Araştırma Makalesi
PDF EndNote BibTex RIS Kaynak Göster

MEVLANA CELALEDDİN RUMİ’NİN YAPITLARINDA ÖRTÜK ERİL CİNSİYET

Yıl 2022, Cilt 10, Sayı 32, 26 - 50, 25.09.2022

Öz

13.yüzyılın büyük sufilerinden biri olan Mevlana Celaleddin Rumi gibi yüzyıllar boyunca Anadolu’da yaşama, anlama, duyma kültürü oluşturmuş zirve bir şahsiyetin yapıtları üzerinden eril kültürü sorgulamak, yeni bir gözle yapıtlara sinmiş örtük eril cinsiyeti açık etmek gerekebilir. Mevlana’nın yapıtlarının dili olan Farsça ve yapıtların çeviri dili Türkçe cinsiyetsiz bir dildir. Türkçe ve Farsçada, ödünçleme sözcükler dışında erillik, dişilik ve yansızlık gösteren bir dilbilgisel ulam bulunmadığı gibi cinsiyet, dişil ve eril adıllarla da ayrılmamaktadır. Başka türlü söylenirse, Türkçe ve Farsça dilbilgisel ve adılsal cinsiyete sahip olmasa bile sözlüksel cinsiyete sahip bir dildir. Türkçe ve Farsça gibi, cinsiyetsiz ya da sözlüksel cinsiyetli dillerde dişil + eril + yansız olmaması durumunda yansız adıllar ve yansız sözcükler örtük eril cinsiyetle ifade edilmektedir. Örtük eril cinsiyet sınırlı sayıda ve belirli sözcüklerde görülmektedir. Mevlana’nın yapıtlarında seçili örnekler üzerinden {insan + adam/âdem + merd + beşer + genç + çocuk + yaşlı} gibi sözcükler ya da {biz + sen + o} gibi kişi adılları ya da {herkes/hepsi +kişi +kimse +biri} gibi belirsiz adıllar çoğu kez erkek cinsiyetini karşılayacak ve kapsayacak niteliktedir. Bu durum, Mevlana’nın yapıtlarındaki eril dilin ve söylemin altındaki kalıpların sorgulanarak dişilcil – feminist- bir okumaya tabi tutulmasını gerekli kılmaktadır. Mevlana’nın yapıtlarındaki eril dile ilişkin belki dilsel zamansalaykırılıktan –anakronizmden- değil, bir süreklilikten söz edilebilir. Çünkü 800 yıldır Farsçada ve Türkçenin eril dil kullanım sıklığından ve yaygınlığından pek bir şey kaybettiği söylenemez. Bu makalede, Mevlana’nın yapıtlarındaki örtük eril cinsiyet örnekleri üzerinden dilsel adaletsizlik serimlenecektir.

Kaynakça

  • Bolay, Süleyman Hayri. 1988. “Âdem” ss. 358-363 içinde Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C.1, İstanbul: TDV Yayınları.
  • Braun, F. 1997. “Covert Gender in Turkish”, VIII. Uluslararası Türk Dilbilimi Konferansı Bildirileri, (Yay: Kamile İmer-N. Engin Uzun), pp. 267- 274, Ankara: Ankara Üniversitesi Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Sosyal
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Yıldız IŞIK Bu kişi benim
HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ
0000-0002-5833-8309
Türkiye

Yayımlanma Tarihi 25 Eylül 2022
Yayınlandığı Sayı Yıl 2022, Cilt 10, Sayı 32

Kaynak Göster

Bibtex @araştırma makalesi { avrasyad1174885, journal = {Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi}, issn = {2147-2610}, address = {}, publisher = {Ayla KAŞOĞLU}, year = {2022}, volume = {10}, number = {32}, pages = {26 - 50}, title = {MEVLANA CELALEDDİN RUMİ’NİN YAPITLARINDA ÖRTÜK ERİL CİNSİYET}, key = {cite}, author = {Işık, Yıldız} }
APA Işık, Y. (2022). MEVLANA CELALEDDİN RUMİ’NİN YAPITLARINDA ÖRTÜK ERİL CİNSİYET . Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi , 10 (32) , 26-50 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/avrasyad/issue/72591/1174885
MLA Işık, Y. "MEVLANA CELALEDDİN RUMİ’NİN YAPITLARINDA ÖRTÜK ERİL CİNSİYET" . Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 10 (2022 ): 26-50 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/avrasyad/issue/72591/1174885>
Chicago Işık, Y. "MEVLANA CELALEDDİN RUMİ’NİN YAPITLARINDA ÖRTÜK ERİL CİNSİYET". Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 10 (2022 ): 26-50
RIS TY - JOUR T1 - MEVLANA CELALEDDİN RUMİ’NİN YAPITLARINDA ÖRTÜK ERİL CİNSİYET AU - YıldızIşık Y1 - 2022 PY - 2022 N1 - DO - T2 - Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 26 EP - 50 VL - 10 IS - 32 SN - 2147-2610- M3 - UR - Y2 - 2022 ER -
EndNote %0 Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi MEVLANA CELALEDDİN RUMİ’NİN YAPITLARINDA ÖRTÜK ERİL CİNSİYET %A Yıldız Işık %T MEVLANA CELALEDDİN RUMİ’NİN YAPITLARINDA ÖRTÜK ERİL CİNSİYET %D 2022 %J Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi %P 2147-2610- %V 10 %N 32 %R %U
ISNAD Işık, Yıldız . "MEVLANA CELALEDDİN RUMİ’NİN YAPITLARINDA ÖRTÜK ERİL CİNSİYET". Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 10 / 32 (Eylül 2022): 26-50 .
AMA Işık Y. MEVLANA CELALEDDİN RUMİ’NİN YAPITLARINDA ÖRTÜK ERİL CİNSİYET. AVRASYAD. 2022; 10(32): 26-50.
Vancouver Işık Y. MEVLANA CELALEDDİN RUMİ’NİN YAPITLARINDA ÖRTÜK ERİL CİNSİYET. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi. 2022; 10(32): 26-50.
IEEE Y. Işık , "MEVLANA CELALEDDİN RUMİ’NİN YAPITLARINDA ÖRTÜK ERİL CİNSİYET", Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, c. 10, sayı. 32, ss. 26-50, Eyl. 2022