TR
EN
Algısal Karar Verme Süreçleri Çerçevesinde İnsan Hareketlerini Tanıma
Öz
İnsan olmayan primatlarla yapılan nörofizyolojik çalışmalar, algısal karar vermeyi iki aşamalı bir süreçle karakterize etmektedir: 1) duyusal kanıt birikimi (accumulation of sensory evidence), 2) yanıt seçimine yol açan karar sınırı (decision bound). Bu çalışmalar yaygın olarak rastgele nokta hareketi uyaranlarını kullanmış ve hareket uyaranlarının uyumluluğu arttıkça lateral intraparietal bölge (LIP)'deki nöronların ateşleme hızının arttığını ve davranışsal tepki süresinin azaldığını göstermiştir. Son zamanlarda insanlarda yapılan EEG çalışmaları, LIP nöronları ile benzer fonksiyonel özellikler gösteren ve duyusal kanıt birikimi süreci ile ilişkili olan CPP (Centro-Parietal Positivity) olaya ilişkin potansiyelini ortaya çıkarmıştır. CPP bileşeninin parametrelerinin alınan kararlara dair önemli bilgiler taşıdığı gösterilmiştir. Ancak, bugüne kadar yapılan çalışmalar, süreci en temel haliyle anlayabilmek için basit ve düşük seviyeli uyaranlar kullanmıştır. Algısal karar verme süreçlerinin, canlıların ve özellikle de insanların eylemleri gibi daha karmaşık ve sosyal olarak daha anlamlı uyaranlar (biyolojik hareket) işlenirken benzer olup olmayacağı cevabı henüz bilinmeyen bir sorudur. Başka bir deyişle, bugüne kadar yapılan çalışmalarla ortaya çıkarılan algısal karar verme süreçlerinin, uyarandan bağımsız, genel-geçer süreçler olup olmadığı bilinmemektedir. Bu derleme makalede, insan eylemlerinin tanınmasında rol oynayan algısal karar verme süreçleri ve bu süreçlerin nörofizyolojik temellerini araştırılmasının önemi üzerinde durulmuş ve bu çalışmalara yön veren ve daha basit uyaranlar ile yapılmış algısal karar verme çalışmalarının bir derlemesi sunulmuştur. Sonuç bölümünde, bu alanda yapılacak araştırmaların gerek klinik popülasyonlar (psikolojik ve nörolojik rahatsızlıklar) için teşhis ve tedavi geliştirmede, gerekse insan hayatının refahını yükseltecek yapay zekâ teknolojileri geliştirmedeki öneminden bahsedilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
TÜSEB
Proje Numarası
27732
Kaynakça
- Abdollahi, R. O., Jastorff, J. ve Orban, G. A. (2013). Common and segregated processing of observed actions in human SPL. Cerebral Cortex, 23(11), 2734-2753. https://doi.org/10.1093/cercor/bhs264
- Bach, D. R., Pryce, C. R. ve Seifritz, E. (2011). The experimental manipulation of uncertainty. Animal Models of Behavioral Analysis, 193-216. https://doi.org/10.1007/978-1-60761-883-6_8
- Battelli, L., Cavanagh, P. ve Thornton, I. M. (2003). Perception of biological motion in parietal patients. Neuropsychologia, 41(13), 1808-1816. https://doi.org/10.1016/S0028-3932(03)00182-9
- Beintema, J. A., Georg, K. ve Lappe, M. (2006). Perception of biological motion from limited- lifetime stimuli. Perception & Psychophysics, 68(4), 613-624. https://doi.org/10.3758/BF03208763
- Blake, R. ve Shiffrar, M. (2007). Perception of human motion. Annual Review of Psychology, 58, 47. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.57.102904.190152
- Blake, R., Turner, L. M., Smoski, M. J., Pozdol, S. L. ve Stone, W. L. (2003). Visual recognition of biological motion is impaired in children with autism. Psychological Science, 14(2), 151-157. https://doi.org/10.1111/1467-9280.01434
- Carreira, J. ve Zisserman, A. (2017). Quo vadis, action recognition? A new model and the kinetics dataset. 2017 IEEE Conference on Computer Vision and Pattern Recognition (CVPR). https://doi.org/10.1109/cvpr.2017.502
- Casile, A. ve Giese, M. A. (2005). Critical features for the recognition of biological motion. Journal of Vision, 5(4), 6-6. https://doi.org/10.1167/5.4.6
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Bilişsel ve Hesaplamalı Psikoloji (Diğer), Biyolojik Psikoloji (Diğer)
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
31 Mayıs 2024
Gönderilme Tarihi
16 Ağustos 2023
Kabul Tarihi
6 Mayıs 2024
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2024 Cilt: 11 Sayı: 2
APA
Ürgen, B. A., & Evsen, Ş. (2024). Algısal Karar Verme Süreçleri Çerçevesinde İnsan Hareketlerini Tanıma. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 11(2), 233-249. https://doi.org/10.31682/ayna.1344345
AMA
1.Ürgen BA, Evsen Ş. Algısal Karar Verme Süreçleri Çerçevesinde İnsan Hareketlerini Tanıma. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 2024;11(2):233-249. doi:10.31682/ayna.1344345
Chicago
Ürgen, Burcu A., ve Şeyda Evsen. 2024. “Algısal Karar Verme Süreçleri Çerçevesinde İnsan Hareketlerini Tanıma”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 11 (2): 233-49. https://doi.org/10.31682/ayna.1344345.
EndNote
Ürgen BA, Evsen Ş (01 Mayıs 2024) Algısal Karar Verme Süreçleri Çerçevesinde İnsan Hareketlerini Tanıma. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 11 2 233–249.
IEEE
[1]B. A. Ürgen ve Ş. Evsen, “Algısal Karar Verme Süreçleri Çerçevesinde İnsan Hareketlerini Tanıma”, AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, c. 11, sy 2, ss. 233–249, May. 2024, doi: 10.31682/ayna.1344345.
ISNAD
Ürgen, Burcu A. - Evsen, Şeyda. “Algısal Karar Verme Süreçleri Çerçevesinde İnsan Hareketlerini Tanıma”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 11/2 (01 Mayıs 2024): 233-249. https://doi.org/10.31682/ayna.1344345.
JAMA
1.Ürgen BA, Evsen Ş. Algısal Karar Verme Süreçleri Çerçevesinde İnsan Hareketlerini Tanıma. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 2024;11:233–249.
MLA
Ürgen, Burcu A., ve Şeyda Evsen. “Algısal Karar Verme Süreçleri Çerçevesinde İnsan Hareketlerini Tanıma”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, c. 11, sy 2, Mayıs 2024, ss. 233-49, doi:10.31682/ayna.1344345.
Vancouver
1.Burcu A. Ürgen, Şeyda Evsen. Algısal Karar Verme Süreçleri Çerçevesinde İnsan Hareketlerini Tanıma. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 01 Mayıs 2024;11(2):233-49. doi:10.31682/ayna.1344345