Post-Sovyet Dönemde Sibirya Tatarları: Kimlik, Kültür ve Siyasal Katılım

Yıl 2026, Cilt: 7 Sayı: 1 , 87 - 107 , 25.03.2026

Ömer Faruk Karaman

https://doi.org/10.48139/aybukulliye.1807697

https://izlik.org/JA34NK63PA

Öz

Bu çalışma Tomsk ve çevresinde yaşayan Sibirya Tatarlarının siyasal katılımını dil kullanımı, kimlik ve kültür ekseninde incelemektedir. Mayıs–Temmuz 2025 döneminde yürütülen üç aylık nitel saha araştırmasında, amaçlı örnekleme ile farklı yaş ve meslek gruplarından yaklaşık 25 kişiyle yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakatlar yapılmıştır. Veriler tematik içerik analiziyle çözümlenmiş, yalnızca araştırma sorularıyla doğrudan ilişkili, analitik açıdan kayda değer yanıtlar raporlanmıştır. Bulgular, siyasal katılımın ağırlıkla “sistem içi” ve vatandaşlık merkezli kanallar üzerinden gerçekleştiğini, kültür merkezleri, camiler ve yerel danışma mekanizmalarının görünürlük ve etki üretiminde başlıca arayüzler olduğunu göstermektedir. Dil kullanımı, oy tercihini tek başına belirlememekle birlikte, özellikle ev içi ve ritüel bağlamlarda kurulan güven ve yakınlık üzerinden ağlara erişim, ikna ve mobilizasyonu kolaylaştıran bir zemin sunmaktadır. Saha gözlemleri, topluluk içi ritüel ve kültürel buluşmaların seçim dönemlerinde etkili bir temas alanına dönüştüğünü doğrulamaktadır. Örneğin Şamil Halitov, bu buluşmaları kampanya mesajlarıyla birleştirerek Eylül 2025’te Bölge Dumasına seçilmiştir. Benzer biçimde son dönem Duma başkanı Rişat Gabdulganiev’in güçlü sosyal ilişkileri, seçmen mobilizasyonunda belirleyici bir ilişkisel sermaye üretmiştir. Genel olarak Tomsk bağlamında siyasal davranış, dil ve kültürün taşıdığı sosyal sermaye ile yerel ağlar üzerinde şekillenmekte, yüksek mobilizasyona rağmen programatik temsilin her zaman kalıcı sonuçlara evrilmediği gözlenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Siyaset bilimi , Sibirya Tatarları , siyasal katılım , dil kullanımı , kimlik , kültür , Tomsk

Etik Beyan

Çalışmaya yönelik etik kurul onayı Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Etik Kurulu'ndan alınmıştır

Destekleyen Kurum

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi BAP Koordinatörlüğü ile Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı BESKAP 2025

Proje Numarası

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi 5149 numaralı Bilimsel araştırma projesi

Teşekkür

Desteklerinden dolayı Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü ve Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığına teşekkür ederim

Siberian Tatars in the Post-Soviet Era: Identity, Culture, and Political Participation

https://izlik.org/JA34NK63PA

Öz

This study examines the political participation of Siberian Tatars in Tomsk and its surrounding areas of language use, identity, and culture. During three months of qualitative fieldwork (May–July 2025), approximately 25 semi-structured, in-depth interviews were conducted with participants selected via purposive sampling across diverse age and occupational groups. Data were analyzed using thematic content analysis; only responses directly relevant to the research questions and of clear analytic value were reported. Findings indicate that participation occurs primarily through within-system, citizenship-centered, pragmatic channels; cultural centers, mosques, and local consultative mechanisms function as key interfaces for visibility and influence. While language use does not by itself determine vote choice, the trust and proximity nurtured in household and ritual settings provide a platform that facilitates network access, persuasion, and mobilization. Field observations indicate that ritual and cultural gatherings often become effective contact spaces during election periods: for example, Shamil Halitov combined such encounters with campaign messaging and was elected to the Regional Duma in September 2025; similarly, the strong social ties of Rişat Gabdulganiev, the most recent Duma chair, generated decisive “relational capital” for voter mobilization. Overall, political behavior in the Tomsk context is shaped by local networks and the social capital carried by language and culture; despite high mobilization, programmatic representation does not always translate into durable outcomes.

Anahtar Kelimeler

Political science , Siberian Tatars , political participation , language use , identity , culture , Tomsk

Proje Numarası

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi 5149 numaralı Bilimsel araştırma projesi

Kaynakça

• Akbaş, A. (2024). Sibirya’daki Türk kökenli halkların ve diğer küçük grupların sosyolojisi. Anasay, 27, 165–187. https://doi.org/10.33404/anasay.1395463
• Anderson, B. (2006). Imagined communities: Reflections on the origin and spread of nationalism (Rev. ed.). Verso.
• Arutyunova, E., & Zamyatin, K. (2021). An ethnolinguistic conflict on the compulsory learning of the state languages in the republics of Russia: Policies and discourses. The International Journal of Human Rights, 25(5), 832–852.https://doi.org/10.1080/13642987.2020.1804368
• Bakiyeva, G. T. (2007). Приходское духовенство у сибирских татар в XVIII — начале XX вв. [18. yüzyıldan 20. yüzyılın başlarına kadar Sibirya Tatarları arasındaki ruhban sınıfı]. Бюллетень археологии, антропологии и этнографии, 7, 166–171.
• Blakkisrud, H. (2022). Russkii as the new rossiiskii? Nation-building in Russia after 1991. Nationalities Papers, 1–16. https://doi.org/10.1017/nps.2022.11
• Borisova, N. V., Minaeva, E. Yu., Panov, P. V., & Sulimov, K. A. (2021). Этнические НКО как форма общественно политической активности меньшинств в современной России [Çağdaş Rusya’da azınlıkların sosyo-politik etkinlik biçimi olarak etnik STK’lar]. Вестник Удмуртского университета. Социология. Политология. Международные отношения, 5(3), 322–334.
• Chandra, K. (2004). Why ethnic parties succeed: Patronage and ethnic head counts in India. Cambridge University Press.
• Ertin, G. (2016). Ethnic groups in Russia: Language, culture and people. In H. Yaldır, R. Efe, E. Zuzańska Żyśko, & M. Arslan (Eds.), Current topics in social sciences (692–703. ss.). Sofia: St. Kliment Ohridski University Press.
• European Commission for Democracy through Law (Venice Commission). (2011). The participation of minorities in public life (Science and technique of democracy, No. 45). Council of Europe Publishing.
• Gellner, E. (1983). Nations and nationalism. Cornell University Press.
• Gilyazov, İ. (2015). İkinci Dünya Savaşı ve İdil Ural bölgesindeki Türk halkları. A. İsakov, (Çev.). N. Sarıahmetoğlu & İ. Kemaloğlu (Ed.), İkinci Dünya Savaşı ve Türk Dünyası içinde (9–26. ss.). İstanbul: Türk Dünyası Belediyeler Birliği.
• Goodnow, R., Moser, R. G., & Smith, T. (2014). Ethnicity and electoral manipulation in Russia. Electoral Studies, 36, 15–27. https://doi.org/10.1016/j.electstud.2014.05.005
• International Work Group for Indigenous Affairs (IWGIA). (2024). The Indigenous World 2024: Russia. https://iwgia.org/en/russia/5394-iw-2024-russia.html
• Khanolainen, D., Edwards, V., & Aikio Puoskari, U. (2022). Indigenous education in Russia: Opportunities for healing historical trauma?, Compare: A Journal of Comparative and International Education, 52(8), 1188–1206. https://doi.org/10.1080/03057925.2020.1834350
• Kovalchuk, V. K. (2024). Потенциал сибирскотатарского села: культурный и образовательный аспекты [Sibirya Tatar köyünün potansiyeli: Kültürel ve eğitsel boyutlar], Общество и государство 2(46), 12–17.
• Kvashnin, Y. N., & Bakiyeva, G. T. (2021). Сибирские татары перед выбором – сохранить или потерять родной язык [Sibirya Tatarları yol ayrımında: Ana dili korumak mı, yoksa kaybetmek mi?]. Вестник антропологии (Herald of Anthropology), 53(1), 133–148. https://doi.org/10.33876/2311-0546/2021-53-1/133-148
• Lawson, E. D., & Zavyalova, Z. S. (2008). The cultural and language effects of the influence of Russian on West Siberian Tatar names. In Names in multilingual, cultural and ethnic contact: Proceedings of the 23rd International Congress of Onomastic Sciences (ICOS) (637–649. ss.). York University.
• Lukieva, E. B. (2016). Tatar first names from West Siberia: An English and Russian dictionary, with native speaker pronunciation CD. Names: A Journal of Onomastics, 64(3), 184–186. https://doi.org/10.1080/00277738.2016.1197649
• Mansbridge, J. (2003). Rethinking representation. American Political Science Review, 97(4), 515–528. https://doi:10.1017/S0003055403000856
• Minaeva, E., & Panov, P. (2023). Dense networks, ethnic minorities, and electoral mobilization in contemporary Russia. Problems of Post Communism, 70(4), 376–387.
• Minority Rights Group International. (2023). Russian Federation – Country profile. https://minorityrights.org/country/russian-federation/
• Mukhaev, R. T., Shevchenko, O., Dudina, O., Denikin, A. & Denikina, Z. (2021). Media consumption and media behavior of contemporary Russian youth as constructs of protest identity. Propósitos y Representaciones, 9(3), e1268. https://doi.org/10.20511/pyr2021.v9nSPE3.1268
• Nam, H. H., & Fedorova, K. (2023). Treatment of and attitudes towards “other” languages in modern Russia: Evidence from metalinguistic discourse. Journal of Eurasian Studies, 14(2), 92–105. https://doi.org/10.1177/18793665231186636
• OSCE High Commissioner on National Minorities. (1999). The Lund recommendations on the effective participation of national minorities in public life & explanatory note. Organization for Security and Co-operation in Europe.
• Pain, E. A., & Fedyunin, S. Y. (2020). Политика интеркультурализма и возможности ее применения в России [Kültürlerarasılık politikası ve bunun Rusya’da uygulanma olanakları]. Polis. Political Studies, (1), 114–134.
• Prina, F. (2017). Power, politics and participation: The Russian Federation’s national minorities and their participatory rights. Netherlands Quarterly of Human Rights, 30(1), 65–95. https://doi.org/10.1177/016934411203000104
• Sayfulina, F. S., Karabulatova, I. S., Yusupov, F. Y., & Gumerov, I. G. (2013). Contemporary issues of textual analysis of Turkic Tatar literary monuments of Western Siberia. World Applied Sciences Journal, 27, 492–496. https://doi.org/10.5829/idosi.wasj.2013.27.elelc.101
• Shevel, O. (2011). Russian nation-building from Yel’tsin to Medvedev: Ethnic, civic or purposefully ambiguous? Europe-Asia Studies, 63(2), 179–202. doi:10.1080/09668136.2011.547693
• Siberian Federal District / Сибирский федеральный округ. (2023). Сибирский федеральный округ [Sibirya Federal Bölgesi]. http://sfo.gov.ru/okrug/
• Smith, J. (2012). The Hegemony of Content: Russian as the Language of State Assimilation in the USSR, 1917–1953. Soviet and Post-Soviet Identities, Mark Bassin and Catriona Kelly (Ed.), (55–77. ss.). Cambridge University Press.
• Surmetova, L. R. (2022). Этнокультурные традиции сибирских татар [Sibirya Tatarlarının etno-kültürel gelenekleri]. Образование и право, (8), 90–93.
• Şahin, L. (2016). II. Dünya Savaşı ve Sibirya Türkleri. N. Sarıahmetoğlu & İ. Kemaloğlu (Ed.), İkinci Dünya Savaşı ve Türk Dünyası içinde (61–76. ss.). Türk Dünyası Belediyeler Birliği Yayınları.
• Taşçı, U. N. (2024). Kolonizasyon, Batı ırkçılığı ve Afrika’da kimlik bunalımı: Melez mi, madun mu, öteki mi?. Tezkire, (88), 121–134.
• Tomilov, N. A. (2000). Ethnic processes within the Turkic population of the West Siberian plain (sixteenth–twentieth centuries). Cahiers du Monde Russe, 41(2–3), 221–232. https://doi.org/10.4000/monderusse.44
• Treisman, D. (2018). The new autocracy: Information, politics, and policy in Putin’s Russia. Brookings Institution Press.
• White, A. C. (2015). How ethnicity matters in Russian elections: Ethnic minorities and support for the United Russia party. Eurasian Geography and Economics, 56(5), 524–546. https://doi.org/10.1080/15387216.2015.1120680
• Yağmurlu, E., & Alkan, R. (2025). Moral Boundaries in a Globalized World: A Critique of Nationalism. Biga İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 15–23. https://doi.org/10.70754/biibfd.1662666
• Zamyatin, K. (2018). Minority language education in Russia: Enforcing the voluntary teaching of non Russian languages (Policy brief). ICELDS. https://www.icelds.org/2018/07/03/minority-language-education-in-russia-enforcing-the-voluntary-teaching-of-non-russian-languages/