The Inheritance of Grand Vizier Arabacı Ali Pasha (1691-1692)

Yıl 2026, Cilt: 14 Sayı: 1 , 1 - 23 , 15.03.2026

Alper Kağan Kıraç

https://doi.org/10.33692/avrasyad.1647646

https://izlik.org/JA77YP53AY

Öz

Serving in many different positions in the Ottoman Empire, Ali Pasha was promoted to grand vizier, the highest administrative position, in 1691. However, Ali Pasha, who served as Grand Vizier for only seven months, was dismissed from his post and exiled because he devoted his time to various intrigues rather than the war that had been going on on many fronts for years. Ali Pasha, who sent the civil servants he had caused to be dismissed through various intrigues into exile by carriage, was nicknamed “Arabacı” in the literature because of this method he followed. After the execution of the exile order, Pasha's assets were confiscated and recorded as a normal state practice. In this study, the biography of Arabaci Ali Pasha and his wealth are discussed. The aim of this study is to contribute to the scientific studies to be prepared in social and economic terms by determining the wealth of a statesman who rose to the position of grand vizier. These studies not only help to understand the socio-economic structure of the period, but also provide important information about the interests, collections and expenditures of individuals in their daily lives. Moreover, studies on assets are very valuable sources for biographical studies as they are important for the analysis of the person. This study, which is based on two separate ledgers and a document in the Ottoman Archives of the Presidency of State Archives, evaluates the assets of Grand Vizier Ali Pasha. The study consists of two parts: “Arabacı Ali Pasha” and “Assets of Arabacı Ali Pasha”. Through the assets recorded in the archival documents, information is provided about the clothing, war equipment, servants, household goods, tastes and social lives of a state official who was the absolute deputy of the sultan for a certain period of time.

Anahtar Kelimeler

Ottoman History , Grand Vizier Arabacı Ali Pasha , Confiscation , Assets , Muhallefat

SADRAZAM ARABACI ALİ PAŞA’NIN MUHALLEFATI (1691-1692)

https://izlik.org/JA77YP53AY

Öz

Osmanlı Devleti’nde farklı memuriyetlere tayin edilen Ali Paşa, 1691’de sadrazam olmuştur. Fakat zamanını farklı cephelerde devam eden savaştan ziyade entrikalara ayırmış, görevden uzaklaştırdığı memurları araba ile sürgüne gönderdiğinden dolayı “Arabacı” lakabı ile anılmıştır. Bu nedenle yaklaşık yedi ay sonra azledilmiş ve mal varlığına el koyulduktan sonra Rodos Kalesi’ne hapsedilmiştir. 1693’te hakkında çıkan söylentiler üzerine hayatına son verilmiştir. Bu çalışma, Ali Paşa’nın serencâmını ve servetini ele almaktadır. Çalışmanın amacı, sadrazamlığa kadar yükselen bir devlet adamının bu süreçte biriktirdiği hazineyi tespit etmektir. Böylece XVII. yüzyıl Osmanlı  toplumunun sosyal ve ekonomik yapısı hakkında hazırlanacak eserlere katkı sağlamak hedeflenmiştir. Muhallefatlar üzerinde yapılan çalışmalar, bireylerin gündelik yaşamlarındaki ilgi alanları, koleksiyonları ve masraflarına dair önemli bilgiler sunmaktadır. Veriler, kişinin iç dünyasını anlamaya yardımcı olduğundan dolayı biyografi eserleri için vazgeçilmez kaynaklardır. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi’nde yer alan iki ayrı defter ve evrak kullanılarak hazırlanan çalışmada Ali Paşa’nın serveti değerlendirilmiştir. Çalışma; “Arabacı Ali Paşa” ve “Arabacı Ali Paşa’nın Mal Varlığı” başlıkları altında iki bölümden oluşmaktadır. Belgelerin transkribe edilmesinden sonra eşyalar kullanım amaçlarına göre sınıflandırılmış ve bütünlük sağlanmıştır. Yapılan araştırma neticesinde bir süre padişahın mutlak vekili olan bir devlet görevlisinin statüsü gereği tercih ettiği giyim-kuşam eşyaları, savaş malzemeleri, hizmetlileri, ev eşyaları, zevkleri ve sosyal yaşantısı hakkında bilgi verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Osmanlı Devleti , Arabacı Ali Paşa , Müsadere , Muhallefat.

Kaynakça

• Atasoy, Nurhan. 2020. “Kaftan”. ss. 709-710 içinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C. EK-1. Ankara: TDV Yayınları.
• Aslan, Seyfullah. 2023. “1697 Seferinde Tuna Donanması’nın Operasyonel Masrafları”. Istranca Tarih Araştırmaları Dergisi 2(1). 21-40.
• Cezar, Yavuz. 1977. “Bir Âyanın Muhallefatı Havza ve Köprü Kazaları Âyanı Kör İsmail-oğlu Hüseyin (müsadere olayı ve terekenin incelenmesi)”. Belleten XLI. 41-78.
• Dağlı, Barış. 2021. “Kelime Kazanımı Üzerine Bir Araştırma (kıyafet ve kumaş adları örneği)”. Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Demirel, Ömer. 1990. “1700-1730 Tarihlerinde Ankara’da Ailenin Niceliksel Yapısı”. Belleten 54(211). 945-962.
• Genç, Reşat. 1997. “Türk İnanışları ile Millî Geleneklerinde Renkler ve Sarı-Kırmızı-Yeşil”. Erdem 9(27). 1075-1100.
• Gökbilgin, Mustafa Tayyib. “Edirne”. ss. 425-431 içinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C. 10. İstanbul: TDV Yayınları.
• Gökdoğan, Melek Dosay, Demir, Remzi, Unat Yavuz. 2023. Osmanlılar’da Bilim ve Teknoloji. C. 1. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
• Gürsu, Nevber. 2002. “Kumaş”. ss. 367-370 içinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C. 26. Ankara: TDV Yayınları.
• Öğün, Tuncay. 2006. “Müsâdere”. ss. 67-68 içinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C. 32. İstanbul: TDV Yayınları.
• Özcan, Abdülkadir. 1989. “Arabacı Ali Paşa”. ss. 424 içinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C. 2. İstanbul: TDV Yayınları.
• Özcan, Abdülkadir. 1996. “Hacı Ali Paşa”. ss. 440 içinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C. 14. İstanbul: TDV Yayınları.
• Özcan, Tahsin. 2020. “Muhallefât”. ss. 405-406 içinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C. 30. Ankara: TDV Yayınları.