The Place of Fruit Dishes in Şanlıurfa Culinary Culture and Their Contribution Potential to Gastronomy Tourism

Öz

Fruit-based dishes are regarded as a significant gastronomic heritage that reflects local identity, cultural memory, and social lifeways beyond their nutritional function. This study aims to examine the position of fruit-based dishes within the culinary culture of Şanlıurfa and their potential contribution to gastronomy tourism. The research was conducted using the case study approach, one of the qualitative research designs. In this context, semi-structured interviews were carried out with 15 field experts in Şanlıurfa. The obtained data were analyzed through content analysis and descriptive analysis methods. Research findings indicate that due to their high level of authenticity, Şanlıurfa's fruit-based dishes serve as both a vital cultural heritage element and an attractive factor that can contribute to destination differentiation in gastronomy tourism. Furthermore, it is noteworthy that while the Fruit-Based Dishes Festival held in Halfeti increases the visibility of the local culinary heritage, these dishes are not sufficiently represented in restaurant menus. In this framework, although fruit-based dishes are among the unique elements of Şanlıurfa cuisine, it has been concluded that they are not widely recognized due to both changing modern consumption habits and insufficient promotion in the gastronomic field. Additionally, factors such as the inadequate inclusion of these dishes in the menus of food and beverage enterprises and a lack of specialized knowledge among staff have been identified as primary barriers to the sustainability of this culinary heritage.

Anahtar Kelimeler

• Şanlıurfa
• gastronomy
• fruit dishes
• culture
• local culinary

Şanlıurfa Mutfak Kültüründe Meyve Yemeklerinin Yeri ve Gastronomi Turizmine Katkı Potansiyeli

Öz

Meyve yemekleri, beslenme işlevinin ötesinde yerel kimliği, kültürel belleği ve toplumsal yaşam biçimini yansıtan önemli bir gastronomik miras olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışma, Şanlıurfa mutfak kültüründe meyve yemeklerinin yerini ve gastronomi turizmine katkısını incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma nitel araştırma desenlerinden durum çalışması yaklaşımıyla yürütülmüştür. Bu kapsamda, Şanlıurfa’da 15 alan uzmanı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen veriler, içerik analizi ve betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, Şanlıurfa meyve yemeklerinin yüksek özgünlük düzeyine sahip olması nedeniyle hem önemli bir kültürel miras unsuru hem de gastronomi turizmi açısından destinasyon farklılaştırmasına katkı sağlayabilecek bir çekicilik faktörü olduğunu göstermektedir. Ayrıca Halfeti’de düzenlenen Meyve Yemekleri Festivali’nin yerel mutfak mirasının görünürlüğünü artırdığı, ancak meyve yemeklerinin restoran menülerinde yeterince yer almadığı araştırma bulguları arasında dikkat çekmektedir. Bu çerçevede meyve yemeklerinin Şanlıurfa mutfağının özgün öğelerden biri olmasına rağmen gerek modern tüketim alışkanlıklarının değişimi gerekse gastronomi alanında yeterince tanıtılmaması nedeniyle geniş kitleler tarafından yeterince bilinmediği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca yiyecek-içecek işletmelerinin menülerinde bu yemeklere yeterince yer vermemesi, personel bilgi eksikliği gibi faktörler, bu mirasın sürdürülebilirliği önündeki temel engeller olarak belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Şanlıurfa
• gastronomi
• meyve yemekleri
• kültür
• yerel mutfak

Kaynakça

1. Akturfan, M., Sormaz, Ü., Çekiç, İ. (2024). Şanlıurfa ilinin gastronomi turizm potansiyelinin SWOT analizi ile değerlendirilmesi. Turizm Akademik Dergisi, 11(2), 119–135.
2. Albayrak, A. (2013). Alternatif turizm. Detay Yayıncılık.
3. Aral, H. (2023). Göç bağlamında yemeğin rolü nasıl değerlendirilir? Moment Dergi, 10(1), 134–154.
4. Atçı, E., Akan, H. (2021). Cittaslow şehri Halfeti (Şanlıurfa)’nin “Meyve Yemekleri Festivali”nin etnobotanik açıdan değerlendirilmesi. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 11(4), 2537–2548.
5. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 231–274.
6. Barakazı, M., Kayran, M. F. (2019). Festivallerin düzenlendikleri destinasyonlara katkısının incelenmesi: Narenciye Festivali örneği. International Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 5(20), 1031–1039.
7. Bessière, J. (1998). Local development and heritage: Traditional food and cuisine as tourist attractions in rural areas. Sociologia Ruralis, 38(1), 21–34.
8. Cohen, E., Avieli, N. (2004). Food in tourism: Attraction and impediment. Annals of Tourism Research, 31(4), 755–778.

9. Cömert, M., Çetin, K. (2017). Gastronomi temalı yerel festivaller üzerine bir değerlendirme. Journal of International Social Research, 10(54), 1092–1101.
10. Çelik, M., Aksoy, M. (2017). Yerli turistlerin gastronomi turizmine yönelik tutumları: Şanlıurfa örneği. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 5(3), 422–434.
11. Çetinsöz, B. C., Polat, A. S. (2018). Sürdürülebilir gastronomi turizmi bağlamında yerel yemeklerin mikro ölçekte hazırlanış farklılıkları: Batırık üzerine bir araştırma. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(Ek.1), 60–77.
12. Düşmezkalender, E., Erol, E. (2023). Destinasyon markalaşmasında gastronomi turizminin rolü ve önemi. Academic Review of Humanities and Social Sciences, 6(1), 101–118.
13. Ekinci, A. (2016). Urfa mutfağı: Lezzet sanatı. Şehir ve İrfan Araştırmaları Dergisi, (3), 85–94.
14. Ercan, M., Erdoğan, T., Taş, İ. (2023). Şanlıurfa mutfak kültüründe yer alan yöresel yemeklerin yiyecek-içecek işletmeleri menülerinde yer alma düzeyleri. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 6(2), 866–878.
15. Erciyas, N., Yılmaz, İ. (2021). Gastronomi turizminin gelişiminde gastronomi festivalleri ve Türkiye’deki mevcut durum. ART/icle: Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(1), 91–108.
16. Everett,S., Aitchison,C.(2008). The role of food tourism in sustaining regional identity. Journal of Sustainable Tourism, 16(2), 150–167.
17. Guest, G., Bunce, A., Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82.
18. Güler, D. C., Türkay, O. (2025). Tarımsal gelişmelerin yöresel mutfak açısından değerlendirilmesi: Sakarya ilinde nitel bir araştırma. Aydın Gastronomy, 9(2), 321–338.
19. Gürsoy, D. (2015). Tarihin süzgecinde mutfak kültürümüz. Oğlak Yayıncılık.
20. Hall, C. M., Gössling, S. (2016). Food tourism and regional development: Networks, products and trajectories. Routledge.
21. Hall, C. M., Sharples, L. (2003). Food tourism around the world: Development, management and markets. Butterworth-Heinemann.
22. Hjalager, A. M., Richards, G. (2002). Tourism and gastronomy. Routledge.
23. Karaca, O. B., Karacaoğlu, S. (2016). Kültür, din ve yemek etkileşimi çerçevesinde Arap mutfağının incelenmesi: Adana ili örneği. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 561–584.
24. Kayran, M. F. (2021). Şanlıurfa ilinin coğrafi işaretli ürünlerinin gastronomi turizmi potansiyeli açısından değerlendirilmesi [Doktora Tezi, Mersin Üniversitesi]. Mersin Üniversitesi Akademik ve Açık Erişim Bilgi Sistemi. https://acikerisim.mersin.edu.tr/yayin/166647
25. Kayran, M. F., Atçı, D. (2021). Şanlıurfa’nın coğrafi işaretli ürünleri ve gastronomi turizmi potansiyeli. Detay Yayıncılık.
26. Kayran, M. F., Kayran, S. C. Ş., Erdem, A. (2025). Meyve Yemekleri Üzerine Çok Paydaşlı Bir SWOT Analizi. Harran Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (2), 83–102.
27. Kim, J. H. (2018). The impact of memorable tourism experiences on loyalty behaviors: The mediating effects of destination image and satisfaction. Journal of travel research, 57(7), 856–870.
28. Kivela, J., Crotts, J. C. (2006). Tourism and gastronomy: Gastronomy's influence on tourist experience. Journal of Hospitality & Tourism Research, 30(3), 354–377.
29. Lincoln, Y. S., Guba, E. G. (1985). Naturalistic Inquiry. Sage.
30. Mak, A. H., Lumbers, M., Eves, A. (2012). Globalisation and food consumption in tourism. Annals of Tourism Research, 39(1), 171–196.
31. Mason, M. C., Paggiaro, A. (2012). Investigating the role of festivalscape in culinary tourism: The case of food and wine events. Tourism Management, 33(6), 1329–1336.
32. Okumuş, B. (2021). A meta-analysis of evolution of gastronomy and culinaryeducation research published in top-tier culinary, hospitality, and tourismjournals. Journal of Foodservice BusinessResearch,24(1), 101–120
33. Okumuş, B., Okumuş, F., McKercher, B. (2007). Incorporating local and international cuisines in tourism marketing: Hong Kong and Turkey. Tourism Management, 28(1), 253–261.
34. Özbay, T., Altındağ, E. Ö., Yentürk, R., Özbay, N., Adıyaman, M. A., Baran, M. (2023). Sürdürülebilir turizm kapsamında Şanlıurfa’nın gastronomi turizmi. Premium e-Journal of Social Sciences, 7(31), 583–605.
35. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods. Sage Publications.
36. Pine, B. J., Gilmore, J. H. (1999). The experience economy. Harvard Business School Press. Polat, S., Aktaş-Polat, S. (2020). Transformation of local culinary through gastronomy tourism. Sosyoekonomi, 28(43), 243–256.
37. Richards, G. (2012). An overview of food and tourism trends and policies. D. Dodd (Ed.). The OECD-Korea Workshop, OECD Studies on Tourism içinde (s. 13–46), OECD Publishing. http://dx.doi.org/10.1787/9789264171923-en
38. Romagnoli, M. (2019). Gastronomic heritage elements at UNESCO: Problems, reflections on and interpretations of a new heritage category. International Journal of Intangible Heritage, 14(1), 4–17.
39. Scarpato, R. (2002). Gastronomy as a tourist product. A. Hjalager, G. Richards (Ed.) Tourism and gastronomy içinde (s. 51–70), Routledge.
40. Sevimli, Y., Tatlı, M., Kızıldemir, Ö. (2021). Göbeklitepe’nin gastronomi turizmi bağlamında değerlendirilmesi. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(2), 263–286.
41. Sims, R. (2009). Food, place and authenticity. Journal of Sustainable Tourism, 17(3), 321–336.
42. Süzer, Ö., Demirel, B. (2025). Mutfaktan dijital çağa: şeflerin sosyal medya ile etkileşiminin nitel bir analizi. Aydın Gastronomy, 9(2), 305–319.
43. Süzer, Ö., Doğdubay, M. (2022). Yerel gıdaların rekabet avantajı. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(2), 255–269.
44. Umur, M., Şener, B. (2023). Yöresel yemeklerin menülerde kullanılması: Şanlıurfa örneği. Erciyes Akademi, 37(3), 1352–1363.
45. Üstünel, M., Çeliker, N., Güzeller, C. (2021). Systematic review of meta-analysis studies in the tourism and hospitality literature. European Journal of Tourism Research, 27, 2710–2710.
46. Üzülmez, M. (2021). Yöresel mutfak ile destinasyon ve gastronomi turizmi arasındaki ilişkiye yönelik bir inceleme. Journal of Hospitality and Tourism Issues, 3(1), 23–36.
47. World Tourism Organization. (2017). Second global report on gastronomy tourism. https://tourlib.net/wto/food-tourism2017.pdf
48. Yeoman, I. (2008). Tomorrow's tourist: Scenarios & trends. Elsevier.
49. Yıldırım, A., Şimşek, H. (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayınevi.
50. Yin, R. K. (2017). Case study research and applications: Design and methods. Sage Publications.
51. Yong, R. Y. M., Chua, B. L., Han, H., Kim, B. (2022). Taste your way across the globe: A systematic review of gastronomy tourism literature. Journal of Travel & Tourism Marketing, 39(7-9), 623–650
52. Zengin, B., Erkol, G. (2013). Şanlıurfa ilinin pazarlanabilirliğine yönelik sorunlar ve çözüm önerileri. International Journal of Social and Economic Sciences, 3(1), 85–94