YENİLENEBİLİR ENERJİ, TURİZM, CO2 VE GSYH İLİŞKİSİNİN TÜRKİYE İÇİN ANALİZİ
Öz
Turizm dünya genelinde gelişen bir sektör olup ülke ekonomisi açısından önemli bir yere sahiptir. Ancak turizm sektöründeki gelişme ile fosil yakıt tüketimi ve dolayısıyla CO2 emisyonu artabilecektir. Bu çalışmanın amacı turizm, yenilenebilir enerji ve CO2 ilişkisini araştırmaktır. Çalışmada Türkiye ekonomisi FMOLS yöntemi ve Toda-Yamamoto nedensellik testi ile analiz edilmiştir. FMOLS yönteminden elde edilen sonuçlara göre yenilenebilir enerji tüketimi CO2 emisyonunu azaltırken turizm sektöründeki gelişmeler CO2 üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip değildir. GSYİH’daki artış ise CO2 emisyonunu artırmaktadır. Nedensellik analizi sonucunda ise, CO2 emisyonundan turizme doğru tek yönlü bir nedensellik tespit edilmiştir. Ayrıca turizmden GSYİH’ya doğru nedensellik belirlenmiştir. Yenilenebilir enerji ve turizm arasında ise bir ilişkisi tespit edilememiştir. Böylece turizmi teşvik edici politikaların çevreye olumsuz şekilde yansımasının söz konusu olmayacağını söyleyebiliriz. Ayrıca turistlerin çevre kirliliğini önemsedikleri ifade edilebilir. Turizm sektörüne yönelik yatırımlarda yenilenebilir enerjiye yer verilmesi de turist sayısını etkilemeyecektir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aslan, A., Altinoz, B., Özsolak, B., (2021). The nexus between economic growth, tourism development, energyconsumption, and CO2 emissions in Mediterranean countries. Environmental Science and Pollution Research,28, 3243–3252.
- Azam M., Alam M.M., Hafeez M.H. (2018). Effect of tourism on environmental pollution: further evidence from Malaysia, Singapore and Thailand. Journal of Cleaner Production, 190, 330–338.
- Balsalobre-Lorente, D., Driha, O. M. , Shahbaz, M., Sinha, A. (2020). The effects of tourism and globalization over environmental degradation in developed countries. Environmental Science and Pollution Research, 27,7130–7144.
- Dickey, D.A. & Fuller, W.A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74, 427–431. Dickey, D.A. & Fuller, W.A. (1981). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Econometrica, 49, 1057-72.
- Eyuboglu, K., & Uzar, U. (2019). The impact of tourism on CO2 emission in Turkey. Current Issues in Tourism, 1-15. doi.org/10.1080/13683500.2019.1636006 Gössling, S. (2000). Sustainable tourism development in developing countries: some aspects of energy-use. Journal of Sustainable Tourism, 8(5), 410-425.
- Jebli, M.B., Youssef, S. B. ve Apergis, N. (2019). The dynamic linkage between renewable energy, tourism, CO2 emissions, economic growth, foreign direct investment, and trade. Latin American Economic Review, 28 (2), 1-19.
- Johansen, S.,& Juselius, K. (1990). Maximum Likelihood Estimation and Inference on Cointegration - With Applications to the Demand for Money. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 52(2), 169-210.
- Johansen S. (1988). Statistical Analysis of Cointegration Vectors. Journal of Economic Dynamics and Control, 12, 231–54. Katircioglu, S. T. (2014). International tourism, energy consumption, and environmental pollution: The case of Turkey. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 36, 180–187. Khan M.T.I., Yaseen M.R., Ali, Q. (2019).Nexus between financial development, tourism, renewable energy, and greenhouse gas emission in high-income countries: a continent-wise analysis. Energy Economics, 83,293–310.
- Kumail, T.D., Ali, W. D.; Farah M., Aburumman, A. D. (2020). Relationship between CO2 emissions, tourism receipt, energy use and international trade in Pakistan. Travel and Tourism Research Association: Advancing Tourism Research Globally, 4. https://scholarworks.umass.edu/ttra/2020/research_papers/4
- Leitão, N. C. & Lorente, D. B.(2021). The Effects of Tourism, Economic Growth and Renewable Energy on Carbon Dioxide Emissions. In book: Strategies in Sustainable Tourism, Economic Growth and Clean Energy (pp.67-87)Chapter: Chapter 4Publisher: Springer Nature Switzerland AG 2021, DOI: 10.1007/978-3-030-59675-0_4