Otoriterliğin Sürekliliği: CHP ve DP İktidarlarında Devletin İdeolojik Aygıtlarının Kullanımı

Öz

Çok partili hayata geçişle 27 yıllık CHP iktidarının 1950 yılında başlayıp on yıl sürecek olan DP iktidarına devredilmesi Türk siyasal hayatı ve demokratikleşmesi için dönüm noktalarından birisi olmuştur. 1923-1950 CHP iktidarı ile 1950’de başlayıp 1960 askeri darbesiyle sona eren DP iktidarı yıllarına odaklanan bu çalışma her iki partinin eğitim-kültür ve basın-medya alanlarındaki politikalarını Louis Althusser’in Devletin İdeolojik Aygıtları (DİA) ve Antonio Gramsci’nin hegemonya kavramları çerçevesinde ele almakta ve böylece her iki döneme ait otoriter politikalardaki sürekliliği açıklamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Devletin ideolojik aygıtları
• Hegemonya
• Cumhuriyet Halk Partisi
• Demokrat Parti

The Continuity of Authoritarianism: The Use of the Ideological Apparatuses of the State in the CHP and DP Governments

Öz

Transition to the multi-party system, marked by the end of the 27-year-long rule of the Republican People’s Party (CHP) and the rise of the Democratic Party (DP) government in 1950, which lasted for a decade, constitutes one of the turning points in Turkish political life and the process of democratization. Focusing on the years of CHP rule from 1923 to 1940 and DP rule from 1950 until the military coup in 1960, this study examines the educational-cultural and press-media policies of both parties through the conceptual frameworks of Louis Althusser’s Ideological State Apparatuses (ISA) and Antonio Gramsci’s notion of hegemony, thereby aiming to reveal the continuity of authoritarian policies across both periods.

Anahtar Kelimeler

• Ideological state apparatuses
• Hegemony
• Republican People’s Party
• Democratic Party

Kaynakça

1. Akşin, S. (2020). Kısa Türkiye tarihi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
2. Althusser, L. (2019). İdeoloji ve devletin ideolojik aygıtları (A. Tümertekin, Çev.). İthaki.
3. Anderson, P. (1988). Antonio Gramsci: Hegemonya, Doğu/Batı sorunu ve strateji (T. Günersel, Çev.). Alan.
4. Ardıç, N. (2008). Türk sekülerleşmesi incelemelerinde paradigma değişimine doğru. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 6(11), 61–92.
5. Atılgan, G. (2022). Tarımsal kapitalizmin sancağı altında. G. Atılgan, C. Saraçoğlu & A. Uslu (Ed.), Osmanlı’dan günümüze Türkiye’de siyasal hayat (ss. 395–520). Yordam.
6. Aytürk, İ. (2022). Post-post-Kemalizm: Yeni bir paradigmayı beklerken. İ. Aytürk & B. Esen (Ed.), Post-post-Kemalizm: Türkiye çalışmalarında yeni arayışlar (ss. 23–48). İletişim.
7. Aytürk, İ., & Esen, B. (2022). Önsöz. İ. Aytürk & B. Esen (Ed.), Post-post-Kemalizm: Türkiye çalışmalarında yeni arayışlar (ss. 7–21). İletişim.
8. Baban, C. (1970). Politika galerisi (Büstler ve portreler). Remzi.

9. Bakıner, O. (2023). Only game in town? The persistence of competitive authoritarian regimes in modern Turkey. Turkish Studies, 24(5), 853–881.
10. Carnoy, M. (2001). Gramsci ve devlet. Praksis, 3, 252–278.
11. Çelebi, O. (2017). Gazeteciliğe adanmış bir ömür: Metin Toker. CTAD, 13(26), 91–127.
12. CHP. (1935). Halkevleri: 1932-1935 103 halkevi geçen yıllarda nasıl çalıştı. https://acikerisim.tbmm.gov.tr/bitstreams/fbe9d9b7-43c7-414a-abe6-108bf938626a/download
13. Demirel, A. (2018). Tek partinin iktidarı: Türkiye’de seçimler ve siyaset. İletişim.
14. Demokrat Parti. (1950). Demokrat Parti Meclis Grubu müzakere zabıtları (Cilt 10). https://acikerisim.tbmm.gov.tr/items/3215c51a-cd4b-4344-99db-9b2e59da1f24
15. Eroğul, C. (2019). Demokrat Parti: Tarihi ve ideolojisi. Yordam.
16. Ersarı, N. (2016). Ellili yıllarda radyo ve siyaset. M. K. Kaynar (Ed.), Türkiye’nin 1950’li yılları (ss. 393–422). İletişim.
17. Güneş, M. (2012). Adnan Menderes ve Halkevleri. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 12(25), 141–155. Heper, M. (2006). Türkiye’de devlet geleneği (N. Soyarık, Çev.). Doğu Batı.
18. Kalaycıoğlu, E. (2022). Kemalizm ve post-Kemalizm ayrışmasında Türkiye’de siyaset bilimi. İ. Aytürk & B. Esen (Ed.), Post-post-Kemalizm (ss. 51–97). İletişim.
19. Karatepe, Ş. (2018). Tek parti dönemi. Binyıl.
20. Karpat, K. (1996). Türk demokrasi tarihi. Afa Yayıncılık.
21. Kazancı, M. (2002). Althusser, ideoloji ve iletişimin dayanılmaz ağırlığı. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 57(1), 55–87.
22. Koca, B. (2016). Demokrat Parti’nin dini politikaları. M. K. Kaynar (Ed.), Türkiye’nin 1950’li yılları (ss. 293–319). İletişim.
23. Lewis, B. (1993). Modern Türkiye’nin doğuşu (M. Kıratlı, Çev.). Türk Tarih Kurumu.
24. Mardin, Ş. (1962). The genesis of Young Ottoman thought. Princeton University Press.
25. Mardin, Ş. (2020). Türkiye’de toplum ve siyaset. İletişim.
26. Nal, S. (2005). Demokrat Parti’nin din siyaseti. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 60(3), 137–171.
27. Öztekin, H. (2016). Tan gazetesi. Tarih Vakfı.
28. Öztekin, C. (2022). Tek partili hayattan çok partili hayata geçişte hegemonya [Yüksek lisans tezi]. Aksaray Üniversitesi.
29. Öztürk, A. (1994). Tek parti döneminde basın özgürlüğü. Marmara İletişim Dergisi, 5, 138–144.
30. Ransome, P. (2011). Antonio Gramsci (A. İ. Başgül, Çev.). Dipnot.
31. Resmi Gazete. (1925, 3 Mart). Takrir-i Sükun Kanunu (Sayı 87). https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc003/kanuntbmmc003/kanuntbmmc00300578.pdf
32. Saygın, T. (2010). Louis Althusser. V. Çetin (Ed.), 1900’den günümüze büyük düşünürler (ss. 519–583). Etik.
33. Şener, M. (2022). Burjuva uygarlığın peşinde. G. Atılgan vd. (Ed.), Osmanlı’dan günümüze Türkiye’de siyasal hayat (ss. 201–345). Yordam.
34. Tok, N. (2003). Gramsci’s concept of civil society. Atatürk Üniversitesi İİBF Dergisi, 17(3–4), 239–254.
35. Tunçay, M. (1987). Tek parti döneminde basın. Tarih ve Toplum, 37, 48–50.
36. Tunçay, M. (1999). Türkiye Cumhuriyeti’nde tek parti yönetiminin kurulması. Tarih Vakfı.
37. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (1925). Zabıt ceridesi (Dönem 2, Cilt 15).
38. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (1945). Tutanak dergisi (Dönem 7, Cilt 19).
39. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (1950a). Tutanak dergisi (Dönem 8, Cilt 24).
40. Vatan Gazetesi. (1945, 13 Eylül). Başbakan’ın demeci münasebetiyle.
41. Weiker, W. F. (1967). 1960 Türk ihtilali (M. Ergin, Çev.). Cem.
42. Yeşilkaya, N. G. (2009). Halkevleri. T. Bora & M. Gültekingil (Ed.), Modern Türkiye’de siyasi düşünce (ss. 113–119). İletişim.
43. Zürcher, E. J. (2000). Modernleşen Türkiye’nin tarihi (Y. Gönen, Çev.). İletişim.