Titiopolis as a Bishopric Centre in Late Antique Isauria in the Light of Michel Le Quien's Text

Öz

Titiopolis is a settlement mentioned in ancient sources as being located within the regions of Cilicia or Isauria at different periods, understood to be situated in an area close to the Mediterranean coastline. Despite its limited appearance in ancient geographical texts, Titiopolis is recorded as a bishopric centre traceable from Late Antiquity to the Middle Byzantine period, indicating the city’s continuity within the regional religious-administrative structure. Its inclusion in the lists of Hierokles, Georgius Cyprius, and Constantinus Porphyrogenitus within the Seleucia ad Calycadnum-centred hierarchy of the Isauria Province reveals the city’s administrative position and regional importance. Although the exact location of Titiopolis is uncertain, modern research associates the city with the area around Kisebelen Hill near Anamur-Kalınören. The ancient road network, inscriptions, and possible church remains support this suggestion. However, due to the lack of direct epigraphic evidence, this view remains speculative. The historical identity of the city can be traced mainly through lists of bishops, council records, and the tradition of Notitiae Episcopatuum. The information compiled by Michel Le Quien in his work shows that Titiopolis maintained its existence as an important bishopric from the late 4th century to the late 12th century through bishops such as Artemius, Mampreus/Pamprepios, Domitius, and Euschemon. Although Titiopolis is a geographically disputed settlement, it constitutes an important example for understanding the religious organization of Isauria in Late Antiquity thanks to its continuity traceable through church and administrative records. This situation demonstrates that the historical positioning of the settlement can be assessed not only through topographical findings but also through information obtained from long-term administrative and religious records.

Anahtar Kelimeler

• Cilicia
• Isauria
• Titiopolis
• bishop
• Michel Le Quien

Michel Le Quien’in Metni Işığında Geç Antik Çağ Isauria’sında Bir Piskoposluk Merkezi Olarak Titiopolis

Öz

Antik kaynaklarda Titiopolis, farklı dönemlerde Kilikya ya da Isauria bölgeleri içerisinde gösterilen ve Akdeniz kıyı hattına yakın bir alanda yer aldığı anlaşılan bir yerleşimdir. Antik coğrafi metinlerde sınırlı biçimde görünmesine karşın, Titiopolis’in Geç Antik Çağ’dan Orta Bizans Dönemi’ne kadar izlenebilen bir piskoposluk merkezi olarak kaydedilmesi, kentin bölgesel dini-idari yapı içindeki sürekliliğine işaret etmektedir. Hierokles, Georgius Cyprius ve Konstantinos Porphyrogennetos’un listelerinde Isauria Eyaleti’nin Seleukeia merkezli hiyerarşisi içinde yer alması, kentin idari konumunu ve bölgesel önemini ortaya koymaktadır. Titiopolis’in lokalizasyonu kesin olmamakla birlikte, modern araştırmalar kenti, Anamur-Kalınören yakınındaki Kisebelen Tepesi çevresiyle ilişkilendirmekte ve bununla birlikte antik yol ağı, yazıtlar ve olası kilise kalıntıları bu öneriyi desteklemektedir. Ancak doğrudan epigrafik kanıtların yokluğu nedeniyle bu görüş olasılık düzeyinde kalmaktadır. Kentin tarihsel kimliği, ağırlıklı olarak piskoposluk listeleri, konsil kayıtları ve Notitiae Episcopatuum geleneği üzerinden izlenebilmektedir. Michel Le Quien’in eserinde derlediği bilgiler, Artemius, Mampreus/Pamprepios, Domitius ve Euschemon gibi piskoposlar aracılığıyla Titiopolis’in MS 4. yüzyıl sonlarından 12. yüzyıl sonlarına kadar önemli bir piskoposluk olarak varlığını sürdürdüğünü göstermektedir. Titiopolis, coğrafi olarak tartışmalı bir yerleşim olmakla birlikte, kilise-idari kayıtlarda izlenebilen sürekliliği sayesinde Isauria’nın Geç Antik Çağ’daki dini örgütlenmesini anlamada önemli bir örnek teşkil etmektedir. Bu durum, yerleşimin tarihsel konumlandırılmasının yalnızca topoğrafik bulgularla değil, uzun süreli idari ve dini kayıtlardan elde edilen bilgilerle de değerlendirilebileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kilikya
• Isauria
• Titiopolis
• piskopos
• Michel Le Quien

Destekleyen Kurum

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü

Teşekkür

2023 yılından itibaren Anemurium Hinterlandı Anamur-Bozyazı Yüzey Araştırması kapsamında bölgede çalışmalar yürüten Araştırma Başkanı Prof. Dr. Mehmet TEKOCAK’a bu konuyu çalışmama izin verdiği ve konuyu çalışma noktasında beni teşvik ettiği için çok teşekkür ederim.

Kaynakça

1. Bean, G. E. & Mitford, T. B. (1970). Journeys in Rough Cilicia: 1964-1968. Böhlau in Komm. (Österreichische Akademie der Wissenschaften, Philosophisch-Historische Klasse, Denkschriften 102; Ergänzungsbände zu den Tituli Asiae Minoris, Nr. 3).
2. Boyd, W. K. (1905). The ecclesiastical edicts of the Theodosian Code. Columbia University Press.
3. Calder, W. M. & Bean, G. E. (1958). A classical map of Asia Minor. Supplement to Anatolian Studies 7. The British Institute of Archaeology at Ankara.
4. Constantinus Porphyrogenitus. (1840). De thematibus et De administrando imperio; accedit Hieroclis Synecdemus cum Bandurii et Wesselingii commentariis (Vol. 3; I. Bekker, Ed.). Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae. Weber.
5. Cunningham, M. (2008). Clergy, monks, and laity. E. Jeffreys, J. Haldon ve R. Cormack (Ed.), The Oxford Handbook of Byzantine Studies (s. 527-537). Oxford University Press.
6. de Longpérier, A. (1839). Coin of Titiopolis in Isauria. The Numismatic Chronicle, 1, s. 213-217.
7. Dvornik, F. (1962). Histoire des conciles (Jean-Marie, O.P., Çev.). Éditions du Seuil. (The Ecumenical Councils, Hawthorn Books, 1962).
8. Georgius Cyprius. (1890). Descriptio orbis Romani; accedit Leonis Imperatoris diatyposis genuina adhuc inedita (H. Gelzer, Ed.). B. G. Teubner.

9. Graumann, T. (2021). The Acts of the Early Church Councils: Production and Character. Oxford University Press.
10. Haldon, J. (2007). Bizans tarih atlası (A. Özdamar, Çev.). Kitap Yayınevi.
11. Hierokles. (1893). Hieroclis Synecdemus (A. Burckhardt, Ed.). Teubner.
12. Hild, F. & Hellenkemper, H. (1990). Kilikien und Isaurien (H. Hunger, Ed.; 1. Teil). Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. (Tabula Imperii Byzantini, Band 5; Denkschriften der Philosophisch-Historischen Klasse, Band 215).
13. Honigmann, E. (1951). Évêques et évêchés monophysites d’Asie antérieure au VIe siècle (CSCO 127, Subsidia, Tome 2). Imprimerie Orientaliste L. Durbecq.
14. Jones, A. H. M. (1966). The decline of the ancient world. Longman.
15. Komatina, P. (2013). Date of the composition of the Notitiae Episcopatuum Ecclesiae Constantinopolitanae nos. 4, 5 and 6. Recueil des travaux de l’Institut d’études byzantines, 50, s. 195-214.
16. Kosiński, R. (2010). The Emperor Zeno: Religion and Politics. Byzantina et Slavica Cracoviensia VI. Towarzystwo Wydawnicze “Historia Iagellonica”.
17. Le Quien, M. (1740). Oriens Christianus, in quatuor patriarchatus digestus quo exhibentur ecclesiae, patriarchae, caeterique praesules totius Orientis (Tomus Secundus). Ex Typographia Regia.
18. Levante, E. (1982). The coinage of Titiopolis in Cilicia. The Numismatic Chronicle, 142, s. 134-137.
19. Mansi, J. D. (1772). Sacrorum conciliorum nova et amplissima collectio (Tomus XVII). Antonius Zatta.
20. Mitchell, S. (1995). Anatolia: Land, men, and gods in Asia Minor. Volume II: The rise of the Church. Clarendon Press.
21. Mitford, T. B. (1980). Roman Rough Cilicia. H. Temporini & W. Haase (Eds.), Aufstieg und Niedergang der römischen Welt (ANRW), II.7.2 (s. 1230-1261). De Gruyter.
22. Nedungatt, G. (2010). The council in Trullo revisited: Ecumenism and the canon of the councils. Theological Studies, 71, s. 651-676.
23. Özyıldırım, M. (2022). Le Quien metninde Anemurium piskoposluğu. Seleucia, 12, s. 229-234.
24. Rapp, C. (2005). Holy bishops in Late Antiquity: The nature of Christian leadership in an age of transition. University of California Press.
25. Ruge, W. (1916). Isauria. Paulys Real-Encyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (Cilt IX/2, s. 2056). J. B. Metzlersche Verlagsbuchhandlung.
26. Sodini, J. P. (2003). Archaeology and Late Antique social structure. L. Lavan & W. Bowden (Ed.), Late Antique Archaeology, 1: Theory and practice in Late Antique archaeology (s. 25-56). Brill.
27. Tekocak, M. (2025). 2023 yılı Anemurium hinterlandı Anamur-Bozyazı yüzey araştırması. 40. Araştırma Sonuçları Toplantısı (Cilt 3, s. 81-98). Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü.
28. Tomaschek, W. (1891). Zur historischen Topographie von Kleinasien im Mittelalter. 1. Die Küstengebiete und die Wege der Kreuzfahrer. Tempsky in Komm.
29. Vailhé, S. (1912). Titopolis. C. G. Herbermann, E. A. Pace, C. B. Pallen, T. J. Shahan ve J. J. Wynne (Ed.), The Catholic Encyclopedia (Cilt 14, s. 745). Robert Appleton Company.
30. Whittow, M. (1990). Ruling the Late Roman and Early Byzantine city: A continuous history. Past & Present, 129, s. 3-29.
31. imperium.ahlfeldt.se (Erişim Tarihi: 29.11.2025).