The Teaching of Numbers in Turkish Language Teaching Books Written in Foreign Languages in the 19th Century

Öz

This study examines the teaching of numbers in Turkish language teaching books written in foreign languages in the 19th century. The aim of the study is to identify how number teaching is structured in these books, under which headings cardinal, ordinal, fractional, and distributive numbers are presented, and how the structural and grammatical features of Turkish are addressed in number teaching. The research was conducted using a qualitative document analysis design. A total of 33 Turkish language teaching books written in the 19th century were analyzed, and the data were examined through descriptive analysis.The findings reveal that number teaching is generally presented as a separate section in the books; however, there is no uniformity in terms of heading and placement. While cardinal and ordinal numbers are primarily taught through numerals and pronunciation, fractional and distributive numbers are more frequently supported by meaning-based explanations. In addition, structural and grammatical features such as singular–plural distinction, plural suffixes, the use of bir as an indefinite article, and the abjad (ebced) system are included in number teaching. The frequent use of words indicating quantity and measurement suggests that number teaching is closely associated with everyday language use. Overall, the results indicate that number teaching in 19th-century Turkish language teaching books was multi-dimensional but lacked a standardized instructional framework.

Anahtar Kelimeler

• Teaching Turkish as a foreign language
• Turkish teaching books
• teaching numbers.

XIX.Yüzyılda Yabancı Dillerde Yazılmış Türkçe Öğretim Kitaplarında Sayı Öğretimi

Öz

Bu çalışmada, 19. yüzyılda yabancı dillerde yazılmış Türkçe öğretim kitaplarında sayıların öğretimi incelenmiştir. Araştırmanın amacı, söz konusu kitaplarda sayı öğretiminin hangi başlıklar altında ele alındığını, asıl, sıra, kesirli ve üleştirme sayıların hangi biçimlerde sunulduğunu ve sayı öğretiminde Türkçenin yapısal ve dil bilgisel özelliklerine ne ölçüde yer verildiğini ortaya koymaktır. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi desenine göre yürütülmüştür. Araştırma kapsamında 19. yüzyıla ait, yabancı dillerde yazılmış 33 Türkçe öğretim kitabı incelenmiş; veriler betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, sayı öğretiminin kitaplarda genellikle ayrı bir bölüm altında verildiğini, ancak başlıklandırma ve konumlandırma açısından birlik göstermediğini ortaya koymaktadır. Asıl ve sıra sayılarında rakamla gösterim ve okunuşun öne çıktığı; kesir ve üleştirme sayılarında ise anlam verme ve paylaştırma ilişkilerinin daha belirgin olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca sayı öğretiminde tekil-çoğul yapısı, çoğul ekleri, “bir” sayısının kullanımı ve ebced hesabı gibi yapısal ve dil bilgisel unsurlara yer verildiği görülmüştür. Ölçü ve miktar bildiren sözcüklerin yoğun kullanımı ise sayı öğretiminin günlük yaşamla ilişkilendirildiğini göstermektedir. Elde edilen sonuçlar, 19. yüzyılda yabancılara Türkçe öğretiminde sayı öğretiminin çok yönlü ancak standartlaşmamış bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi
• Türkçe öğretim kitapları
• sayı öğretimi.

Kaynakça

1. F. (2012). Türkçe öğretimi üzerine yabancı yazarların hazırladığı ders kitaplarında söz dağarcığı ve kültürel unsurlar: “A Practical Grammar of the Turkish Language”, “Turkish Literary Reader” ve “Gramatika Turetskogo Yazıka” örneklemlerinde. M. N. Önal (Ed.), IV. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyumu Bildirileri içinde (ss. 597–609). Ankara.
2. Aksan, D. (2011). Her yönüyle dil (Ana çizgileriyle dilbilim). Türk Dil Kurumu Yayınları.
3. Barın, E. (2003). Yabancılara Türkçenin öğretiminde temel söz varlığının önemi. Türklük Bilimi Araştırmaları, (13), 311.
4. Bölükbaş, F. ve Keskin, F. (2010). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde metinlerin kültür aktarımındaki işlevi. Turkish Studies, 5(4), 221–235.
5. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri (2. bs.). Pegem Akademi.
6. Clauson, G. (1959). The Turkish numerals. Journal of the Royal Asiatic Society, 91(1–2), 19–31.
7. Corbett, G. G. (2004). Number. Cambridge University Press.
8. Ergin, M. (2007). Türk dili. Bayrak Basım Yayım Tanıtım.

9. Gültekin, İ. (2017). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi siyaseti ve stratejileri. İ. Gültekin ve M. Balcı (Ed.), Uygulamalı Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi El Kitabı içinde (ss. 43–135). Kesit Yayınları.
10. Güzel, A. ve Barın, E. (2013). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi. Akçağ Yayınları.
11. Kerimoğlu, C. (2017). Genel dilbilime giriş. Pegem Akademi Yayıncılık.
12. Korkmaz, Z. (2003). Türkiye Türkçesi grameri: Şekil bilgisi. Türk Dil Kurumu Yayınları.
13. Oral, M. (2004). Türkoloji tarihinde 1926 Bakû Türkiyat Kongresi. Folklor/Edebiyat, (37), 17–37.
14. Özdemir, N. (2005). Almanya ve Berlin’deki Türkoloji araştırmaları tarihi ve Freie Universität Berlin Türkoloji Enstitüsü. Millî Folklor, (17), 32.
15. Scott, D., & Morrison, M. (2005). Key ideas in educational research. Continuum International Publishing.
16. Şenaysoy, S. (2016). Eski Türkçede sayılar (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
17. Süğümlü, A. A. (2023). Tanzimat’tan Cumhuriyet’e yabancı dillerde yazılmış Türkçe dil öğretimi kitaplarının karşılaştırmalı incelenmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Ordu Üniversitesi.
18. Süğümlü, A. A. ve Yıldız, H. (2024). 19 ve 20. yüzyıllarda yabancı dillerde yazılmış Türkçe öğretimi kitaplarında Türk lehçe ve ağızlarının görünümü. Uluslararası Türkçe Öğretimi Araştırmaları Dergisi, 4(2), 220–236.
19. Yalap, H. ve Kılıç, G. (2021). 19. yüzyıl İngiltere’sinde Türkçenin bir gramer kitabı: Abu Said ve “Turkish Self-Taught”. Journal of Turkish Research Institute, (70), 33-48.
20. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınları.