Zehirli Sofralar: Gıdaların Suikast Aracı Olarak Kullanımının Gastronomi Perspektifiyle İncelenmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı, gıdanın tarihsel süreçte iktidar mücadeleleri bağlamında bir suikast aracı olarak nasıl kullanıldığını gastronomi perspektifinden analiz etmektir. Çalışma, gastronomi literatüründe gıdanın çoğunlukla kültürel ve estetik bir pratik olarak ele alınmasına karşılık, sofra ve mutfak mekânlarını politik şiddet ve biyopolitik kontrol alanları olarak değerlendirmesi bakımından önem taşımaktadır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında eleştirel-kavramsal derleme ve doküman analizi yöntemiyle yürütülmüştür. Çalışma, ampirik bir ölçümden ziyade teorik bir sentez sunarak “Gastronomik Güvenlik Paradoksunu” kavramsal bir önerme olarak literatüre sunmaktadır. Bu paradoks; seçkin yemek pratiklerinde estetik ve ritüel karmaşıklık arttıkça, gıda temelli kasıtlı tehditlerin tespit edilebilirliğinin azaldığını savunur. Analiz edilen vakalar (Antik Roma, Selçuklu, Osmanlı ve Babür); en az iki bağımsız akademik kaynakla teyit edilmiş olma, siyasi bir kırılma yaratma ve mutfak hiyerarşisi üzerinden yürütülme gibi tarihsel doğrulama kriterleri uyarınca seçilmiştir. Bulgular, gıdanın iktidarın yaşam üzerindeki denetimini mikro düzeyde görünür kıldığını ve sofra ritüellerinin kurumsallaşmış bir güvensizlik mekânına dönüşebildiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Suikast
• zehir
• gıda
• gastronomi
• biyopolitika
• eleştirel gastronomi

Poisoned Tables: A Gastronomic Perspective on the Use of Food as an Instrument of Assassination

Öz

This study aims to perform a critical analysis of food as an instrument of assassination within the context of historical power struggles, utilizing a gastronomic-theoretical framework. Deviating from the conventional focus on aesthetics and cultural heritage in gastronomy literature, this research repositions dining environments as sites of biopolitical control and political violence. Methodologically, the research adopts a critical-conceptual review and qualitative documentary analysis. The study introduces the “Gastromonic Security Paradox” not as an empirical measurement, but as a conceptual proposition, suggesting an inverse correlation between the structural complexity of gastronomic rituals and the detectability of intentional toxicological interventions. Cases examined—spanning Ancient Roman, Seljuk, Ottoman, and Mughal contexts—were selected based on stringent historical verification criteria, requiring cross-referencing through primary chronicles and secondary academic literature. The findings demonstrate that elite ceremonial dining practices facilitate the concealment of biopolitical threats, thereby transforming the dining table into a paradoxical space of both commensality and existential risk

Anahtar Kelimeler

• Assassination
• poison
• food
• gastronomy
• biopolitics
• critical gastronomy

Kaynakça

1. Agamben, G. (1998). Homo sacer: Sovereign power and bare life. Stanford University Press.
2. Akdoğan, M. N. (2021). Ashâbdan bazı kimselerin tebûk seferi dönüşünde Hz. Peygamber’e karşı suikast girişiminde bulundukları iddiasına dair mülahazalar. Diyanet İlmi Dergi., 57(1), 403–434. https://izlik.org/JA43LP82GZ
3. Bakır, A. (2022). Antikçağlardan Ortaçağlara tiryakın tarihsel serüveni ve değerlendirilmesi. Oğuz-Türkmen Araştırmaları Dergisi, 6(2), 9–45. https://izlik.org/JA83MR96XU
4. Beşirli, H. (2012). Yemek sosyolojisi: Yiyeceklere ve mutfağa sosyolojik bir bakış. Phoenix Yayınevi.
5. Bourdieu, P. (1984). A social critique of the judgement of taste. Harvard University Press. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40, https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
6. Braun, V., Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
7. De Mattos-Shipley, K. M., Ford, K. L., Alberti, F., Banks, A. M., Bailey, A. M., Foster, G. D. (2016). The good, the bad and the tasty: the many roles of mushrooms. Studies in Mycology, 85(1), 125–157. https://doi.org/10.1016/j.simyco.2016.11.002
8. De Solier, I. (2013). Food and the self: Consumption, production and material culture. Bloomsbury Publishing. Dietler, M. (1996). Feasts and commensal politics in the political economy: Food, power, and status in prehistoric

9. Europe. P. Wiessner and W. Schiefenhövel (Ed.), Food and the status quest: An interdisciplinary perspective içinde (s. 87–125). Berghahn Books.
10. Doğan, M. (2023). Gazi Muhammed Zahireddin Babür Şah’ın (1483-1530) Hatıratı Babür Name’de yer alan gastronomi unsurlarının değerlendirilmesi. ART/Icle: Sanat ve Tasarım Dergisi, 2(2), 130–157. https://doi.org/10.56590/stdarticle.1214568
11. Douglas, M. (2003). Purity and danger: An analysis of concepts of pollution and taboo. Routledge..
12. Elias, N. (1939). The civilizing process. Blackwell Publishing.
13. Emsley, J. (2006). The elements of murder: a history of poison. Oxford University Press.
14. Farrell, M. (2020). Poisoning in warfare. M.Farrell (Ed.), Criminology of poisoning contexts içinde (s. 95–116). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-030-40830-5_6
15. Foucault, M. (2008). The birth of biopolitics: Lectures at the Collège de France, 1978–1979. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9780230594180
16. Foucault, M. (2023). Discipline and punish. W. Longhofer, D. Winchester (Ed.), Social theory re-wired (3. baskı., s. 291–299). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003320609-37
17. Franks, R., Brien, D. L., Usiekniewicz, M. (2013). Murder they cooked: The role of food in crime fiction [Paper presentation]. CQUniversity, Australia. https://hdl.handle.net/10018/1015609
18. Gervasoni, L. (2016). Assassination and targeted killing in times of armed conflict: A clash of theory and practice [Doctoral dissertation, Università degli Studi di Milano-Bicocca]. Bicocca Open Archive.
19. Goody, J. (1982). Cooking, cuisine and class: A study in comparative sociology. Cambridge University Press.
20. Gökçegöz, S. (2024). Küreselleşme Sürecinde Güvenliğin Değişen Anlamı ile Bir Güvenlik Sorunu Olarak Gıda Güvencesi ve Güvenliği. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 13(2), 301–334. https://doi.org/10.28956/gbd.1553941
21. Güveloğlu, A. (2014). İmparator fofraları. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 4(2), 131–140. Hakman, M. (2015). Roma İmparatoru Claudius ve oğlu Britannicus’un ölümünün arkasındaki kadın: Locusta. Seleucia, 5, 111–140. https://izlik.org/JA32AC98ZE
22. Işkın, M. (2022). Tarihi hafızayı yenilemek: gastronomi tarihi bağlamında bir araştırma. Journal of New Tourism Trends, 3(1), 60-69.
23. Kavak, M. (2023). Orta çağ seyyah ve coğrafyacı anlatılarında zehir, panzehir ve zehirle suikast. Şarkiyat, 15(2), 635–654. https://izlik.org/JA99HP33PY
24. Khan, A. S., Morse, S., Lillibridge, S. (2000). Public-health preparedness for biological terrorism in the USA. The Lancet, 356(9236), 1179–1182. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(00)02769-0
25. Koerich, G. H., Müller, S. G. (2022). Gastronomy knowledge in the socio-cultural context of transformations. International Journal of Gastronomy and Food Science, 29. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2022.100581
26. Kütük, A. (2019). Selçuklu çağında zehirle suikast üzerine notlar. Journal of History School, 11(XXXVII), 174–195. http://dx.doi.org/10.14225/Joh1444
27. Lemke, T. (2011). Biopolitics: An advanced introduction. New York University Press.
28. Levenstein, H. A. (1997). Tasting food, tasting freedom: Excursions into eating, culture, and the past. Bulletin of the History of Medicine, 71(3), 567–569.
29. Mangold, T., Goldberg, J. (2001). Plague wars: the terrifying reality of biological warfare. Macmillan.
30. Manning, L., Soon, J. M. (2016). Food safety, food fraud, and food defense: A fast evolving literature. Journal of Food Science, 81(4), 823–834. https://doi.org/10.1111/1750-3841.13256
31. Mayor, A. (2022). Greek fire, poison arrows, and scorpion bombs: unconventional warfare in the ancient world. Princeton University Press.
32. Mintz, S. W. (1986). Sweetness and power: The place of sugar in modern history. Penguin.
33. Neill, L., Poulston, J., Hemmington, N., Hall, C., Bliss, S. (2017). Gastronomy or food studies: A case of academic distinction. Journal of Hospitality & Tourism Education, 29(2), 91–99. https://doi.org/10.1080/10963758.2017.1297717
34. Nepovimova, E., Kuca, K. (2019). The history of poisoning: from ancient times until modern ERA. Archives of toxicology, 93(1), 11–24. https://doi.org/10.1007/s00204-018-2290-0
35. Önal Kılıç, S. (2024). Türkçe mesnevilerin toplu yemek törenlerinde kültür, kimlik ve iktidar. Turcology Research (80), 214–224. https://doi.org/10.62425/turcology.1488084
36. Özer, Ç., Atay, E. (2022). Osmanlı saray mutfağı teşkilatı ve Escoffier mutfak hiyerarşisi üzerine bir araştırma. Gastroia: Journal of Gastronomy And Travel Research, 6(2), 468–477. https://izlik.org/JA37AT98JG
37. Pakdemirli, B., Birişik, N., Aslan, S., Öz, S. (2021). Önemli bir tarım, gıda güvenliği ve çevre riski olarak “Agroterörizm” üzerine bir değerlendirme. Bahri Dağdaş Hayvancılık Araştırma Dergisi, 10(2), 176–194.
38. Pilcher, J. M. (2023). Food in world history. Routledge.
39. Rothschild, E. (1975). Food politics. Foreign Affairs, 54(2), 285–307. https://doi.org/10.2307/20039577.
40. Rozin, P. (1976). The selection of foods by rats, humans, and other animals. J. S. Rosenblatt, R. A. Hinde, E. Shaw, C. Beer (Ed.), Advances in the study of behavior içinde (Cilt. 6, s. 21–76). Academic Press. https://doi.org/10.1016/S0065-3454(08)60081-9
41. Scarpato, R. (2002). Gastronomy studies in search of hospitality. Journal of Hospitality and Tourism Management, 9(2), 1–12.
42. Sipahi, S., Ekincek, S., Yılmaz, H. (2017). Gastronominin sanatsal kimliğinin estetik üzerinden incelenmesi. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 5(3), 381–396.
43. Smith, S. (1952). Poisons and poisoners through the ages. Medico-Legal Journal, 20(4), 153–167. https://doi.org/10.1177/002581725202000403
44. Snyder, H. (2019). Literature review as a research methodology: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 104, 333–339. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.07.039
45. Spink, J. (2019). Food fraud prevention. Springer.
46. Strange, S. (1970). International economics and international relations: A case of mutual neglect. International Affairs, 46(2), 304–315. https://doi.org/10.2307/2613829
47. Williams-Forson, P., Wilkerson, A. (2011). Intersectionality and Food Studies. Food, Culture & Society, 14(1), 7–28. https://doi.org/10.2752/175174411X12810842291119
48. Yıldırım, E. (2024). Yukarı Mısır Valisi Weni’nin otobiyografisine göre eski krallık döneminde bürokrasinin iç işleyişi. Edebiyat ve Beşerî Bilimler Dergisi (73), 125–134. https://doi.org/10.55590/literatureandhumanities.1475497