Araştırma Makalesi

LENİN’DEN STALİN’E (1917-1953): SOVYET ORTA DOĞU POLİTİKASININ İDEOLOJİK TEMELLERİ VE SINIRLARI

Sayı: 65 30 Nisan 2026
PDF İndir
TR EN

LENİN’DEN STALİN’E (1917-1953): SOVYET ORTA DOĞU POLİTİKASININ İDEOLOJİK TEMELLERİ VE SINIRLARI

Öz

Bu makale, Sovyetler Birliği’nin 1917–1953 döneminde Orta Doğu’ya yönelik dış politikasını, ideolojik hedefler ile jeopolitik çıkarların kesişim noktasında analiz etmektedir. Çalışma, Lenin döneminde bölgenin devrimci anti-emperyalist mücadelenin doğal bir uzantısı olarak konumlandırıldığını; ancak iç savaş, ekonomik zayıflık ve bölgesel aktörlerin sosyo-politik gerçeklikleri nedeniyle bu yaklaşımın sınırlı bir etki üretebildiğini ortaya koymaktadır. Stalin döneminde ise Sovyet dış politikası, devrimci ideallerden ziyade güvenlik kaygılarının, devlet kapasitesi sorunlarının ve büyük güç rekabetinin belirleyici olduğu pragmatik bir çizgiye evrilmiştir. Yemen ve Hicaz ile kurulan geçici diplomatik açılımlar, İran’da yürütülen nüfuz mücadeleleri ve Filistin/İsrail meselesine ilişkin taktiksel tutum değişiklikleri, Moskova’nın ideolojik söylem ile stratejik zorunluluklar arasında sürekli bir denge arayışı içinde olduğunu göstermektedir. Makale, Sovyetlerin bu dönemde Orta Doğu’da kurumsallaşmış ve kalıcı bir nüfuz alanı oluşturamadığını; buna rağmen ortaya çıkan deneyimlerin, Soğuk Savaş yıllarında bölgenin süper güç rekabetinin merkezî sahnelerinden biri hâline gelmesinde belirleyici bir “stratejik miras” yarattığını ileri sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Asadpour, Ahamd Ali. Der Iran in der internationalen Politik 1939-1948. Inauguraldissertation zur Erlangung des akademischen Doktorgrades an der Philosophischen Fakultät der Universität Mannheim, 2002. Erişim: 13.07.2025. https://d-nb.info/968790879/34
  2. Bachmann, Wiebke. Die UdSSR und der Nahe Osten: Zionismus, ägyptischer Antikolonialismus und sowjetische Außenpolitik bis 1956, Oldenbourg Wissenschaftsverlag, München, 2011.
  3. Baldry, John. “Soviet relations with Saudi Arabia and the Yemen 1917–1938.” Middle Eastern Studies, Vol. 20, No. 1 (Jan., 1984): ss. 53-80. Erişim: 02.07.2025. http://www.jstor.org/stable/4282977.
  4. Barmin, Yury. “How Moscow lost Riyadh in 1938.” AlJazeera (15 Ekim 2017), Erişim: 02.07.2025. https://www.aljazeera.com/opinions/2017/10/15/how-moscow-lost-riyadh-in-1938
  5. Bialer, Uri. The Czech‐Israeli arms deal revisited, Journal of Strategic Studies, 8:3, (1985): ss. 307-315.
  6. Breslauer, George W. “On collaborative competition,” içinde George W. Breslauer (ed). Soviet strategy in the Middle East, Routledge, London, 2016a, ss. 3-22.
  7. Britannica Editors. “Mapam.” Encyclopedia Britannica, (September 13, 2013). Erişim 17.10.2025. https://www.britannica.com/topic/Mapam.
  8. Carr, Edward Hallet. The Bolshevik Revolution, 1917-1923 (Vol. 3). WW Norton & Company, New York, 1985.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Siyaset Bilimi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

1 Aralık 2025

Kabul Tarihi

16 Mart 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 65

Kaynak Göster

APA
Bülbül, A. (2026). LENİN’DEN STALİN’E (1917-1953): SOVYET ORTA DOĞU POLİTİKASININ İDEOLOJİK TEMELLERİ VE SINIRLARI. Avrasya Etüdleri, 65, 191-232. https://izlik.org/JA83DC64SB
AMA
1.Bülbül A. LENİN’DEN STALİN’E (1917-1953): SOVYET ORTA DOĞU POLİTİKASININ İDEOLOJİK TEMELLERİ VE SINIRLARI. Avrasya Etüdleri. 2026;(65):191-232. https://izlik.org/JA83DC64SB
Chicago
Bülbül, Ahmet. 2026. “LENİN’DEN STALİN’E (1917-1953): SOVYET ORTA DOĞU POLİTİKASININ İDEOLOJİK TEMELLERİ VE SINIRLARI”. Avrasya Etüdleri, sy 65: 191-232. https://izlik.org/JA83DC64SB.
EndNote
Bülbül A (01 Nisan 2026) LENİN’DEN STALİN’E (1917-1953): SOVYET ORTA DOĞU POLİTİKASININ İDEOLOJİK TEMELLERİ VE SINIRLARI. Avrasya Etüdleri 65 191–232.
IEEE
[1]A. Bülbül, “LENİN’DEN STALİN’E (1917-1953): SOVYET ORTA DOĞU POLİTİKASININ İDEOLOJİK TEMELLERİ VE SINIRLARI”, Avrasya Etüdleri, sy 65, ss. 191–232, Nis. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA83DC64SB
ISNAD
Bülbül, Ahmet. “LENİN’DEN STALİN’E (1917-1953): SOVYET ORTA DOĞU POLİTİKASININ İDEOLOJİK TEMELLERİ VE SINIRLARI”. Avrasya Etüdleri. 65 (01 Nisan 2026): 191-232. https://izlik.org/JA83DC64SB.
JAMA
1.Bülbül A. LENİN’DEN STALİN’E (1917-1953): SOVYET ORTA DOĞU POLİTİKASININ İDEOLOJİK TEMELLERİ VE SINIRLARI. Avrasya Etüdleri. 2026;:191–232.
MLA
Bülbül, Ahmet. “LENİN’DEN STALİN’E (1917-1953): SOVYET ORTA DOĞU POLİTİKASININ İDEOLOJİK TEMELLERİ VE SINIRLARI”. Avrasya Etüdleri, sy 65, Nisan 2026, ss. 191-32, https://izlik.org/JA83DC64SB.
Vancouver
1.Ahmet Bülbül. LENİN’DEN STALİN’E (1917-1953): SOVYET ORTA DOĞU POLİTİKASININ İDEOLOJİK TEMELLERİ VE SINIRLARI. Avrasya Etüdleri [Internet]. 01 Nisan 2026;(65):191-232. Erişim adresi: https://izlik.org/JA83DC64SB