Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Programlarının D-AOBM Sözlü Etkileşim Alanı Bağlamında İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, Türkiye Maarif Vakfı ve Ankara Üniversitesi TÖMER tarafından yayımlanan yabancı dil olarak Türkçe öğretimi programlarını Diller için Avrupa Ortak Başvuru Metni’nde (D-AOBM) yer alan sözlü etkileşim başlığı bağlamında incelenmesini amaçlamaktadır. Araştırmanın materyalini yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında hizmet veren önemli iki kuruluş olan Türkiye Maarif Vakfı ve Ankara Üniversitesi TÖMER tarafından hazırlanan programlar oluşturmaktadır. Bu programlardan hareketle araştırmada model olarak nitel araştırma yöntemi kullanılmış ve veriler doküman inceleme ile toplanmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen veriler veri sınıflama dosyasında tasnif edilmiş ve içerik analizi tekniği ile analiz edilmiştir. D-AOBM’de yer alan başlıkların muhatabı anlama, genel sözlü etkileşim, karşılıklı konuşma, resmi olmayan tartışma, resmi tartışma, mal ve hizmet alımı, bilgi alışverişi vb. gibi başlıklar olduğu ve bu başlıkların 2021 tamamlayıcı cildinde güncellendiği anlaşılmıştır. Ankara TÖMER tarafından hazırlanan programda genel sözlü iletişim, muhatabı anlama ve karşılıklı konuşma başlıklarının yer aldığı, toplamda ise 16 adet kazanıma yer verildiği tespit edilmiştir. Türkiye Maarif Vakfı tarafından hazırlanan programda ise genel sözlü etkileşim, muhatabı anlama, karşılıklı konuşma ve iletişim-haberleşme başlıklarına yer verildiği ve 35 adet kazanım olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, sözlü etkileşim açısından Türkiye Maarif Vakfı tarafından neşredilen programın Ankara TÖMER tarafından hazırlanan programa göre daha detaylı ve kapsamlı olduğu, bu programda sözlü etkileşim başlığının doğrudan doğruya yer aldığı ve kazanımların sözlü etkileşim başlığına göre numaralandırıldığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• D-AOBM
• yabancı dil olarak Türkçe öğretimi
• programlar.

Kaynakça

1. Akat, N. (2022). Yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan ders kitaplarındaki okuma metinlerinin Diller için Avrupa Ortak Başvuru Metni kapsamında değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bartın Üniversitesi.
2. Alyaz, Y., Yoldaş, K., Baştürk, Ş. ve Uluocak, M. (2017). Yabancı dil Türkçe öğretim kitaplarının dil ve kültür içeriğinin Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesi’nin çok merkezlilik ilkesi açısından incelenmesi. 8. Uluslararası Türk Dili Kurultayı, 22-26.
3. Aydın, E. ve Tunagür, M. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe Öğretim Programı’nın 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(32), 349-374.
4. Babacan, G. ve Bayrak, Cömert, Ö. (2023). Dijitalleşme ile yabancılara Türkçe öğretiminde değişen öğrenici profili ve öğrenme alışkanlıkları. Uluslararası Türkçe Öğretimi Araştırmaları Dergisi (UTÖAD), 3(1), 13-31. http://dx.doi.org/10.47834/utoad.54
5. Baş, Ö. ve Temizyürek, F. (2022). Cumhuriyet dönemi Türk dili politikaları. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (29), 88-100. DOI: 10.29000/rumelide.1164037.
6. Council of Europe. (2001). Common European Framework of Reference for Language Learning and Teaching. Cambridge University Press.
7. Çekici, Y. E. (2024). Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi Programı’nda yer alan kazanımların edimsel yetkinlik bağlamında incelenmesi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 28(3), 871-890.
8. D-AOBM. (2021). Common European Framework of Reference. Diller için Avrupa Ortak Metni: Öğrenme, Öğretme ve Değerlendirme (Tamamlayıcı Cilt). Pozitif Matbaa. http://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/ 2022_01/04144518_DAOBM_TR.pdf

9. Davidson, F., & Fulcher, G. (2007). The Common European Framework of Reference (D-AOBM) and the design of language tests: A matter of effect. Language Teaching, 40(3), 231–241.
10. Demirkol R. (2024). Yabancılara Türkçe öğretimi ders kitaplarındaki etkileşim etkinliklerinin D-AOBM tamamlayıcı cilt bağlamında değerlendirilmesi: Gazi yabancılar için Türkçe örneği. Turkish Studies - Education, 19(1), 73-94. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.72845
11. EFL Cafe. (2025, June 30). CLT and the CEFR: Aligning English Language Teaching with Global Standards. EFLCafe.net. https://eflcafe.net/ clt-and-the-cefr-aligning-english-language-teaching-with-global-standards/ In-text citation: (EFL Cafe, 2025)
12. Faez, F., Majhanovich, S., Taylor, S. K., Smith, M., & Crowley, K. (2011). The power of “Can Do” statements: Teachers’ perceptions of D-AOBM- informed instruction in French as a second language classrooms in Ontario. Canadian Journal of Applied Linguistics, 14(2), 1.
13. Göçer, A. ve Kılıç, B. S. (2021). Türkçenin ikinci/yabancı dil olarak öğretimi programları ile programlarla ilgili yapılan çalışmalara genel bakış. Çukurova Araştırmaları, 7(2), 238-261
14. Gün, M. ve Alptekin, G. (2019). Yunus Emre Enstitüsü Yedi İklim Türkçe Setinin (temel seviye: A1) dinleme etkinliklerinin Çerçeve Programı ölçeğinde değerlendirilmesi. Journal of History School, 43, 1836–1851.
15. Huttayavilaiphan, R. (2022). " I Apology No No I Mean I Am Sorry… Please Let Me Explain That First": Enhancing Communicative Language Competence of Thai University Students through CEFR-Based Online Intercultural Communication. Journal of Education and Learning, 11(1), 87-100. https://doi.org/10.5539/jel.v11n1p87
16. İpek, Ö. F. ve Eğilmez, N. İ. (2023). Yabancı dil olarak İngilizce ve Türkçe öğretimi ders kitaplarının D-AOBM ölçütlerine göre değerlendirilmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(1), 372–390.
17. Kaplan, K. (2023). Maarif Vakfı ile Ankara Üniversitesi TÖMER tarafından hazırlanan yabancı dil olarak Türkçe öğretim programlarının karşılaştırmalı incelemesi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. (33): 66-84.
18. Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62–80.
19. Kaya, M. ve Demirel, O. (2024). Yabancı dil olarak Türkçe Öğretimi Programlarının D-AOBM tamamlayıcı cilt bağlamında okuma becerisi açısından incelenmesi. International Journal of Language Academy, 12(1), 332-342.
20. Kaya, M. ve Avşar, A. (2023). Qualitative analysis of words and sentences in Turkish as a foreign language texts. Turkophone, 10(1), 5–15. https://dergipark.org.tr/tr/pub/turkophone/issue/77496/1228807
21. Kaya, M. ve Demirel, O. (2023). Türkçenin konuşur sayısı ve dünya dilleri arasındaki sıralamasının analizi. Aydın TÖMER Dil Dergisi, 8(2), 295–330.
22. Lo, Y. Y. (2018). English teachers’ concern on Common European Framework of Reference for Languages (CEFR): An application of CBAM. JuKu: Jurnal Kurikulum & Pengajaran Asia Pasifik, 6(1), 46–58.
23. Maden, S. ve Önal, A. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ile ilgili lisansüstü tezlerin araştırma eğilimleri. Uluslararası Eğitim Bilim ve Teknoloji Dergisi, 7(1), 42–56. DOI:10.47714/uebt.878270
24. Maden, S., Maden, A. ve Avşar, A. (2023). Yunus Emre Enstitüsü Türkçe Öğretim Portalı’nın kültürel ögeler açısından incelenmesi (B1 düzeyi örneği). Aydın TÖMER Dil Dergisi, 8(2), 231–269.
25. Mat Yusoff, S., Arepin, M., & Mohd Marzaini, A. F. (2022). Secondary school teachers’ perspectives towards the implementation of CEFR-aligned English Curriculum. Creative Practices in Language Learning and Teaching (CPLT), 10(1), 32-48.
26. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2. Baskı). SAGE Publications.
27. Nagai, N., & O’Dwyer, F. (2011). The actual and potential impacts of the CEFR on language education in Japan. Synergies Europe, 6, 141–152
28. Nakatani, Y. (2012). Exploring the implementation of the D-AOBM in Asian contexts: Focus on communication strategies. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 46, 771–775.
29. North, B. (2021). The CEFR companion volume - what’s new and what might it imply for teaching/learning and for assessment? CEFR Journal - Research and Practice, 4(1), 5-24. https://doi.org/10.37546/JALTSIG. CEFR4-1
30. Ormzyar, N., & Mohammadzadeh, B. (2022). Improvıng hıgh school EFL learners'communıcatıve competence usıng cefr-based speakıng practıces. Science, Education and Innovations in the Context of Modern Problems, 5(4), 186-198.
31. Öncül, E. (2020). Yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan ders kitaplarında yer alan yazma etkinliklerinin Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni kapsamında değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi.
32. Sönmez, Ö. (2019). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan ders kitaplarının Avrupa Dilleri Öğretimi Ortak Çerçevesi açısından incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Pamukkale Üniversitesi.
33. Stone, P. J., Dunphy, D. C., Marshall, S. S., & Ogilvie, D. M. (1966). The General Inquirer: A computer approach to content analysis. The M.I.T. Press.
34. Tanrıkulu, L. ve Şıhanlıoğlu, Ö. (2019). 2018 (D-AOBM) Diller için Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesi yeni açıklamalar metninde konuşma becerisinin incelenmesi. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 7(4), 212–224.
35. Tüm, G. ve Gürbüz, C. (2017). Yabancı Dil Olarak Türkçe ve İngilizce Ders Kitaplarındaki Konuşma Etkilerinin D-AOBM Uyumuna Göre Karşılaştırması. 1. Uluslararası İpekyolu Akademik Çalışmalar Sempozyumu (s. 246–255). Nevşehir.
36. Uri, N. F. M., & Abd Aziz, M. S. (2018). Implementation of D-AOBM in Malaysia: Teachers’ awareness and the challenges. 3L: The Southeast Asian Journal of English Language Studies, 24(3), 168–183.
37. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
38. Yin, N. H., & Ahmad, M. Z. (2021). Secondary school English teachers’ knowledge and practice on CEFR-aligned English curriculum. Asia Pacific Journal of Educators and Education, 36(1).
39. Waluyo, B. (2019). Examining Thai first-year university students’ English proficiency on CEFR levels. The New English Teacher, 13(2), 51–51.