EN
TR
Ebeveynlik Biçimleri ve Sınırda Kişilik Arasındaki İlişkide Şema Alanları ve Duygu Düzenlemenin Aracı Rolü
Öz
Bu çalışmada, algılanan ebeveynlik biçimleri ve sınırda kişilik örüntüsü arasındaki ilişkide erken dönem uyum bozucu şema alanları ve duygu düzenleme güçlüğünün aracı rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Yapılan analiz sonuçlarına göre, koşullu/başarı odaklı ebeveynlik biçimindeki (anne ve baba) artışın kopukluk ve yüksek standartlar şema alanları ve duygu düzenleme güçlüğü aracılığıyla kişilerin sınırda kişilik belirti düzeylerini yordadığı görülmüştür. Ayrıca anneye ilişkin algılanan sömürücü/istismar edici ebeveynlik biçimindeki artışın hem doğrudan hem de kopukluk şema alanı aracılığıyla sınırda kişilik belirti düzeylerini yordadığı; babaya ilişkin algılanan sömürücü/istismar edici ebeveynlik biçimi için ise buna ek olarak duygu düzenleme güçlüğünün de aracı rol oynadığı görülmüştür. Anneye ilişkin algılanan aşırı koruyucu/evhamlı ebeveynlik biçiminin yüksek standartlar şema alanı ve duygu düzenleme güçlüğü aracılığıyla sınırda kişilik belirti düzeyi üzerinde yordayıcı bir rolü bulunduğu anlaşılmıştır. Bunun yanında babaya ilişkin algılanan değişime kapalı/duyguları bastıran ebeveynlik biçiminin hem doğrudan hem de kopukluk şema alanı ve duygu düzenleme güçlüğü aracılığıyla sınırda kişilik belirti düzeyi üzerinde yordayıcı bir rolü bulunduğu anlaşılmıştır. Son olarak babaya ilişkin algılanan aşırı izin veren/sınırsız ebeveynlik biçimindeki artışın kopukluk şema alanı ve duygu düzenleme güçlüğü aracılığıyla sınırda kişilik belirti düzeylerini yordadığı görülmüştür. Sınırda kişilik belirtilerinin etiyolojisinde özellikle fiziksel ve cinsel istismarın üzerinde durulmasına rağmen bu çalışmada erken dönem yaşantılar çeşitli ebeveynlik tutumları aracılığıyla daha kapsamlı bir bakış açısıyla ele alınarak sınırda kişilik belirtilerinin gelişmesinde etkili olan temel duygusal ihtiyaçların önemi vurgulanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Amerikan Psikiyatri Birliği (2013). Ruhsal bozuklukların tanısal ve sayımsal elkitabı (DSM- 5).
- Arntz, A., Klokman, J. ve Sieswerda, S. (2005). An experimental test of the schema mode model of borderline personality disorder. Journal of Behavior Therapy, 36, 226–339.
- Arntz, A. ve van Genderen, H. (2014). Sınır Kişilik Bozukluğu için Şema Terapi (2. Baskı). (M. Şaşıoğlu ve S. Kohen, Çev.). Psikonet Yayınları.
- Aydemir, Ö., Demet, M. M., Danacı, A. E., Deveci, A., Taşkın, E. O., Mızrak, S., Şimşek, E. ve İçelli, İ. (2006). Borderline kişilik envanterinin Türkçe’ye uyarlanması, güvenirlik ve geçerliliği. Türkiye’de Psikiyatri Dergisi, 8(1), 6-10.
- Bernstein, D. P., Arntz, A. ve de Vos, M. (2007). Schema focused therapy in forensic settings: Theoretical model and recommendations for best clinical practice. The International Journal of Forensic Mental Health, 6(2), 169–183.
- Bertele, N., Talmon, A., Gross, J. J., Schmahl, C., Schmitz, M. ve Niedtfeld, I. (2022). Childhood maltreatment and borderline personality disorder: The mediating role of difficulties with emotion regulation. Journal of Personality Disorders, 36(3), 264-276. https://doi.org/10.1521/pedi.2022.36.3.264
- Bjureberg, J., Ljótsson, B., Tull, M. T., Hedman, E., Sahlin, H. ve Lundh, L. G. (2016). Development and validation of a brief version of the difficulties in Emotion Regulation Scale: The DERS-16. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment, 38(2), 284–296. https://doi.org/10.1007/s10862-015-9514-x
- Brownell, C. A. ve Kopp, C. B. (2007). Transitions in toddler socioemotional development: Behavior, understanding, relationships. İçinde C. A. Brownell ve C. B. Kopp (Edl.), Socioemotional development in the toddler years: Transitions and transformations (ss. 1–39). The Guilford Press.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Psikoloji
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
30 Eylül 2023
Gönderilme Tarihi
26 Nisan 2023
Kabul Tarihi
9 Eylül 2023
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2023 Cilt: 10 Sayı: 3
APA
Tetir, D., & Akın Sarı, B. (2023). Ebeveynlik Biçimleri ve Sınırda Kişilik Arasındaki İlişkide Şema Alanları ve Duygu Düzenlemenin Aracı Rolü. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 10(3), 517-541. https://doi.org/10.31682/ayna.1288001
AMA
1.Tetir D, Akın Sarı B. Ebeveynlik Biçimleri ve Sınırda Kişilik Arasındaki İlişkide Şema Alanları ve Duygu Düzenlemenin Aracı Rolü. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 2023;10(3):517-541. doi:10.31682/ayna.1288001
Chicago
Tetir, Deniz, ve Burçin Akın Sarı. 2023. “Ebeveynlik Biçimleri ve Sınırda Kişilik Arasındaki İlişkide Şema Alanları ve Duygu Düzenlemenin Aracı Rolü”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 10 (3): 517-41. https://doi.org/10.31682/ayna.1288001.
EndNote
Tetir D, Akın Sarı B (01 Eylül 2023) Ebeveynlik Biçimleri ve Sınırda Kişilik Arasındaki İlişkide Şema Alanları ve Duygu Düzenlemenin Aracı Rolü. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 10 3 517–541.
IEEE
[1]D. Tetir ve B. Akın Sarı, “Ebeveynlik Biçimleri ve Sınırda Kişilik Arasındaki İlişkide Şema Alanları ve Duygu Düzenlemenin Aracı Rolü”, AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, c. 10, sy 3, ss. 517–541, Eyl. 2023, doi: 10.31682/ayna.1288001.
ISNAD
Tetir, Deniz - Akın Sarı, Burçin. “Ebeveynlik Biçimleri ve Sınırda Kişilik Arasındaki İlişkide Şema Alanları ve Duygu Düzenlemenin Aracı Rolü”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 10/3 (01 Eylül 2023): 517-541. https://doi.org/10.31682/ayna.1288001.
JAMA
1.Tetir D, Akın Sarı B. Ebeveynlik Biçimleri ve Sınırda Kişilik Arasındaki İlişkide Şema Alanları ve Duygu Düzenlemenin Aracı Rolü. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 2023;10:517–541.
MLA
Tetir, Deniz, ve Burçin Akın Sarı. “Ebeveynlik Biçimleri ve Sınırda Kişilik Arasındaki İlişkide Şema Alanları ve Duygu Düzenlemenin Aracı Rolü”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, c. 10, sy 3, Eylül 2023, ss. 517-41, doi:10.31682/ayna.1288001.
Vancouver
1.Deniz Tetir, Burçin Akın Sarı. Ebeveynlik Biçimleri ve Sınırda Kişilik Arasındaki İlişkide Şema Alanları ve Duygu Düzenlemenin Aracı Rolü. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 01 Eylül 2023;10(3):517-41. doi:10.31682/ayna.1288001
Cited By
Genç Yetişkinlerin Duygu Düzenleme Güçlüklerini Yordayan Şema Alanlarının Belirlenmesi
Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi
https://doi.org/10.53444/deubefd.1406293Investigating the mediating role of early maladaptive schemas in the relationship between attachment related anxiety and emotion regulation difficulties in young adults
ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi (ODÜSOBİAD)
https://doi.org/10.48146/odusobiad.1741033