“DƏDƏ QORQUD KİTABI”NDA İŞLƏNMİŞ NADİR SÖZLƏR HAQQINDA

Asıf Hacıyev

doi:10.33692/avrasyad.509462

“DƏDƏ QORQUD KİTABI”NDA İŞLƏNMİŞ NADİR SÖZLƏR HAQQINDA

Öz

Epos bədii sözün ecazkar qüdrəti ilə yaddaşlara həkk olunmuş əvəzsiz sənət nümunəsidir. Burada xalqın əski həyat və düşüncə tərzi ilə yanaşı, yüzillərin sınağından keçib gələn söz dünyası da canlanır. Qədim türk təfəkkürünün monumental abidəsi olan “Dədə Qorqud” eposunu səciyyələndirən xüsusiyyətlərdən biri zəngin və bənzərsiz söz ehtiyatına malik olmasıdır. Geniş şəkildə tədqiqata cəlb edilməsinə baxmayaraq, onun dilində hələ də dəqiq açıqlanmayan məqamlara rast gəlinir ki, bu məqalədə “qazağuc” (at ilxısı), “urun” (şiş, çıxıntı) və “ulmuş” (zəifləmiş, gücdən düşmüş), “sürçüşmə” (qovma, təqib etmə”, “təmlə-//tümlə” (bizlə-, dümsüklə-) kimi nadir rast gəlinən sözlər araşdırılaraq şərh olunmuşdur.

Anahtar Kelimeler

epos,söz,oxunuş,yazılış

Kaynakça

ADDL (2007). Azərbaycan dilinin dialektoloji lüğəti. Bakı: Şərq-Qərb ADİL (1964-1987). Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti, I-IV, Bakı: Elm. Battal A. (1934)). İbnü-Mühenna lûğati. İstanbul: Devlet Matbaası. CƏMŞIDOV, C. (1999). “Kitabi-Dədə Qorqud” (Tarixi, coğrafi, tekstoloji tədqiq və Drezden əlyazmasının dürüstləşdirilmiş elmi mətni). Bakı: Elm. D. Kitabi-Dedem Korkut âla Lisan-i Taife-i Oğuzan. Drezden nüsxesi. DS. Derleme Sözlügü (1993), XI, U-Z. Ankara:Ankara Üniversitesi Basımevi. DTS (1969). Drevnetjurkskij slovar', Len.: Nauka ERGIN, M. (1958). Dedem Korkut Kitabı. Giriş – Metin – Faksemele. Ankara: Türk Tarix Kurumu Basımevi, I c. ERGIN, M. (1963). Dedem Korkut Kitabı. Giriş – Metin – Faksemele. Ankara: Türk Tarix Kurumu Basımevi, II c. ERGIN, M. (2008). Dede Korkut Kitabı. İstanbul: Boğaziçi Yayınları. ESTY. Jetimologicheskij slovar' tjurkskih jazykov. Obshhetjurkskie i mezh-tjurkskie leksicheskie osnovy na bukvy “K”, “Қ”. (1997). M.: Jazyki russkoj kul'tury. ƏSIRƏDDIN. (1992.) Əsirəddin Əbu Həyyan əl-Əndəlusi. Kitab-əl-idrak li-lisan əl-ətrak (Türk dillərini dərketmə kitabı), Bakı: Azərnəşr. HACIYEV, A. (2004). Dədə Qorqud sözünün cazibəsində // Dədə Qorqud (Elmi-ədəbi toplu), I, s. 3-19. GÖKYAY, O.Ş. (2006). Dedem Korkutun Kitabı. İstanbul: Kabalcı Yayınevi. İBN MÜHƏNNA (2008). Seyid Əhməd Cəmaləddin İbn Mühənna. Hilyətül-insan və həlbətül-lisan, Bakı. KAŞĞARI M. (2006). Divani luğat-it-türk. I-IV c, (Tərcümə edən və nəşrə hazırlayan: R,Əsgər), Bakı: Ozan. KDQ (1978). Kitabi-Dədə Qorqud (tərtib edən: Araslı H.) Bakı: Gənclik. KDQ (1988). Kitabi-Dədə Qorqud (Tərtib, transkripsiya, sadələşdirilmiş variant və müqəddimə F.Zeynalov və S.Əlizadənindir). Bakı: Yazıçı, 1988. KRS (1965). Kirgizsko-russkij slovar'. Sostavitel' K.K.Judahin. M.: Sovetskaja jenciklopedija, v 2-h t.. KMDK (1999). Kniga moego Deda Korkuta. Perevod V.V.Bartol'da, izdateli: V.M. Zhirmunskij, A.N. Kononov. Baku: YNE “XXI”. PEKARSKI. (1958). Pekarskij Je.K. Slovar' jakutskogo jazyka, t. I-III, M. . RADLOV, V.V. Opyt' slovarja tjurkskih narechij, t. I-IV. S.-Pb., 1889-1911. SERTKAYA, O.F. (2006). Dede Korkut Kitabının Drezden Nüshasının “Giriş” Bölümü. İstanbul, Ötüken. SEVORTJAN, Je.V. (1974). Jetimologicheskij slovar' tjurkskih jazykov (obshhetjurkskie i mezhtjurkskie osnovy na glasnye). M.: Nauka. ŞÜKÜRLÜ, E. (1993). Qədim türk yazılı abidələrinin dili. Bakı: Maarif. TS. Tarama Sözlügü. I-VI, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1996. TEKIN, T. (1986). Dede Korkut Hikayelerinde Bazi Düzeltmeler. / Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Bülleteni 1982-1983, Ankara, 1986. TEZCAN, TB. S., Boeschoten H. (2001). Dede Korkut Oğuznameleri. İstanbul: YKY. TEZCAN, S. (2001). Dede Korkut Oğuznameleri Üzerine Notlar, İstanbul: YKY. TULUM, M. (2003). “Dede Korkut Oğuznameleri üzerine notlar”a notlarla katkılarI. // Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Dergisi, XXX, 2001-2003, İstanbul, s. 517-538. V. Vatikan nüsxəsi.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Asıf Hacıyev Bu kişi benim

Yayımlanma Tarihi

15 Temmuz 2017

Gönderilme Tarihi

5 Haziran 2017

Kabul Tarihi

10 Temmuz 2017

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2017 Cilt: 5 Sayı: 11

DOI

https://doi.org/10.33692/avrasyad.509462

IZ

https://izlik.org/JA34KM58BA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Hacıyev, A. (2017). “DƏDƏ QORQUD KİTABI”NDA İŞLƏNMİŞ NADİR SÖZLƏR HAQQINDA. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 5(11), 9-22. https://doi.org/10.33692/avrasyad.509462

AMA

1.Hacıyev A. “DƏDƏ QORQUD KİTABI”NDA İŞLƏNMİŞ NADİR SÖZLƏR HAQQINDA. Avrasyad. 2017;5(11):9-22. doi:10.33692/avrasyad.509462

Chicago

Hacıyev, Asıf. 2017. “‘DƏDƏ QORQUD KİTABI’NDA İŞLƏNMİŞ NADİR SÖZLƏR HAQQINDA”. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 5 (11): 9-22. https://doi.org/10.33692/avrasyad.509462.

EndNote

Hacıyev A (01 Temmuz 2017) “DƏDƏ QORQUD KİTABI”NDA İŞLƏNMİŞ NADİR SÖZLƏR HAQQINDA. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 5 11 9–22.

IEEE

[1]A. Hacıyev, “‘DƏDƏ QORQUD KİTABI’NDA İŞLƏNMİŞ NADİR SÖZLƏR HAQQINDA”, Avrasyad, c. 5, sy 11, ss. 9–22, Tem. 2017, doi: 10.33692/avrasyad.509462.

ISNAD

Hacıyev, Asıf. “‘DƏDƏ QORQUD KİTABI’NDA İŞLƏNMİŞ NADİR SÖZLƏR HAQQINDA”. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 5/11 (01 Temmuz 2017): 9-22. https://doi.org/10.33692/avrasyad.509462.

JAMA

1.Hacıyev A. “DƏDƏ QORQUD KİTABI”NDA İŞLƏNMİŞ NADİR SÖZLƏR HAQQINDA. Avrasyad. 2017;5:9–22.

MLA

Hacıyev, Asıf. “‘DƏDƏ QORQUD KİTABI’NDA İŞLƏNMİŞ NADİR SÖZLƏR HAQQINDA”. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, c. 5, sy 11, Temmuz 2017, ss. 9-22, doi:10.33692/avrasyad.509462.

Vancouver

1.Asıf Hacıyev. “DƏDƏ QORQUD KİTABI”NDA İŞLƏNMİŞ NADİR SÖZLƏR HAQQINDA. Avrasyad. 01 Temmuz 2017;5(11):9-22. doi:10.33692/avrasyad.509462