Türkiye’de Afet Yönetiminin Kurumsal Dönüşümü: 2019–2025 Döneminde Kamu Yönetimi İlkeleri Üzerine Bir İnceleme

Öz

Bu çalışma, 2019–2025 döneminde Türkiye’nin afet yönetimi sisteminde söz konusu ilkelerin resmi belgelerde nasıl temsil edildiğini ve birbirleriyle hangi örüntüler içinde ele alındığını incelemektedir. Yöntem olarak, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), AFAD ve Sayıştay tarafından yayımlanan toplam 185 belge, belge temelli karma yöntem yaklaşımı kapsamında analiz edilmiştir. Çalışma, nitel doküman analizi çerçevesinde yürütülmüş; metinler üzerinde içerik analizi, TF–IDF temelli tematik analiz, ağ analizi, zaman serisi eğilim analizi ve Pearson korelasyon analizi uygulanmıştır. Analizler R ortamında yürütülmüştür. Bulgular, afet yönetimi belgelerinde hesap verebilirlik ilkesinin kurumlar genelinde en sık vurgulanan tema olduğunu göstermektedir. Yönetişim ilkesi, analiz edilen ağ yapısında merkezi bir konumda yer almakta olup kurumsal öğrenme ve şeffaflık ilkeleri orta düzeyde temsil edilmektedir. Buna karşılık koordinasyon ilkesi belgelerde görece zayıf biçimde yer almaktadır. Zaman serisi analizine göre 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrasında hesap verebilirlik, yönetişim ve şeffaflık ilkelerinin temsil düzeylerinde artış görülmüştür. Sonuç olarak, Türkiye’de afet yönetimi söyleminin hesap verebilirlik ve yönetişim ekseninde yoğunlaştığı, kurumsal öğrenme ve şeffaflık ilkelerinin bu eksene eşlik ettiği anlaşılmaktadır. Buna karşın, koordinasyon ve yerel katılım boyutlarının belgelerde sınırlı biçimde temsil edilmesi, bu alanların geliştirilmesi gerektiğine işaret etmektedir. Bu çalışma, Türkiye’de afet yönetimi sisteminde yer alan kurumların planlama, uygulama, denetim ve politika geliştirme süreçlerindeki rollerini kamu yönetimi ilkeleri temelinde çözümleyerek, afet yönetiminin yönetişim boyutuna ilişkin literatüre özgün bir yöntemsel katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Afet yönetimi
• kamu yönetimi ilkeleri
• yönetişim
• hesap verebilirlik
• kurumsal öğrenme
• kurumsal dönüşüm

Destekleyen Kurum

Yok

Etik Beyan

Bu araştırmada, kamuya açık resmî belgeler kullanılmış olup insan katılımcılara, deneysel uygulamalara veya kişisel verilere yer verilmemektedir. Bu nedenle çalışma etik kurul izni gerektirmemektedir.

Teşekkür

Bu çalışmada kullanılan veriler, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) ve Sayıştay Başkanlığı’nın açık erişimli çevrimiçi arşivlerinden elde edilmiştir. Yazar, kamuya açık bu kurumsal kaynakların sağladığı erişim imkânı için ilgili kurumlara teşekkür eder.

Institutional Transformation of Disaster Management in Türkiye: An Examination of Public Administration Principles (2019–2025)

Öz

This study investigates how these principles were represented and interrelated in Türkiye’s disaster management system during the 2019–2025 period. Using a qualitative document analysis approach, 185 official documents published by the Grand National Assembly of Türkiye (TBMM), the Disaster and Emergency Management Authority (AFAD), and the Court of Accounts were examined. Content analysis, TF-IDF-based thematic analysis, network analysis, time series trend analysis, and Pearson correlation analysis were conducted in the R environment. Findings indicate that accountability emerged as the most dominant theme across institutions. At the same time, governance occupied a central position within the network structure. Institutional learning and transparency were moderately represented, whereas coordination appeared relatively weak. Following the 6 February 2023 earthquakes, increases were observed in the representation of accountability, governance, and transparency principles. In conclusion, the discourse on disaster management in Türkiye predominantly centers on the axis of accountability and governance, accompanied by the complementary dimensions of institutional learning and transparency. In contrast, coordination and local participation are relatively underrepresented, emerging as areas that require further development. The study makes a methodological contribution by demonstrating that the roles of different institutions in disaster management can be analyzed through the lens of public administration principles.

Anahtar Kelimeler

• Disaster management
• public administration principles
• governance
• accountability
• institutional learning
• institutional transformation

Destekleyen Kurum

None

Etik Beyan

This study used publicly available official documents and did not involve human participants, experimental applications, or personal data. Therefore, it did not require ethical committee approval.

Teşekkür

The data used in this study were obtained from the open-access online archives of the Disaster and Emergency Management Presidency (AFAD), Grand National Assembly of Turkey (TBMM), and Court of Accounts. The author thanks the relevant institutions for access to publicly available institutional resources.

Kaynakça

1. Adobor, H., Kudonoo, E., ve Daneshfar, A. (2019). Knowledge management capability and organizational memory: A study of public sector agencies. International Journal of Public Sector Management, 32(6), 671-687. https://doi.org/10.1108/IJPSM-10-2018-0225
2. AFAD. (2022a). Türkiye afet müdahale planı. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/turkiye-afet-mudahale-plani
3. AFAD. (2022b). Türkiye afet risk azaltma planı 2022-2030. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Planlar/28032022-TARAP-kitap_V6.pdf
4. AFAD. (2019). 2019-2023 stratejik planı. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/stratejik-planlar
5. AFAD. (2024). 2024-2028 stratejik planı. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/stratejik-planlar
6. Ağca, M. E. (2023). Afet odaklı risk iletişiminde sosyal medya kullanımı: AFAD örneği. Uluslararası Medya ve İletişim Araştırmaları Hakemli Dergisi, 6(1), 41-60. https://doi.org/10.33464/mediaj.1190707
7. Babaoğlu, C., ve Duman, H. (2025). Afet yönetimi açısından sosyal medya: Fırsatlar ve riskler. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 7(1), 25-35. https://doi.org/10.46464/tdad.1538677
8. Broekema, W., van Kleef, D., ve Steen, T. (2017). What factors drive organizational learning from crisis? Insights from the Dutch Food Safety Services’ response to four veterinary crises. Journal of Contingencies and Crisis Management, 25(4), 326-340. https://doi.org/10.1111/1468-5973.12161

9. Cahueñas, H. (2017). Disaster risk governance and COVID-19: Accountability, transparency, and corruption. Yale Journal of International Law. https://yjil.yale.edu/posts/2017-03-17-disaster-risk-governance-and-covid-19-accountability-transparency-and-corruption
10. Comfort, L. K., Ko, K., ve Zagorecki, A. (2004). Coordination in rapidly evolving disaster response systems: The role of information. American Behavioral Scientist, 48(3), 295-313. https://doi.org/10.1177/0002764204268987
11. Dewah, P., ve Mutula, S. M. (2016). Knowledge retention strategies in public sector organizations: Current status in sub-Saharan Africa. Information Development, 32(3), 362-376. https://doi.org/10.1177/0266666914551070
12. Erkek, S. (2024). Yerel yönetimler arası iş birliği ve afet yönetimi: 6 şubat 2023 tarihli depreme ilişkin bir örnek olay incelemesi. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 15(1-Deprem Özel Sayısı-), 176-191. https://doi.org/10.54688/ayd.1412783
13. Evenseth, L. L., Sydnes, M., ve Gausdal, A. H. (2022). Building organizational resilience through organizational learning: A systematic review. Frontiers in Communication, 7. https://doi.org/10.3389/fcomm.2022.837386
14. Gaspar, M. R., Gabriel, J. P., Manuel, M. B., Ladrillo, D. S., Gabriel, E. R., ve Gabriel, A. G. (2022). Transparency and accountability of managing school financial resources. Journal of Public Administration and Governance, 12(2), 102115-102115.
15. Gerdan, S. (2025). Türkiye afet yönetiminin 06 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler özelinde değerlendirilmesi. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 7(2), 190-200. https://doi.org/10.46464/tdad.1580755
16. Grossi, G., Biancone, P. P., Secinaro, S., ve Brescia, V. (2021). Dialogic accounting through popular reporting and digital platforms. Meditari Accountancy Research, 29(7), 75-93. https://doi.org/10.1108/MEDAR-01-2021-1163
17. Hermansson, H. (2016). Disaster management collaboration in Turkey: Assessing progress and challenges of hybrid network governance. Public Administration, 94(2), 333-349. https://doi.org/10.1111/padm.12203
18. Hermansson, H. (2017). Centralized disaster management collaboration in Turkey [Doctoral thesis, Uppsala University, Disciplinary Domain of Humanities and Social Sciences, Faculty of Social Sciences, Department of Government]. https://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:uu:diva-319273
19. Hermansson, H. (2018). Challenges to decentralization of disaster management in Turkey: The role of political-administrative context. International Journal of Public Administration, 42(5), 417-431. https://doi.org/10.1080/01900692.2018.1466898
20. Hilhorst, D., Boersma, K., ve Raju, E. (2020). Research on politics of disaster risk governance: Where are we headed?. Politics and Governance, 8(4), 214-219. https://doi.org/10.17645/pag.v8i4.3843
21. Hu, Q., Knox, C. C., ve Kapucu, N. (2014). What have we learned since September 11, 2001? A network study of the Boston Marathon Bombings response. Public Administration Review, 74(6), 698-712. https://doi.org/10.1111/puar.12284
22. İsbir, B., ve Kaya, A. (2022). Güvenlik ve Acil Durum Koordinasyon Merkezi (GAMER) ve yapay zekânın afetlerde uygulanabilirliği. Afet ve Risk Dergisi, 5(2), 601-622. https://doi.org/10.35341/afet.1102768
23. Jovita, H. D., Nurmandi, A., Mutiarin, D., ve Purnomo, E. P. (2018). Why does network governance fail in managing post-disaster conditions in the Philippines? Jàmbá: Journal of Disaster Risk Studies, 10(1), 11. https://doi.org/10.4102/jamba.v10i1.585
24. Kalkan, M. (2023). Türkiye’deki kentleşme odaklı afet politikalarının 1923-2023 yılları arasındaki analizi. Kent Akademisi, 16 (Türkiye Cumhuriyetinin 100. Yılı Özel Sayısı), 544-558. https://doi.org/10.35674/kent.1350885
25. Kapucu, N. (2006a). Interagency communication networks during emergencies: Boundary spanners in multiagency coordination. The American Review of Public Administration, 36(2), 207-225. https://doi.org/10.1177/0275074005280605
26. Kapucu, N. (2006b). Public-nonprofit partnerships for collective action in dynamic contexts of emergencies. Public Administration, 84(1), 205-220. https://doi.org/10.1111/j.0033-3298.2006.00500.x
27. Kapucu, N., Arslan, T., ve Collins, M. L. (2010). Examining intergovernmental and interorganizational response to catastrophic disasters: Toward a network-centered approach. Administration ve Society, 42(2), 222-247. https://doi.org/10.1177/0095399710362517
28. Kapucu, N., Dougherty, R. B., ve Hu, Q. (2022). network governance for coordinated disaster response. Public Administration Quarterly, 46(4), 309-333. https://doi.org/10.37808/paq.46.4.2
29. Karaca, S., Koday, Z., ve Koday, S. (2024). Küresel sıcaklık artışının doğal afetler üzerine etkileri ve Ağrı. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(1), 95-131. https://doi.org/10.31463/aicusbed.1380159
30. Karaoğlan, B. (2025). Hatay Büyükşehir Belediyesi web sitesinin kentsel hizmet sunumu bağlamında değerlendirilmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34(2), 1687-1711. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1671177
31. Koçak, H., ve Kınık, K. (2025). Evaluating disaster response progress in Türkiye: A comparative analysis of the 1999 Marmara and 2023 Kahramanmaraş earthquakes. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 19, e106. https://doi.org/10.1017/dmp.2025.109
32. Krah, R., ve Mertens, G. (2020). Democracy and financial transparency of local governments in Sub-Saharan Africa. Meditari Accountancy Research, 28(4), 681-699. https://doi.org/10.1108/MEDAR-08-2019-0539
33. Ku, M., Han, A., ve Lee, K.-H. (2022). The dynamics of cross-sector collaboration in centralized disaster governance: A network study of interorganizational collaborations during the MERS epidemic in South Korea. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(1), 18. https://doi.org/10.3390/ijerph19010018
34. Memiş, L., ve Babaoğlu, C. (2020). Acil durum ve afet yönetiminde süreç yaklaşımı ve teknoloji. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(4), 776-791. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.731103
35. Mena, R., ve Hilhorst, D. (2022). The transition from development and disaster risk reduction to humanitarian relief: The case of Yemen during high-intensity conflict. Disasters, 46(4), 1049-1074. https://doi.org/10.1111/disa.12521
36. Mourao, P. R., Bronić, M., ve Stanić, B. (2020). Discussing the determinants of online budget transparency based on a spatial regression analysis of Croatian cities and municipalities: Do good neighbours make you better? International Area Studies Review, 23(3), 268-287. https://doi.org/10.1177/2233865919895854
37. Okay, N., ve İlkkaracan, İ. (2018). Toplumsal cinsiyete duyarlı afet risk yönetimi. Resilience, 2(1), 1-12. https://doi.org/10.32569/resilience.431075
38. Orhan, E. (2022). 1999 depremlerinin ardından planlama mevzuatı üzerine bir değerlendirme. Planning, 32(1), 47-56. https://doi.org/10.14744/planlama.2021.48569
39. Ortega-Rodríguez, C., Licerán-Gutiérrez, A., ve Moreno-Albarracín, A. L. (2020). Transparency as a key element in accountability in non-profit organizations: A systematic literature review. Sustainability, 12(14), 5834. https://doi.org/10.3390/su12145834
40. Öçal, E. U. (2024). Türkiye’de deprem afet yönetimi ve belediyeler. Memleket Siyaset Yönetim, 19(43), 735-770. https://doi.org/10.56524/msydergi.1478274
41. Özer, Y. E. (2017). Afet konusundaki algı ve yerel aktörlerin sorumlulukları. Sayıştay Dergisi, 106, 1-34. https://izlik.org/JA23EY85MP
42. Pollitt, C. (2009). Bureaucracies remember, post-bureaucratic organizations forget? Public Administration, 87(2), 198-218. https://doi.org/10.1111/j.1467-9299.2008.01738.x
43. Porumbescu, G. A., Grimes, M., ve Grimmelikhuijsen, S. (2021). Capturing the social relevance of government transparency and accountability using a behavioral lens. Journal of Behavioral Public Administration, 4(1). https://doi.org/10.30636/jbpa.41.241
44. Raspati, G. G. M., ve Simanjuntak, B. H. (2024). Analysis of the impact of accountability and transparency on the quality of fınancial reports with internal control system as a moderating variable. Multifinance, 2(1), 83-92. https://doi.org/10.61397/mfc.v2i1.196
45. Reiners, D. S. (2007). Lessons of disaster: Policy Change after catastrophic events. Perspectives on Politics, 5(2), 363-365. https://doi.org/10.1017/S1537592707071010
46. Sarı, B., ve Özer, Y. E. (2024). Coordination analysis in disaster management: A qualitative approach in Türkiye. International Journal of Disaster Risk Reduction, 100, 104168. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2023.104168
47. Savaç, N., ve Genç, F. N. (2024). Afetlerde koordinasyon: 2021 Antalya Manavgat orman yangını örneği. Strategic Public Management Journal, 10(17), 61-83. https://doi.org/10.25069/spmj.1433827
48. Sayıştay Başkanlığı. (2019). Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı 2019 yılı Sayıştay denetim raporu. Ankara: T.C. Sayıştay Başkanlığı. https://www.sayistay.gov.tr/reports/download/Xl3g4JPYKO-afet-ve-acil-durum-yonetimi-baskanligi
49. Şamdan, Y. (2023). Türk kamu yönetiminde şeffaflık ve hesap verebilirlik. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 6(3), 926-942. https://doi.org/10.33712/mana.1256052
50. Şimşek, P., ve Gündüz, A. (2021). Türkiye’de afet hemşireliği. Journal of Uludağ University Medical Faculty, 47(3), 469-476. https://doi.org/10.32708/uutfd.981301
51. Tierney, K. (2012). Disaster governance: social, political, and economic dimensions. Annual Review of Environment and Resources, 37(Volume 37, 2012), 341-363. https://doi.org/10.1146/annurev-environ-020911-095618
52. Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM). (2020). Depreme karşı alınabilecek önlemlerin ve depremlerin zararlarının en aza indirilmesi için alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla kurulan meclis araştırması komisyonu tutanak dergisi (4. Toplantı, 9 Aralık 2020). Ankara: TBMM Tutanak Hizmetleri Başkanlığı. https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/TutanakGoster/2630
53. UNDRR. (2015). Sendai framework for disaster risk reduction 2015-2030. https://www.undrr.org/media/16176/download?startDownload=20251030
54. UNDRR. (2020). Accountability in the context of disaster risk governance. https://reliefweb.int/report/world/accountability-context-disaster-risk-governance
55. Unlu, A., Kapucu, N., ve Sahin, B. (2010). Disaster and crisis management in Turkey: A need for a unified crisis management system. Disaster Prevention and Management, 19(2), 155-174. https://doi.org/10.1108/09653561011037977
56. Ündücü, C. A., ve Avat, F. S. (2024). Afet yönetiminde Güvenlik ve Acil Durumlar Koordinasyon Merkezi’nin (GAMER) rolü. Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Çalışmalar Dergisi, 5(2), 306-322. https://doi.org/10.62001/gsijses.1548596
57. Yıldırım, A. (2023). Afetlerde Dijital iletişim ve acil çağrı uygulamalarının kullanılabilirliği üzerine bir inceleme: AFAD Acil Çağrı. TRT Akademi, 8(18), 552-573. https://doi.org/10.37679/trta.1273910
58. Yıldırım, A. (2024). Afet yönetiminde kriz iletişimi: Afet ve Acil Durum Yönetim Başkanlığı (AFAD) tarafından 2023 Kahramanmaraş depremlerinde yayınlanan basın bültenlerinin analizi. İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1), 1-23.
59. Yurgiden, D. H. (2024). Dünya’da ve Türkiye’de afet ekonomisi ve afet sigortacılığı üzerine bir değerlendirme. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 15(1-Deprem Özel Sayısı-), 150-175. https://doi.org/10.54688/ayd.1397080