmaktadır. Araştırma nitel desende tasarlanmış, yansıtıcı tematik analiz yöntemiyle yürütülmüş ve dört ana tema belirlenmiştir: 1) Dijital simülasyon ve tarihsel gerçekliğin yeniden inşası, 2) Estetikleşen hafıza ve duygulanımsal deneyim, 3) Yeni medyada yeni tarih yazım biçimleri ve görsel-anlatısal kurgular, 4) Atatürk merkezli tarihsel yapı ve kahramanlık imgesi. Bulgular, yapay zekâ ile geliştirilen dijital anlatıların yalnızca teknolojik yenilik düzeyinde kalmadığını; estetik, ideolojik ve duygusal bağlar yoluyla toplumsal anlam üretimine katkı sunduğunu göstermektedir. Cumhuriyet Vlogu örneğinde olduğu gibi, dijital sanat ürünleri artık pasif izlemeye dayalı olmayan; belleği harekete geçiren, tarihsel empatiye zemin hazırlayan ve geçmişi bugünün değerleriyle yeniden yorumlamaya imkân tanıyan anlatı biçimlerine dönüşmektedir. Çalışma, yapay zekânın sanatsal anlatı üzerindeki etkilerini kültürel hafıza, dijital sanat ve tarihsel sosyoloji perspektiflerinden disiplinlerarası biçimde tartışmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyoloji
• dijital sanat
• kültürel hafıza
• yapay zekâ
• politika

Kaynakça

1. Ahmed, S. (2004). The cultural politics of emotion. Edinburgh University Press.
2. Akten, M. (2017). Learning to See [Sanat projesi]. https://www.memo.tv/works/#selected
3. Alexander, V. D. (2003). Sociology of the arts: Exploring fine and popular forms. Blackwell.
4. Anadol, R. (2018). Melting Memories [Veri heykeli enstalasyonu]. Pilevneli Gallery, İstanbul.
5. Anadol, R. (2019). Machine Hallucinations [Veri heykel projesi]. https://refikanadol.com
6. Ashton, D., Patel, K. (2024, June 7). Ai-Da the robot artist: Creating work and constructing identity [Paper presentation]. AI in the Creative Industries, Salford, United Kingdom.
7. Assmann, J. (1995). Collective Memory and Cultural Identity. New german critique, 65, 125-133. https://doi.org/10.2307/488538
8. Aydemir, M. (2025). Sosyal bilimlerde yapay zekâ çalışmalarına yönelik kapsam taraması: Dergi Park veritabanı örneği. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 56, 327-347. https://doi.org/10.52642/susbed.1623364

9. Ballı, Ö. (2020a). Transhümanizm bağlamında bir yapay zekâ sanatçı uygulaması: OBv2. Tykhe, 5(9), 141–162.
10. Ballı, Ö. (2020b). Günümüz sanatında dijitalleşme: Posthuman yaklaşımlar bağlamında bir değerlendirme (Sanatta Yeterlik Çalışması). Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü.
11. Ballı, Ö. (2020c). Yapay zekâ ve sanat uygulamaları üzerine güncel bir değerlendirme. Sanat ve Tasarım Dergisi, 26, 277-307.
12. Baudrillard, J. (1994). Simulacra and simulation (Trans., S. F. Glaser). University of Michigan Press.
13. Becker, H. S. (1982). Art worlds. University of California Press.
14. Benjamin, W. (2009). The work of art in the age of its technological reproducibility. M. W.Jennings, B. Doherty, T. Y. Levin (Eds.); E. Jephcott, R. Livingstone, H. Eiland (Trans.). Harvard University Press.
15. Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgement of taste (Trans., R. Nice). Harvard University Press.
16. Boym, S. (2001). The future of nostalgia. Basic.
17. Braun, V., Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
18. Braun, V., Clarke, V. (2013). Successful qualitative research: A practical guide for beginners. SAGE.
19. Braun, V., Clarke, V. (2021). Thematic analysis: A practical guide. SAGE.
20. Burke, P. (2001). Eyewitnessing: The uses of images as historical evidence. Cornell University Press.
21. Burgess, J., Green, J. (2009). YouTube: Online video and participatory culture. Polity.
22. Cesur, M. (2024). Yapay zeka çağında milli tarih anlatıları: Potansiyel tehlikeler ve “milli yapay zeka” gerekliliği üzerine bir inceleme. Erciyes Akademi, 38(4), 840-862. https://doi.org/10.48070/erciyesakademi.1544216
23. Connerton, P. (1989). How societies remember. Cambridge University Press.
24. Couldry, N., Mejias, U. A. (2019). The costs of connection: How data is colonizing human life and appropriating it for capitalism. Stanford University Press.
25. Crespo, S. (2018). Neural Zoo [Yapay zekâ destekli dijital sanat projesi]. Erişim: https://sofiacrespo.com/Neural-Zoo/
26. de Groot, J. (2009). Consuming History: Historians and heritage in contemporary popular culture. Routledge.
27. Erll, A. (2011). Memory in culture (Trans., S. B. Young). Palgrave Macmillan.
28. Fereday, J., Muir-Cochrane, E. (2006). Demonstrating rigor using thematic analysis: A hybrid approach of inductive and deductive coding and theme development. International Journal of Qualitative Methods, 5(1), 80–92. https://doi.org/10.1177/160940690600500107
29. Foucault, M. (1980). Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings, 1972–1977. C. Gordon (Ed.). C. Gordon, L. Marshall, J Mepham, K. Soper (Trans.) Pantheon.
30. Gere, C. (2008). Digital Culture. Reaktion Books.
31. Guest, G., MacQueen, K. M., Namey, E. E. (2012). Applied thematic analysis. SAGE.
32. Gülpınar, Ş., Boyraz, B. (2024). Sanatın dijital çağda yeniden tanımlanması: Yapay zekâ perspektifinden bir inceleme. Yıldız Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 1-14.
33. Güney, E., Yavuz, H. (2020). Yapay zekâ ile sanatsal üretim pratiğinde sanatçının rolü ve değişen sanat olgusu. Sanat ve tasarım dergisi, 26, 415-439.
34. Halbwachs, M. (1992). On Collective Memory (Trans., L. A. Coser). University of Chicago Press.
35. Hall, S. (1997). The work of representation. S. Hall (Ed.), Representation: Cultural Representations and Signifying Practices (pp. 13–74). Sage/Open University.
36. Hoskins, A. (2026). AI & collective memory. Current Opinion in Psychology, 67, 102156, 1-6. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2025.102156
37. Illouz, E. (2007). Cold Intimacies: The Making of Emotional Capitalism. Cambridge: Polity Press.
38. Jenkins, H. (2006). Convergence culture: Where old and new media collide. NYU Press.
39. Joffe, H. (2012). Thematic analysis. D. Harper, A. R. Thompson (Eds.), Qualitative research methods in mental health and psychotherapy: A guide for students and practitioners (pp. 209-223).Wiley-Blackwell.
40. Kahraman, S. B., Öztürk, S. N. (2025). Geleceğin sanatına yolculuk: Dijital sanatın yapay zekayla buluşması. İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi, 27, 119-133.
41. Karapekmez, A. V. (2023). Dijitalleşmenin görsel sanatlara etkisi: Yapay zekâ ile üretilen Atatürk portrelerinin içerik analizi. Yeni yüzyıl’da İletişim Çalışmaları Dergisi, 4(8), 184-199
42. Koselleck, R. (2004). Futures past: On the semantics of historical time (Trans., K. Tribe,). Columbia University Press.
43. Landsberg, A. (2004). Prosthetic memory: The transformation of american remembrance in the age of mass culture. Columbia University Press.
44. Lichtman, M. (2006). Qualitative research in education a users’ guide. SAGE.
45. Lovejoy, M. (2004). Digital Currents: Art in the Electronic Age. Routledge.
46. Manovich, L. (2001). The Language of New Media. MIT.
47. McMillian, J. H. (2004). Educational research: Fundamentals for the consumer. Pearson.
48. Natale, S., Ji, D. (2025). Human-machine communication cultures: Introduction. Global media and China, 10(4), 417-424. https://doi.org/10.1177/20594364251353382
49. Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. International journal of qualitative methods, 16(1), 1–13.https://doi.org/10.1177/1609406917733847
50. Misztal, B. A. (2003). Theories of social remembering. Open University Press.
51. Özdel, G. (2018). Yeni reklam ortamı olarak vlog’larda ürün tanıtımı ve anlam üretimi. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 2(1), 1–15. https://doi.org/10.17932/IAU.EJNM.25480200.2018.2/1.1-15
52. Papatya, İ. K. (2025). Video Portal Pazarlama: Türkiye menşeli yemek vlogger girişimcileri üzerine araştırma. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(1), 199-215.https://doi.org/10.54558/jiss.1614798
53. Paul, C. (2003). Digital Art. Thames & Hudson.
54. Rancière, J. (2009). The Politics of Aesthetics: The Distribution of the Sensible (Trans., G. Rockhill). Continuum.
55. Reckwitz, A. (2017). The invention of creativity: Modern society and the cultural economy. Polity.
56. Reckwitz, A. (2020). The society of singularities (Trans., W. G. Howard). Polity.
57. Rosenstone, R. A. (2006). History on Film / Film on History. Pearson.
58. Snickars, P., Vonderau, P. (Eds.). (2009). The YouTube reader. Wallflower.
59. Sturken, M. (1997). Tangled memories: The vietnam war, the AIDS epidemic, and the politics of remembering. University of California Press.
60. Tolunay, A., Ekizler, H. (2021). Analyzing Online Shopping Behavior from the Perspective of Youtube: Do Vlog Content and Vlogger Characteristics Matter. OPUS International Journal of Society Researches, 18(41), 3041-3065. https://doi.org/10.26466/opus.874722
61. White, H. (1973). Metahistory: The historical imagination in nineteenth-century europe. Johns Hopkins University Press.
62. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık
63. Zawojski, P. (2025). If and how do machines dream and hallucinate? The works of Refik Anadol. Arts & cultural studies review, 1(63), 82-89. https://doi.org/10.4467/20843860PK.25.007.21569