Türkçeyi Ana Dili ve Yabancı Dil Olarak Öğretenlerin Başvurdukları Kelime Öğretim Stratejilerinin Karşılaştırılması

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1, 297 - 328, 09.03.2026

Ahmet Turan Eş , Elif Aktaş

https://izlik.org/JA82BY44LY

Öz

Öğrencilerin kelime hazinesini zenginleştirmek hem ana dili hem de yabancı dil olarak Türkçe öğretiminin hedeflerinden biridir. Bu noktada öğreticilerin öğretme, açıklama, pekiştirme, beceri kazandırma, yönlendirme ve kontrol stratejileri kapsamında sınıflandırılan kelime öğretim stratejilerini işe koşarak bu hedefi gerçekleştirmesi beklenmektedir. Hem ana dili hem de yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde öğrencilerin söz varlığını zenginleştirmek için kullanılan stratejileri bilmek ve öğrenenlere bu konuda farkındalık kazandırmak öğretici için önem arz etmektedir. Bu araştırmanın amacı, ana dili ve yabancı dil olarak Türkçe öğretenlerin, öğrencilerin söz varlığını geliştirme etkinlikleri kapsamında başvurdukları stratejileri belirlemek ve birbiriyle karşılaştırmaktır. Araştırma, betimsel tarama modeli şeklinde tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu ana dili olarak Türkçe öğreten 102 Türkçe öğretmeni ile yabancı dil olarak Türkçe öğreten 105 öğretici oluşturmaktadır. Verilerin analizinde ki-kare ile betimsel istatistikler kullanılmıştır. Çalışma sonucunda, söz varlığını zenginleştirme kapsamında ana dili olarak Türkçe öğretenlerin açıklama stratejilerini, yabancı dil olarak Türkçe öğretenlerin ise kontrol stratejilerini daha fazla kullandıkları tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi , ana dili olarak Türkçe öğretimi , söz varlığı , kelime öğretim stratejileri.

Kaynakça

• [1] Aksan, D. (2018). Türkçenin sözvarlığı. Bilgi.
• [2] Biçer, N. ve Polatcan, F. (2015). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kelime öğrenme stratejilerinin değerlendirilmesi. Journal of Turkish Research Institute, 54, 811-828.
• [3] Büyükikiz, K. ve Hasırcı, S. (2013). Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde sözcük öğretimi üzerine bir değerlendirme. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(21), 145-155.
• [4] Çiftçi, Ö. ve Çeçen, M. A. (2013). Kelime öğretimi. A. Güzel-H. Karatay (Ed.), Türkçe öğretimi el kitabı içinde (ss.125-151). Pegem.
• [5] Eyüp, B. ve Demirel, B. (2019). Yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilerin kelime öğrenme stratejileri. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33, 33-50.
• [6] Fidan, M. ve Yılmaz, A. (2021). Bilinmeyen kelimelerin öğretiminde kullanılan yöntemlerin etkililiğinin öğrencilerin görüşleri vasıtasıyla değerlendirilmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(2), 395-415.
• [7] George, D. & Mallery, M. (2010) SPSS for windows step by step: a simple guide and reference (10. Edition). Pearson.
• [8] Göçer, A. (2021). Metin işleme süreçli– mikro öğretim uygulama örnekli Türkçe öğrenme ve öğretim yaklaşımları (5. Baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.
• [9] Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2016). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Seçkin.
• [10] Güneş, F. (2000). Çocuk kitaplarında okunabilirlik ilkeleri. Yaşadıkça Eğitim, 67, 35-40.
• [11] Halat, S. ve Fırat, H. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde sözlük kullanımına yönelik öğrenci görüşleri. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 16 (Özel Sayı), 148-165.
• [12] Karadağ, Ö. (2022). Kelime öğretimi. Pegem.
• [13] Karasar, N. (2007). Bilimsel araştırma yöntemleri (17. baskı). Nobel.
• [14] Kurnaz, H. (2022). Kelime öğretiminin ilkeleri. C. Çarkıt & H. Kurnaz. (Ed.), Kuramdan uygulamaya kelime öğretimi içinde (ss. 71-97). Nobel.
• [15] MEB (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli ortaokul Türkçe dersi öğretim programı (5-8. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• [16] Memiş, M. R. (2018). Kelime hazinesi ve yabancı dilde kelime öğretimi üzerine. Turkish Studies, 13(19), 1273-1289.
• [17] Memiş, M. (2019a). Kelime öğretim stratejileri ölçeği: geliştirme, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Turkish Studies, 14(4), 2579-2593.
• [18] Memiş, M. (2019b). Yabancılara Türkçe öğretenlerin başvurdukları kelime öğretim stratejilerinin belirlenmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(28), 275-300.
• [19] Memiş, M. (2024). Ana dili eğitiminde kullanılan kelime öğretim stratejilerinin belirlenmesi. Eğitim ve Bilim, 49, 159-184.
• [20] Serçe, H. (2019). Kelime öğrenme stratejileri öğretiminin kelime öğrenme ve strateji kullanma üzerindeki etkileri. Turkish Studies Educational Sciences, 14(4), 1675-1695 DOI: 10.29228/TurkishStudies.23327
• [21] TDK (2023). Türkçe Sözlük. TDK .
• [22] Tok, M. ve Yığın, M. (2014). Türkçenin ikinci dil olarak öğretiminde öğrencilerin kullandıkları kelime öğrenme stratejileri. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 41, 265-276.
• [23] Tüfekçioğlu, B. (2020). Yabancı dil olarak Türkçe öğrenicilerinin sözcük dağarcıkları üzerine bir inceleme. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(1), 1-19.
• [24] Tüfekçioğlu, B. (2023). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde sözcük öğretimi: Temel kavramlar ve uygulamalar. Y. Yılmaz ve Ö. Çangal (Ed.), Yurt dışında Türkoloji ve Türkçe öğretimi 2: Yabancılara Türkçe öğretimi içinde (ss. 18–35). Fenomen Yayıncılık & RumeliYA Publishing.
• [25] Uluçay, M. (2016). Etkinlik temelli kelime öğretiminin ortaokul öğrencilerinin söz varlığını geliştirme sürecine etkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Atatürk Üniversitesi. Erzurum.
• [26] Ülper, H. ve Karagül, S. (2012). Sözcük öğretimi yaklaşımları açısından Türkçe ders kitaplarının değerlendirilmesi. E. Yılmaz vd. (Ed.), Türkçenin eğitimi öğretimi üzerine çalışmalar içinde (ss. 262-272). PegemA