ATEŞİN MİTOLOJİK KÖKENİ: TÜRK VE YUNAN MİTOLOJİLERİNDEKİ TASARIMLARIN KARŞILAŞTIRILMASI

Adil Çelik

doi:10.33692/avrasyad.950842

ATEŞİN MİTOLOJİK KÖKENİ: TÜRK VE YUNAN MİTOLOJİLERİNDEKİ TASARIMLARIN KARŞILAŞTIRILMASI

Öz

Ateşin insanlar tarafından kontrollü biçimde kullanılması ile birlikte, karmaşık bir bütün olan kültürün farklı kurumları daha hızlı biçimlenmeye başlamış, böylelikle insanlık kendini doğanın geri kalan parçasından daha kolay ayırabilmiştir. Bu ayrımda kullanılan en temel belirleyiciler olan barınmadan beslenmeye, örgütlenme biçimlerinden inançlara kadar halkbilimi disiplininin ilgi alanına giren pek çok kültürel kurum; ateşin evcilleştirilmesi ile yakın bir ilişki içerisindedir. Felsefenin olmadığı ve mitolojinin felsefe işlevini üstlendiği ilkel dönemlerde ateşin bu gücünün farkında olan insan, bu aracın etrafında birtakım mitler üretmiştir. Farklı toplumların aynı soru ya da sorunlar üzerine ürettiği mitlerin anlamlarını daha iyi kavrayabilmek adına yürütülen karşılaştırmalı çalışmaların iki asırlık bir geleneği vardır. Bu makalede sözü edilen bu geleneğin benimsediği yöntemle Türk ve Yunan mitolojilerinde ateşin kökenine dair üretilen mitler karşılaştırılarak iki toplumun düşünce dünyasına eğilmek hedeflenmektedir. Yunan mitolojisinde Hephaistos ve Prometheus etrafında biçimlenen anlatılar ile Türk mitolojisinde Ülgen, Ürün Ay Toyon ve Ülgen’in kızları etrafında biçimlenmiş olan mitlerin en eski yazılı kayıtları, araştırmanın malzemesini oluşturmaktadır. Karşılaştırma sonucunda elde edilen bulgular; ateşin yaratılışı, tanrısallığı, insanlardan esirgenmesi, insanlara ulaşması, tanrıların intikamı, akıl, aile, cinsel kişileştirme, tören ve insanın yakaladığı ayrıcalıklar gibi temalar üzerinden değerlendirilerek iki toplumun dünyayı kavrayışı arasındaki benzerlik ve farklılıklar saptanıp açıklanmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak iki toplumun ateşle ilgili mitlerinde pek çok ortaklık bulunmasına karşın özellikle tanrı fikirlerinde belirginleşen bazı net ayrımlar da saptanmış ve bulguların nedenleri üzerine olası tahminlerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

ÇELİK, Adil (2020). Kırgız Arkaik Destanları ve Mitoloji. Çanakkale: Paradigma Akademi.
ÇIBLAK, Nilgün (2007). “Tahtacılarda Ateş ve Ocak Kültü”, 2. Uluslararası Türk Kültür Evreninde Alevilik ve Bektaşilik Bilgi Şöleni Bildiri Kitabı. Ankara: THAMER. ss: 671-686.
ÇOBANOĞLU, Özkul (2001). “Türk Mitolojisi”, Türk Dünyası Ortak Edebiyatı: Türk Dünyası Edebiyat Tarihi I. Ankara: AKM.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Adil Çelik Bu kişi benim
0000-0002-5347-3579
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

16 Haziran 2021

Gönderilme Tarihi

8 Şubat 2021

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 9 Sayı: 27

DOI

https://doi.org/10.33692/avrasyad.950842

IZ

https://izlik.org/JA23RT24ET

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Çelik, A. (2021). ATEŞİN MİTOLOJİK KÖKENİ: TÜRK VE YUNAN MİTOLOJİLERİNDEKİ TASARIMLARIN KARŞILAŞTIRILMASI. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 9(27), 304-318. https://doi.org/10.33692/avrasyad.950842

AMA

1.Çelik A. ATEŞİN MİTOLOJİK KÖKENİ: TÜRK VE YUNAN MİTOLOJİLERİNDEKİ TASARIMLARIN KARŞILAŞTIRILMASI. Avrasyad. 2021;9(27):304-318. doi:10.33692/avrasyad.950842

Chicago

Çelik, Adil. 2021. “ATEŞİN MİTOLOJİK KÖKENİ: TÜRK VE YUNAN MİTOLOJİLERİNDEKİ TASARIMLARIN KARŞILAŞTIRILMASI”. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 9 (27): 304-18. https://doi.org/10.33692/avrasyad.950842.

EndNote

Çelik A (01 Haziran 2021) ATEŞİN MİTOLOJİK KÖKENİ: TÜRK VE YUNAN MİTOLOJİLERİNDEKİ TASARIMLARIN KARŞILAŞTIRILMASI. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 9 27 304–318.

IEEE

[1]A. Çelik, “ATEŞİN MİTOLOJİK KÖKENİ: TÜRK VE YUNAN MİTOLOJİLERİNDEKİ TASARIMLARIN KARŞILAŞTIRILMASI”, Avrasyad, c. 9, sy 27, ss. 304–318, Haz. 2021, doi: 10.33692/avrasyad.950842.

ISNAD

Çelik, Adil. “ATEŞİN MİTOLOJİK KÖKENİ: TÜRK VE YUNAN MİTOLOJİLERİNDEKİ TASARIMLARIN KARŞILAŞTIRILMASI”. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 9/27 (01 Haziran 2021): 304-318. https://doi.org/10.33692/avrasyad.950842.

JAMA

1.Çelik A. ATEŞİN MİTOLOJİK KÖKENİ: TÜRK VE YUNAN MİTOLOJİLERİNDEKİ TASARIMLARIN KARŞILAŞTIRILMASI. Avrasyad. 2021;9:304–318.

MLA

Çelik, Adil. “ATEŞİN MİTOLOJİK KÖKENİ: TÜRK VE YUNAN MİTOLOJİLERİNDEKİ TASARIMLARIN KARŞILAŞTIRILMASI”. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, c. 9, sy 27, Haziran 2021, ss. 304-18, doi:10.33692/avrasyad.950842.

Vancouver

1.Adil Çelik. ATEŞİN MİTOLOJİK KÖKENİ: TÜRK VE YUNAN MİTOLOJİLERİNDEKİ TASARIMLARIN KARŞILAŞTIRILMASI. Avrasyad. 01 Haziran 2021;9(27):304-18. doi:10.33692/avrasyad.950842

ATEŞİN MİTOLOJİK KÖKENİ: TÜRK VE YUNAN MİTOLOJİLERİNDEKİ TASARIMLARIN KARŞILAŞTIRILMASI

ATEŞİN MİTOLOJİK KÖKENİ: TÜRK VE YUNAN MİTOLOJİLERİNDEKİ TASARIMLARIN KARŞILAŞTIRILMASI

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

Türk Kültüründe Büyü Yapımında Kullanılan Otlar: Sivas Örneği

X. Yüzyıl Arap Seyahatnamelerinde Türk Mitolojisinin İzleri

ESKİ ANADOLU’DA ATEŞ KÜLTÜ

BÜYÜCÜLÜK FOLKLORU